Propranolol
Propranolol is een niet-selectieve bètablokker die wordt gebruikt bij hypertensie, angina pectoris, hartritmestoornissen, migraineprofylaxe, essentiële tremor en situatiegebonden angst.
Door blokkade van zowel bèta-1 als bèta-2 adrenerge receptoren vermindert propranolol de hartfrequentie, de contractiekracht van het hart en de perifere sympathische activering.
In Nederland is propranolol CBG-geregistreerd en beschikbaar als tabletten van 10 mg, 40 mg en 80 mg, evenals retardformuleringen.
Wilt u Propranolol kopen zonder recept?
Via Prescriptsy kunt u Propranolol bestellen met een online consult. Onze erkende partnerapotheken leveren originele medicijnen met discrete verzending.
Propranolol on Prescriptsy
Propranolol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.
U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.
Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.
Propranolol is een van de oudste en meest voorgeschreven niet-selectieve bètablokkers wereldwijd, ontwikkeld in de jaren zestig door Sir James Black (Nobelprijs geneeskunde 1988).
Het is in Nederland door het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) geregistreerd voor een breed spectrum aan cardiovasculaire, neurologische en psychiatrische indicaties, waaronder arteriële hypertensie, angina pectoris, supraventriculaire en ventriculaire hartritmestoornissen, migraineprofylaxe, essentiële tremor en situatiegebonden angst.
Door competitieve blokkade van zowel bèta-1 als bèta-2 adrenerge receptoren vermindert propranolol de hartfrequentie, de contractiekracht van het hart, de AV-geleiding en de perifere sympathische activering.
De lipofiele eigenschappen stellen het middel in staat de bloed-hersenbarriere te passeren, wat de gunstige effecten op migraine, tremor en angst verklaart.
Prescriptsy werkt samen met CBG-geregistreerde artsen die online consulten aanbieden voor hart- en vaatziekten, migraine en angststoornissen.
Meer informatie over verwante geneesmiddelen vindt u op onze pagina's over Metoprolol en Bisoprolol , twee selectieve bèta-1 blokkers die in de moderne Nederlandse cardiologische praktijk vaak de voorkeur krijgen.
Werkzame stof en farmacologische eigenschappen van propranolol
Propranolol hydrochloride is chemisch een aryloxypropanolamine met de molecuulformule C16H21NO2 en een molaire massa van 259,34 g/mol. Het is een racemisch mengsel van twee enantiomeren (R en S), waarbij het S-enantiomeer de belangrijkste bèta-blokkerende activiteit bezit. De ATC-code is C07AA05.
Na orale inname wordt propranolol snel en vrijwel volledig geabsorbeerd vanuit het maagdarmkanaal, maar ondergaat een uitgebreid first-pass metabolisme in de lever door CYP2D6 en CYP1A2.
De orale biologische beschikbaarheid bedraagt daardoor slechts 25-30 procent en is onderhevig aan aanzienlijke interindividuele variatie. Voedsel verhoogt de biologische beschikbaarheid door tijdelijke remming van de first-pass metabolisme.
Piekplasmaconcentraties worden bereikt binnen 1-2 uur na inname van de directwerkende tablet. De eliminatiehalfwaardetijd bedraagt ongeveer 3-6 uur, wat bij de directwerkende formulering meervoudige dagelijkse dosering vereist.
Retardformuleringen (Propranolol SR) maken eenmaal daagse inname mogelijk.
Propranolol is een lipofiel molecuul dat de bloed-hersenbarriere passeert, in tegenstelling tot hydrofiele bètablokkers zoals atenolol.
Dit verklaart enerzijds de gunstige effecten op centrale indicaties zoals migraineprofylaxe, tremor en angst, maar anderzijds ook de centrale bijwerkingen zoals slaapstoornissen, levendige dromen, nachtmerries en depressie.
Werkingsmechanisme van bèta-adrenerge blokkade
Propranolol bindt competitief en reversibel aan zowel bèta-1 als bèta-2 adrenerge receptoren, zonder onderscheid te maken tussen de twee subtypes. Dit non-selectieve profiel onderscheidt propranolol van modernere selectieve bètablokkers (metoprolol, bisoprolol, atenolol) die voornamelijk bèta-1 receptoren blokkeren.
Effecten van bèta-1 receptorblokkade (voornamelijk in het hart): vermindering van de hartfrequentie (negatief chronotroop), vermindering van de myocardiale contractiekracht (negatief inotroop), vertraging van de AV-knoopgeleiding (negatief dromotroop) en vermindering van de automaticiteit van de sinusknoop en ectopische pacemakers.
Het netto-effect is een vermindering van de cardiac output, de arteriële bloeddruk en het myocardiale zuurstofverbruik, wat de basis vormt voor gebruik bij hypertensie, angina pectoris en tachy-aritmieen.
Effecten van bèta-2 receptorblokkade: bronchoconstrictie in de longen (gecontraïndiceerd bij astma), vasoconstrictie in perifere weefsels (koude extremiteiten), remming van de glycogenolyse en gluconeogenese (verlengde hypoglykemie bij diabetici) en vermindering van de tremor door blokkade van spinale bèta-2 receptoren (gunstig bij essentiële tremor).
Indicaties in de Nederlandse praktijk
Arteriële hypertensie
Propranolol is historisch een van de eerste effectieve antihypertensiva geweest en wordt nog steeds gebruikt bij hypertensie, hoewel in de moderne Nederlandse praktijk (NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement) de voorkeur doorgaans uitgaat naar selectieve bèta-blokkers (metoprolol succinaat, bisoprolol), ACE-remmers, ARB's, calciumantagonisten of thiazidediuretica.
Propranolol blijft echter waardevol bij hypertensie met comorbide migraine of tremor, waarbij het dubbele indicaties kan combineren.
Migraineprofylaxe
Propranolol is de eerste keus voor medicamenteuze migraineprofylaxe volgens de NHG-standaard Hoofdpijn en de Nederlandse richtlijn Hoofdpijn.
Bij patienten met meer dan 2-3 migraine-aanvallen per maand of invaliderende aanvallen wordt propranolol 80-160 mg per dag aangeraden.
Het mechanisme is waarschijnlijk een combinatie van centrale serotonerge modulatie, vermindering van corticale prikkelbaarheid en stabilisatie van het trigemino-vasculaire systeem.
Het effect op migrainefrequentie kan pas na 4-8 weken worden beoordeeld.
Essentiële tremor
Propranolol is het middel van eerste keuze bij essentiële tremor, een neurologische aandoening gekenmerkt door een symmetrische actietremor van de handen (en soms hoofd, stem of romp).
Doseringen van 80-320 mg per dag kunnen de tremoramplitude met 50-70 procent reduceren bij de meeste patienten.
Het mechanisme is perifeer via bèta-2 blokkade in spierspoelreceptoren en centraal via modulatie van cerebellaire oscillaties.
Situatiegebonden angst en podiumvrees
Bij situatiegebonden angst (bijvoorbeeld podiumvrees bij muzikanten, examenangst, spreekangst) wordt propranolol 10-40 mg 30-60 minuten vooraf ingenomen om perifere angstsymptomen zoals hartkloppingen, trillen en zweten te onderdrukken.
In tegenstelling tot benzodiazepines heeft propranolol geen sedatief effect en beïnvloedt het cognitief functioneren niet.
Dit maakt het een populair middel bij professionals die optimale prestaties onder druk moeten leveren.
Cardiovasculaire indicaties
Propranolol wordt gebruikt bij stabiele angina pectoris, secundaire preventie na myocardinfarct, supraventriculaire en ventriculaire aritmieen, hypertrofische obstructieve cardiomyopathie en portale hypertensie bij levercirrose (ter preventie van slokdarmvariceusbloedingen).
Bij feochromocytoom wordt het alleen gegeven in combinatie met een alfa-blokker, nooit als monotherapie, vanwege het risico op onopposed alfa-stimulatie.
Dosering en titratie
Propranolol vereist individuele titratie op basis van indicatie, respons en tolerantie.
Vanwege de korte halfwaardetijd (3-6 uur) wordt de directwerkende tablet 2-4 keer per dag ingenomen, terwijl retardcapsules eenmaal daagse dosering mogelijk maken en de therapietrouw bevorderen.
Bij start wordt doorgaans een lage dosis gekozen (10-40 mg) die in stappen wordt verhoogd tot de gewenste klinische respons is bereikt of de maximale dosis voor de indicatie is bereikt.
Bij hypertensie en angina liggen effectieve doseringen tussen 160 en 320 mg per dag. Bij migraineprofylaxe volstaat vaak 80-160 mg per dag.
Bij essentiële tremor is 160-320 mg per dag typisch. Bij situatiegebonden angst wordt 10-40 mg eenmalig ingenomen.
Ouderen en patienten met leverinsufficiëntie krijgen lagere startdoseringen vanwege verhoogd risico op bijwerkingen.
Contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen
Propranolol is absoluut gecontraïndiceerd bij bronchiale astma, ernstige COPD met bronchospasme, gedecompenseerd hartfalen, cardiogene shock, tweedegraads en hogere AV-blok, sick sinus syndroom, symptomatische bradycardie, ernstige perifere vaatziekte, metabole acidose en feochromocytoom zonder alfa-blokkade.
Voorzichtigheid is geboden bij gecompenseerd hartfalen, diabetes mellitus, thyreotoxicose, perifere vaatziekte, ziekte van Raynaud, psoriasis en depressie in de voorgeschiedenis.
Abrupt staken van propranolol bij patienten met coronaire hartziekte kan een rebound-tachycardie, hypertensieve crisis, angina exacerbatie of myocardinfarct uitlokken. De behandeling dient daarom altijd geleidelijk te worden afgebouwd over 1-2 weken onder medische supervisie, vooral bij langdurig gebruik.
Geneesmiddeleninteracties
Propranolol heeft meerdere klinisch relevante interacties. Combinatie met niet-dihydropyridine calciumantagonisten (verapamil, diltiazem) verhoogt het risico op ernstige bradycardie, AV-blok en decompenserend hartfalen.
Combinatie met andere antihypertensiva (ACE-remmers, diuretica, alfa-blokkers) leidt tot additieve bloeddrukdaling en kan symptomatische hypotensie veroorzaken. Combinatie met amiodarone of digoxine verhoogt het risico op bradycardie en AV-blok.
Bij diabetici kan propranolol de hypoglykemische respons van insuline en orale antidiabetica (sulfonylureumderivaten, meglitiniden) maskeren en verlengen. Extra monitoring van bloedsuiker is noodzakelijk.
Combinatie met clonidine vereist speciale voorzichtigheid: clonidine mag pas worden gestaakt nadat propranolol volledig is afgebouwd, om rebound-hypertensie te voorkomen. NSAID's verminderen het antihypertensieve effect van propranolol.
Door remming van CYP2D6 en CYP1A2 kunnen fluoxetine, paroxetine, cimetidine, kinidine en ciprofloxacine de plasmaspiegels van propranolol aanzienlijk verhogen. Omgekeerd verlagen inductoren (rifampicine, barbituraten, roken) de spiegels.
Gebruik bij zwangerschap en borstvoeding
Propranolol passeert de placenta en kan foetale bradycardie, neonatale hypoglykemie en intra-uteriene groeivertraging veroorzaken.
Het wordt in Nederland alleen tijdens de zwangerschap voorgeschreven bij strikte indicatie, zoals cardiale aritmie of ernstige migraine, en in overleg met gynaecoloog of cardioloog.
Labetalol wordt als alternatief vaak verkozen bij hypertensie in de zwangerschap.
Propranolol wordt in kleine hoeveelheden in de moedermelk uitgescheiden. Bij borstvoeding dient de pasgeborene te worden gemonitord op tekenen van bradycardie, hypoglykemie en slecht drinken.
In de meeste gevallen is borstvoeding verenigbaar met laag gedoseerde propranololtherapie, maar overleg met de kinderarts wordt aanbevolen.
Bijwerkingen en tolerantie
De meest voorkomende bijwerkingen van propranolol zijn moeheid, verminderde inspanningstolerantie, koude handen en voeten, bradycardie, duizeligheid en slaapstoornissen met levendige dromen of nachtmerries.
Bij circa 5-10 procent van de gebruikers treedt erectiestoornis op. Depressieve symptomen zijn beschreven en kunnen leiden tot staken van de behandeling.
Bronchoconstrictie is een belangrijke, potentieel levensbedreigende bijwerking bij patienten met astma of luchtwegoverrrapressie en is reden voor strikte contra-indicatie bij deze groep.
Bij diabetici vraagt het maskerende effect op hypoglykemische waarschuwingssymptomen extra aandacht. Bij ouderen verhoogd het risico op orthostatische hypotensie en valincidenten. Meld bijwerkingen via Lareb (lareb.nl).
Monitoring en follow-up in de Nederlandse zorgpraktijk
Volgens de NHG-standaard dienen patienten op propranolol regelmatig te worden gemonitord op hartfrequentie, bloeddruk, tekenen van hartfalen en tolerantie. Bij diabetici is extra bloedsuikermonitoring noodzakelijk.
Bij initiatie en dosisaanpassingen wordt een controle na 2-4 weken aanbevolen.
Bij langdurig gebruik volstaan jaarlijkse of halfjaarlijkse controles in de huisartsenpraktijk, aangevuld met cardiologische controles bij complexe cardiovasculaire aandoeningen.
Vergelijking met selectieve bètablokkers
In de moderne Nederlandse cardiologische praktijk hebben selectieve bèta-1 blokkers zoals metoprolol succinaat, bisoprolol en nebivolol propranolol grotendeels vervangen bij hypertensie, hartfalen en coronaire ziekte vanwege een gunstiger respiratoire profiel en betere tolerantie.
Propranolol blijft echter het middel van eerste keuze bij migraineprofylaxe, essentiële tremor en situatiegebonden angst vanwege zijn centrale penetratie en historisch bewijs.
Bij portale hypertensie en feochromocytoom blijft propranolol ook de voorkeur.
Verkrijgbaarheid en vergoeding in Nederland
Propranolol is in Nederland uitsluitend op recept verkrijgbaar via de huisarts, cardioloog, neuroloog, psychiater of een bevoegde online arts.
Het is verkrijgbaar als generiek geneesmiddel (tabletten van 10, 40 en 80 mg, retardcapsules van 80 en 160 mg) en is opgenomen in het basispakket van de Nederlandse zorgverzekering (Zvw), waardoor het volledig of tegen een beperkte eigen bijdrage wordt vergoed na aftrek van het jaarlijkse eigen risico (€385 in 2025).
Meer informatie over de Nederlandse verkrijgbaarheid vindt u op apotheek.nl en thuisarts.nl.
Veelgestelde vragen over propranolol
Kan ik propranolol gebruiken bij lichaamsbeweging of sport?
Propranolol vermindert de maximale hartfrequentie en inspanningscapaciteit. Licht tot matig intensieve beweging is doorgaans goed mogelijk, maar zware cardio-inspanning kan worden beperkt.
Professionele atleten mogen propranolol niet gebruiken omdat het op de dopinglijst van WADA staat voor sporten waarbij precisie en kalmte vereist zijn (boogschieten, schermen, schieten).
Waarom mag ik propranolol niet abrupt staken?
Langdurig bètablokkergebruik leidt tot upregulatie van bèta-receptoren in het hart. Bij abrupt staken reageren deze receptoren overmatig op circulerende catecholamines, wat rebound-tachycardie, hypertensie, angina of hartinfarct kan uitlokken. Geleidelijke afbouw over 1-2 weken voorkomt deze rebound.
Kan ik propranolol combineren met alcohol?
Alcohol kan het bloeddrukverlagende effect van propranolol versterken en duizeligheid veroorzaken. Matige alcoholconsumptie (1-2 glazen) is doorgaans toegestaan, maar overmatig drinken wordt afgeraden.
Helpt propranolol tegen algemene angststoornissen?
Propranolol is effectief bij situatiegebonden angst (podiumvrees, examenangst) door onderdrukking van perifere symptomen. Bij gegeneraliseerde angststoornis of paniekstoornis is het minder effectief; daar zijn SSRI's of cognitieve gedragstherapie eerste keus.
Mag ik propranolol gebruiken tijdens zwangerschap?
Propranolol is niet absoluut gecontraïndiceerd, maar wordt alleen bij strikte indicatie gebruikt vanwege mogelijke foetale effecten. Labetalol is het voorkeursalternatief bij zwangerschapshypertensie. Overleg altijd met uw gynaecoloog.
Conclusie en advies voor patienten
Propranolol is een veelzijdige niet-selectieve bètablokker die in Nederland nog steeds een belangrijke rol speelt bij migraineprofylaxe, essentiële tremor, situatiegebonden angst en geselecteerde cardiovasculaire indicaties.
Ondanks dat selectieve bèta-1 blokkers bij veel cardiologische indicaties de voorkeur hebben gekregen, blijft propranolol onvervangbaar voor neurologische en psychiatrische toepassingen waar de centrale penetratie een klinische meerwaarde biedt.
De behandeling vereist zorgvuldige patientselectie, met absolute contra-indicaties bij astma, hartfalen en bradycardie, en nauwgezette begeleiding bij diabetici. Abrupt staken moet altijd worden vermeden.
Prescriptsy biedt toegang tot CBG-geregistreerde artsen voor online consultatie en veilig receptbeheer. Bij vragen, bijwerkingen of medische zorgen kunt u altijd contact opnemen met uw huisarts of apotheker.
Meld bijwerkingen via Lareb (lareb.nl); bij medische noodgevallen belt u 112 of het Vergiftigingen Informatie Centrum via 0800-0099.
Medische informatie
{"storage": "Bewaren beneden 25°C, beschermen tegen licht en vocht. Buiten bereik van kinderen bewaren.", "mechanism": "Propranolol is een competitieve, niet-selectieve antagonist van bèta-1 en bèta-2 adrenerge receptoren. Door blokkade van bèta-1 receptoren in het hart vermindert het de hartfrequentie (chronotroop), de contractiekracht (inotroop) en de AV-geleiding (dromotroop), wat leidt tot verlaging van de cardiac output en het cardiale zuurstofverbruik. Bèta-2 blokkade veroorzaakt bronchoconstrictie en vasoconstrictie in perifere weefsels, wat klinische implicaties heeft bij patienten met astma of perifere vaatziekten. Propranolol passeert de bloed-hersenbarriere door zijn lipofiele karakter, wat bijdraagt aan de gunstige effecten bij migraine, tremor en angst, maar ook aan centrale bijwerkingen zoals slaapstoornissen en nachtmerries.", "drug_class": "Niet-selectieve bètablokker (bèta-1 en bèta-2 adrenerge receptorantagonist)", "monitoring": ["Hartfrequentie en bloeddruk", "Tekenen van hartfalen", "Bloedglucose bij diabetici", "Longfunctie bij patienten met COPD of astmahistorie"], "indications": ["Arteriële hypertensie", "Angina pectoris", "Preventie van cardiovasculaire events na myocardinfarct", "Supraventriculaire en ventriculaire hartritmestoornissen", "Hypertrofische obstructieve cardiomyopathie", "Feochromocytoom (in combinatie met een alfa-blokker)", "Migraineprofylaxe", "Essentiële tremor", "Situatiegebonden angst en podiumvrees", "Symptomatische behandeling van thyreotoxicose", "Portale hypertensie bij levercirrose"], "dosage_range": "Afhankelijk van indicatie: 10-320 mg per dag, verdeeld over 2-4 giften (of eenmaal daags bij retardformulering)", "administration": "Oraal, tabletten of capsules, met of zonder voedsel. Consistentie in innamemoment wordt aanbevolen.", "dutch_guidelines": "CBG-geregistreerd; NHG-standaard Hoofdpijn: propranolol als eerste keus voor migraineprofylaxe; NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement: bèta-blokkers als optie bij hypertensie, vooral post-MI; Farmacotherapeutisch Kompas: propranolol als voorkeur bij essentiële tremor en situatiegebonden angst", "active_ingredient": "Propranolol hydrochloride", "contraindications": ["Bronchiale astma", "Ernstige COPD", "Decompensatie cardialis niet-gecontroleerd", "Cardiogene shock", "Tweede- of derdegraads AV-blok", "Sick sinus syndroom", "Bradycardie (hartfrequentie < 50/min)", "Metabole acidose", "Ernstige perifere arteriële vaatziekte", "Feochromocytoom (zonder gelijktijdige alfa-blokkade)", "Prinzmetal angina"], "pregnancy_category": "Categorie C: gebruik tijdens zwangerschap alleen als strikt noodzakelijk. Propranolol passeert de placenta en kan foetale bradycardie, hypoglykemie en intra-uteriene groeivertraging veroorzaken."}Dosering
Propranolol is in Nederland verkrijgbaar als tabletten van 10 mg, 40 mg en 80 mg en als retardcapsules van 80 mg en 160 mg (Inderal Retard, Propranolol SR). De dosering is sterk afhankelijk van de indicatie, de individuele respons en de tolerantie van de patient. Hypertensie: startdosering 40 mg tweemaal daags of 80 mg eenmaal daags (retard), met geleidelijke titratie op basis van bloeddrukrespons. De gebruikelijke onderhoudsdosering bedraagt 160-320 mg per dag verdeeld over twee doses of als eenmalige retardinname. Angina pectoris: startdosering 40 mg twee- tot driemaal daags, te titreren naar 120-240 mg per dag op basis van symptoomcontrole en tolerantie. Bij onvoldoende effect kan tot 320 mg per dag worden gegeven. Hartritmestoornissen (tachy-aritmieen): 10-40 mg drie- tot viermaal daags, afhankelijk van de aard van de aritmie en de respons. Secundaire preventie na hartinfarct: start binnen 5-21 dagen na het infarct met 40 mg viermaal daags gedurende 2-3 dagen; vervolgens 80 mg tweemaal daags als onderhoudsdosis. Migraineprofylaxe: startdosering 40 mg twee- tot driemaal daags, geleidelijk op te bouwen naar 80-160 mg per dag. Bij onvoldoende effect kan worden opgetitreerd tot 240 mg per dag. Het effect op migrainefrequentie en intensiteit kan pas na 4-6 weken worden beoordeeld. Essentiële tremor: startdosering 40 mg twee- tot driemaal daags; de gebruikelijke onderhoudsdosering ligt tussen 80 en 160 mg per dag. Bij onvoldoende effect kan worden opgetitreerd tot 320 mg per dag. Situatiegebonden angst en podiumvrees: 10-40 mg 30-60 minuten voor de verwachte situatie. Deze off-label indicatie wordt met name gebruikt bij muzikanten, sprekers en examenkandidaten om perifere angstsymptomen (hartkloppingen, trillen) te onderdrukken zonder sedatie. Portale hypertensie bij levercirrose (ter preventie van slokdarmvariceusbloeding): startdosering 40 mg tweemaal daags, te titreren tot reductie van de hartfrequentie met 25 procent of tot maximaal 320 mg per dag. Bijzondere patientgroepen: Ouderen: start met een lagere dosis (bijvoorbeeld 10-20 mg tweemaal daags) en titreer langzaam vanwege verhoogd risico op bradycardie, hypotensie en duizeligheid. Leverinsufficiëntie: propranolol wordt uitgebreid door de lever gemetaboliseerd; bij ernstige leverinsufficiëntie dient de dosis te worden verlaagd. Nierinsufficiëntie: dosisaanpassing is doorgaans niet nodig, maar voorzichtigheid is geboden. Kinderen: propranolol wordt in Nederland off-label gebruikt bij infantiele hemangiomen, migraine en tremor in de kinderleeftijd; dosering op gewichtsbasis en onder specialistisch toezicht. Staken van de behandeling: propranolol mag nooit abrupt gestaakt worden bij patienten met coronaire ziekte of hypertensie. Abrupt staken kan rebound-tachycardie, hypertensie, angina pectoris of zelfs een hartinfarct uitlokken. De dosis dient over 1-2 weken geleidelijk te worden afgebouwd.Bijwerkingen en waarschuwingen
Propranolol is een goed onderzocht geneesmiddel met een gekarakteriseerd bijwerkingenprofiel dat grotendeels verklaard wordt door de farmacologische effecten van bèta-blokkade (zowel bèta-1 als bèta-2) en door de lipofiele eigenschappen die centrale bijwerkingen mogelijk maken. Zeer vaak (meer dan 1 op de 10 gebruikers): Moeheid en verminderde inspanningstolerantie zijn zeer veel voorkomend, met name in de eerste weken van behandeling. Patienten ervaren een gevoel van "loomheid" of "gedempt" zijn. Koude handen en voeten (Raynaud-achtige symptomen) zijn het gevolg van perifere vasoconstrictie door bèta-2 blokkade en komen vaak voor, met name bij koud weer. Vaak (1 op de 10 tot 1 op de 100 gebruikers): Bradycardie (verlaagde hartfrequentie onder 60/min) is een farmacologisch verwacht effect; symptomatisch bij hartfrequenties onder 50/min. Hypotensie en duizeligheid, vooral bij opstaan, zijn frequent. Hoofdpijn, slaapstoornissen, levendige dromen en nachtmerries komen voor door passage van de bloed-hersenbarriere. Gastro-intestinale klachten (misselijkheid, diarree, buikpijn) zijn beschreven. Erectiestoornissen worden bij circa 5-10 procent van de mannelijke gebruikers gemeld. Soms (1 op de 100 tot 1 op de 1000 gebruikers): Bronchoconstrictie en kortademigheid kunnen optreden, vooral bij patienten met een voorgeschiedenis van astma, COPD of luchtwegoverrrapressie. Depressieve stemming en emotionele vervlakking zijn beschreven en kunnen leiden tot staken van de behandeling. Verergering van hartfalen kan optreden bij patienten met compensatoire sympathische activering. Bij diabetici kan propranolol de hypoglykemie-waarschuwingssymptomen (hartkloppingen, tremor) maskeren, wat gevaarlijk kan zijn. Zelden (minder dan 1 op de 1000 gebruikers): AV-geleidingsstoornissen, waaronder eerstegraads en hogere AV-blok, kunnen optreden bij gevoelige patienten. Trombocytopenie en leukopenie zijn zeldzame hematologische bijwerkingen. Huiduitslag, psoriasis-achtige reacties en exacerbatie van bestaande psoriasis zijn beschreven. Droge ogen en conjunctivitis zijn zeldzame oculaire bijwerkingen. Hallucinaties en desoriëntatie zijn zeer zeldzame centrale bijwerkingen. Zeer zelden (minder dan 1 op de 10.000 gebruikers): Ernstige bronchospasmen met levensbedreigende implicaties, met name bij patienten met astma of onbekende luchtwegoverrrapressie. Maskerende werking op hypoglykemie bij diabetici kan leiden tot ongemerkte hypoglykemische episoden. Lupus-achtige syndroom met positieve ANA is extreem zeldzaam. Metabole en endocriene bijwerkingen: Propranolol kan de glucose-homeostase beïnvloeden door remming van glycogenolyse, wat bij diabetici de herstelrespons op hypoglykemie kan verlengen. Lichte stijging van triglyceriden en lichte daling van HDL-cholesterol zijn beschreven. Hyperkaliemie is incidenteel gerapporteerd. Meld bijwerkingen via Lareb (lareb.nl), uw huisarts of uw apotheker.Abrupt staken vermijden: bij patienten met coronaire hartziekte mag propranolol nooit abrupt worden gestaakt.
Plotseling staken kan een rebound-tachycardie, hypertensieve crisis, verergering van angina of zelfs een myocardinfarct veroorzaken.
De dosis dient over 1-2 weken geleidelijk te worden afgebouwd, bij voorkeur onder medische supervisie.
Astma en COPD: propranolol is gecontraïndiceerd bij bronchiale astma en bij patienten met een voorgeschiedenis van bronchospasmen.
Bij patienten met milde COPD of een risico op luchtwegobstructie dient propranolol alleen te worden voorgeschreven wanneer een selectieve bèta-1 blokker niet beschikbaar is en in dat geval onder nauwgezette longfunctiemonitoring.
Bij het optreden van kortademigheid of wheezing dient de behandeling direct te worden gestopt.
Hartfalen en bradycardie: propranolol is gecontraïndiceerd bij gedecompenseerd hartfalen, sick sinus syndroom, tweedegraads of hogere AV-blok en bij bradycardie onder 50 slagen per minuut.
Bij gecompenseerd hartfalen met ejectiefractiebehoud dient het met uiterste voorzichtigheid en langzame titratie te worden gebruikt. ECG en hartfrequentie dienen regelmatig te worden gecontroleerd.
Diabetes mellitus: propranolol kan de waarschuwingssymptomen van hypoglykemie (hartkloppingen, tremor, zweten) maskeren en de glucose-herstelrespons vertragen.
Diabetici dienen hiervan op de hoogte te zijn en hun bloedsuiker regelmatiger te controleren. Bij insulinegebruikers is extra voorzichtigheid geboden.
Thyreotoxicose: propranolol maskeert de tachycardie bij hyperthyreoidie en kan de onderliggende thyreotoxische crisis camoufleren. Bij staken van propranolol kan de onderliggende hyperthyreoidie zich manifesteren als thyreotoxische storm.
Staken dient altijd in overleg met een endocrinoloog plaats te vinden.
Perifere vaatziekten: door perifere vasoconstrictie kan propranolol klachten bij patienten met claudicatio intermittens, ziekte van Raynaud of kritische ischemie verergeren.
Bij tekenen van verslechtering dient heroverweging plaats te vinden. Zwangerschap en borstvoeding: propranolol passeert de placenta en kan foetale bradycardie, neonatale hypoglykemie en intra-uteriene groeivertraging veroorzaken.
Gebruik tijdens de zwangerschap alleen als strikt noodzakelijk en in overleg met gynaecoloog of cardioloog.
Propranolol wordt in kleine hoeveelheden in de moedermelk uitgescheiden; bij borstvoeding dient het kind te worden gemonitord op bradycardie en hypoglykemie.
Anesthesie: informeer de anesthesist altijd over het gebruik van propranolol. Bij narcose kan propranolol de effecten van anestheticumgemiddelde bradycardie en hypotensie versterken.
Voortzetting van de behandeling rond de operatie wordt over het algemeen aanbevolen bij cardiale indicaties om rebound-effecten te voorkomen.
Geneesmiddeleninteracties: combinatie met verapamil of diltiazem (niet-dihydropyridine calciumantagonisten) verhoogt het risico op ernstige bradycardie, AV-blok en hartfalen.
Combinatie met clonidine vereist een specifiek afbouwschema: clonidine mag pas na propranololafbouw worden gestaakt om rebound-hypertensie te voorkomen.
Gelijktijdig gebruik met insuline of orale antidiabetica vereist extra monitoring van bloedsuiker.
Bij overdosering of onbedoelde inname: bel direct 112 (spoedeisende hulp) of neem contact op met het Vergiftigingen Informatie Centrum via 0800-0099.
Symptomen van overdosering omvatten ernstige bradycardie, hypotensie, bronchospasme, hypoglykemie, hartfalen en convulsies. Behandeling met intraveneus glucagon, atropine en ondersteunende maatregelen is standaard.
Vergelijk vergelijkbare medicijnen
Amitriptyline Amitriptyline is een tricyclisch antidepressivum (TCA) dat in Nederland wordt voorgeschreven bij depressie, neuropathische pijn en spanningshoofdpijn.
Het middel beïnvloe Amlodipine Amlodipine is een calciumkanaalblokker van de dihydropyridine-klasse die wordt voorgeschreven voor de behandeling van hypertensie (hoge bloeddruk) en stabiele angina pect Bisoprolol Bisoprolol is een selectieve bèta-1-receptorblokker die de hartfrequentie verlaagt, de bloeddruk vermindert en de zuurstofbehoefte van het hart verlaagt.
In Nederland voo Candesartan Candesartan is een angiotensine-II-receptorblokker (ARB) die de bloeddruk verlaagt door de vaatvernauwende werking van angiotensine II te blokkeren.
In Nederland wordt he Enalapril Enalapril is een ACE-remmer (angiotensineconverterend-enzymremmer) die wordt voorgeschreven voor hypertensie, chronisch hartfalen en asymptomatische linkerventrikel-disfu Furosemide Furosemide is een lisdiureticum dat de natriumchloridereabsorptie in de lis van Henle remt via blokkade van het NKCC2-transporter.
Het is geregistreerd door het CBG voor Hydrochloorthiazide Hydrochloorthiazide is een thiazidediureticum dat de natriumterugresorptie in de nieren remt, waardoor de bloeddruk daalt en overtollig vocht wordt uitgescheiden.
Het wor Indapamide Indapamide is een thiazide-gerelateerd diureticum dat de bloeddruk verlaagt door verminderde natriumreabsorptie in de distale niertubulus en directe vaatverwijdende werki