Chlamydia: jakie objawy, diagnoza i leczenie?

W mojej praktyce chlamydia jest jak cichy lokator.

Wprowadza się, nie zostawia śladów w koszu na śmieci, nie stuka w nocy i przez miesiące nikt nie wie, że tam jest.

Aż do momentu, gdy młoda kobieta trafia do mnie z bólem brzucha i diagnozą zapalenia narządów miednicy mniejszej, albo para od dwóch lat bezskutecznie stara się o dziecko.

Dopiero wtedy okazuje się, że "tajemniczy" sprawca tych problemów to Chlamydia trachomatis , bakteria, której się nie widzi, nie czuje i o której w Polsce wciąż rozmawia się za mało.

Na portalu pacjent.gov.pl oraz w materiałach Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego chlamydioza figuruje jako najczęściej rozpoznawana bakteryjna infekcja przenoszona drogą płciową w Europie.

W tym tekście tłumaczę po kolei, jak ją rozpoznać, jak przebadać się bez zbędnego wstydu i jak ją skutecznie wyleczyć.

Co to jest chlamydia i skąd się bierze?

Chlamydia trachomatis to bakteria wewnątrzkomórkowa. Oznacza to, że żyje w naszych komórkach, wykorzystując ich energię do namnażania.

Nie można się nią zarazić przez klamkę, ręcznik w hotelu ani deskę sedesową, mimo licznych internetowych mitów. Zakażenie przenosi się praktycznie wyłącznie drogą płciową: waginalną, analną, oralną.

W czasie porodu matka może zakazić noworodka, co prowadzi do zapalenia spojówek lub płuc u dziecka.

Okres wylęgania jest długi, zwykle od 7 do 21 dni, ale u wielu pacjentów objawy nie pojawiają się wcale.

W szczegółowych opracowaniach Medycyny Praktycznej na mp.pl podaje się, że do 70 procent zakażonych kobiet i 50 procent mężczyzn nie ma żadnych dolegliwości.

To właśnie dlatego chlamydia szerzy się tak skutecznie. Ludzie, którzy nie wiedzą, że są chorzy, przekazują infekcję dalej przy kolejnych kontaktach.

Kto jest w grupie ryzyka?

Największe ryzyko dotyczy osób aktywnych seksualnie poniżej 25 roku życia, szczególnie z więcej niż jednym partnerem w ciągu ostatniego roku.

Zwiększają je także: nieużywanie prezerwatyw, wcześniejsza inna infekcja przenoszona drogą płciową, partnerzy z potwierdzoną chlamydią, nowy partner w ciągu ostatnich 3 miesięcy.

Na portalu medonet.pl znajdziesz dobre omówienie, kiedy warto się testować, nawet jeśli nie masz żadnych objawów.

Objawy u kobiet

U kobiet zakażenie najczęściej dotyczy szyjki macicy. Jeśli pojawią się objawy, są one dyskretne i łatwo je zlekceważyć:

• Zmieniona wydzielina z pochwy (bardziej żółtawa, szklista, o nietypowym zapachu).
• Pieczenie lub szczypanie przy oddawaniu moczu.
• Plamienia między miesiączkami lub po stosunku.
• Ból podbrzusza, zwłaszcza w trakcie współżycia.
• Ból lub ucisk w okolicy odbytu (przy zakażeniu przez kontakt analny).

Nieleczona chlamydia u kobiet wędruje wyżej: z szyjki do jamy macicy i jajowodów.

Wtedy rozwija się zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID), które daje gorączkę, silny ból podbrzusza, bolesne stosunki i może trwale uszkodzić jajowody.

Efektem jest niepłodność (u 10-15 procent kobiet po PID) oraz zwiększone ryzyko ciąży pozamacicznej.

Objawy u mężczyzn

U mężczyzn infekcja najczęściej lokalizuje się w cewce moczowej. Typowe sygnały to:

• Wydzielina z cewki, zwykle szklista, wodnista, rzadziej ropna.
• Pieczenie lub swędzenie w trakcie oddawania moczu.
• Ból lub obrzęk jądra (przy zapaleniu najądrza).
• Ból lub wydzielina z odbytu (przy ekspozycji analnej).
• Ból gardła, czasem z powiększonymi węzłami chłonnymi (przy ekspozycji oralnej).

Powikłaniem u mężczyzn jest zapalenie najądrza, rzadziej zapalenie gruczołu krokowego. Długotrwała chlamydia może wpływać na jakość nasienia i utrudniać poczęcie dziecka.

Chlamydia a ciąża

Nieleczona chlamydia w ciąży zwiększa ryzyko poronienia, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, porodu przedwczesnego oraz zakażenia noworodka.

Dlatego w polskich rekomendacjach coraz częściej zaleca się badanie przesiewowe w pierwszym trymestrze, zwłaszcza u kobiet poniżej 25 roku życia lub z nowym partnerem.

Leczenie w ciąży jest bezpieczne i wysoce skuteczne.

Jak się zdiagnozować?

Test na chlamydię jest prosty, szybki i nie wymaga wziernikowania, jeśli sami tego nie chcemy. Najczęściej wykonuje się:

• Test PCR z pierwszego strumienia moczu (u mężczyzn najwygodniejszy).
• Wymaz z szyjki macicy lub samopobranie z pochwy (u kobiet).
• Wymaz z gardła przy narażeniu oralnym, wymaz z odbytu przy kontakcie analnym.

Wynik jest dostępny w 1-3 dni. Koszt w prywatnym laboratorium to 80-150 zł, w publicznej ochronie zdrowia badanie jest refundowane przy objawach lub w ciąży.

Można także zamówić test do domu i wysłać próbkę pocztą. Na temat innych zakażeń intymnych piszę szerzej w sekcji zakażenia .

Leczenie chlamydii: antybiotyki pierwszego wyboru

Dobra wiadomość: chlamydia jest całkowicie uleczalna, pod warunkiem że terapia jest kompletna. Mamy dwa podstawowe schematy, oba o podobnej skuteczności sięgającej 95-98 procent.

Azytromycyna w dawce jednorazowej

Azytromycyna to makrolid z długim okresem półtrwania. W niepowikłanej chlamydii narządów płciowych stosuje się jedną dawkę 1 g doustnie.

Przyjmuje się ją na pusty żołądek lub z lekkim posiłkiem. Wygoda jest oczywista: jedna tabletka, koniec terapii.

Dlatego od lat jest to lek pierwszego wyboru u pacjentów, którym trudno zapewnić siedmiodniowe branie tabletek. Azytromycyna należy do szerszej grupy omówionej w sekcji antybiotyki .

Doksycyklina przez 7 dni

Alternatywą, której ostatnio coraz częściej używam, jest doksycyklina 100 mg dwa razy dziennie przez 7 dni.

W ostatnich metaanalizach doksycyklina okazała się nieco skuteczniejsza, szczególnie przy lokalizacji odbytniczej infekcji.

Wadą jest konieczność regularnego brania tabletek, zasada "nie kłaść się przez 30 minut po tabletce" (ryzyko podrażnienia przełyku) oraz unikanie słońca (ryzyko fotouczulenia skóry).

Doksycyklina jest zakazana w ciąży i u dzieci poniżej 8 roku życia.

Amoksycylina w ciąży

U kobiet ciężarnych preferujemy amoksycylinę 500 mg trzy razy dziennie przez 7 dni. Jest to antybiotyk bezpieczny w ciąży o potwierdzonej skuteczności wobec chlamydii.

Alternatywą jest azytromycyna, która również jest dopuszczona w ciąży, choć zdarza się, że ginekolodzy wolą amoksycylinę ze względu na dłuższą historię stosowania.

Co z partnerem?

Leczenie tylko jednej osoby z pary to droga donikąd.

Partner seksualny z ostatnich 60 dni (lub ostatni, jeśli okres karencji był dłuższy) musi być przebadany i leczony, nawet jeśli nie ma objawów.

Najlepiej, żeby oboje brali antybiotyk tego samego dnia.

Przez tydzień po zakończeniu terapii zalecam wstrzemięźliwość, a jeśli była to azytromycyna w dawce jednorazowej, to przez 7 dni od jej przyjęcia. Bez tego infekcja wraca jak bumerang.

O szerszym spojrzeniu na infekcje intymne piszę w sekcji choroby weneryczne .

Test kontrolny po leczeniu

Standardowo zalecam ponowny test 3 miesiące po zakończeniu antybiotyku. Nie wcześniej, bo martwe bakterie mogą dawać fałszywie dodatni wynik PCR. W grupach wysokiego ryzyka (osoby poniżej 25 lat, wielu partnerów) test roczny powinien być elementem stałej opieki.

Częste mity i nieporozumienia

"Mam prezerwatywę, jestem bezpieczny". Prezerwatywa zmniejsza ryzyko o około 80-90 procent, ale nie eliminuje go całkowicie, szczególnie przy kontaktach oralnych lub gdy lateks pęknie.

"Chlamydia przechodzi sama". Nie, nie przechodzi. Może dawać coraz słabsze objawy i wydawać się, że się wycofała, ale bakteria dalej siedzi w komórkach i robi ciche spustoszenie.

"Jak nie ma objawów, nie ma choroby". W chlamydioze to największa pułapka. Większość kobiet i połowa mężczyzn nie ma żadnych objawów, a bakteria pracuje niezmiennie.

"Domowe sposoby wystarczą". Żelazo, witamina C, olejek z oregano, sok z żurawiny, zioła - nic z tego nie działa na chlamydię. Jedynym skutecznym leczeniem jest antybiotyk.

Chlamydia a HIV i inne zakażenia

Zakażenie chlamydią zwiększa ryzyko jednoczasowego zarażenia HIV, rzeżączką, mykoplazmą i kiłą. Dlatego przy rozpoznaniu chlamydii zawsze proszę o pakiet testów na choroby przenoszone drogą płciową: HIV, WZW B i C, kiła, rzeżączka. To standard postępowania w każdym dobrym gabinecie.

Historia pacjentki, którą często wspominam

Pani Karolina, 26 lat, informatyczka, przyszła do mnie z bólem brzucha i brakiem miesiączki od 3 miesięcy. W badaniu USG stwierdziłam ciążę pozamaciczną.

W wywiadzie: trzy lata wcześniej krótki romans, po którym pojawiła się "jakaś dziwna wydzielina", która sama ustąpiła. Pacjentka nie poszła wtedy do lekarza. Nieleczona chlamydia uszkodziła jajowody.

Ciążę operowaliśmy pilnie, jajowód trzeba było usunąć. Dziś pacjentka ma zdrowe dziecko, ale po leczeniu niepłodności metodą in vitro.

Ta historia wraca do mnie za każdym razem, kiedy jakaś młoda pacjentka mówi "bo mnie trochę piecze, ale pewnie minie".

Profilaktyka

Złote zasady są proste i od lat niezmienne:

• Prezerwatywa przy każdym nowym partnerze, zwłaszcza przez pierwsze 3-6 miesięcy związku.
• Regularne testy w kierunku infekcji przenoszonych drogą płciową, co najmniej raz w roku przy aktywności seksualnej z więcej niż jednym partnerem.
• Szczera komunikacja z partnerem. Pytanie "kiedy ostatnio się badałeś" nie jest oznaką nieufności, tylko dojrzałości.
• Szczepienie przeciw HPV, które nie chroni przed chlamydią, ale zmniejsza ryzyko raka szyjki macicy, na który nieleczone infekcje również wpływają.

Kiedy natychmiast do lekarza?

Zgłoś się pilnie, jeśli pojawia się: silny ból podbrzusza, gorączka powyżej 38 stopni, ból jąder, krwawienie po stosunku, nietypowa wydzielina lub gdy partner zgłosił Ci rozpoznanie chlamydii.

W ciąży każde pieczenie przy oddawaniu moczu i nietypowa wydzielina wymaga konsultacji w ciągu 48 godzin.

Chlamydia a zdrowie psychiczne

Diagnoza choroby przenoszonej drogą płciową to zawsze trudna chwila. Pacjenci czują wstyd, złość, lęk przed rozmową z partnerem.

W gabinecie powtarzam: chlamydia jest po prostu infekcją, taką samą jak angina czy zapalenie ucha, tylko w innym miejscu ciała. Nie świadczy o niczym, co należałoby się wstydzić.

Praktykuję podejście "leczymy, edukujemy, idziemy dalej". U niektórych pacjentów potrzebna jest krótka konsultacja psychologiczna, zwłaszcza gdy rozpoznanie prowadzi do rozpadu relacji lub kryzysu zaufania.

Nie jesteś z tym sam, a gabinet lekarza rodzinnego powinien być miejscem bez oceniania.

Chlamydia a antykoncepcja

Pigułki antykoncepcyjne, krążki, wkładki hormonalne NIE chronią przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową. Chronią tylko przed ciążą.

Dlatego nawet w stabilnym związku, w którym para stosuje pigułki, rekomenduję test kontrolny na chlamydię co rok, jeśli są dodatkowe czynniki ryzyka (podróże, niewierność, nowi partnerzy w przeszłości).

Wkładka miedziana dodatkowo nieznacznie zwiększa ryzyko wstępującej infekcji, dlatego przed jej założeniem zawsze wykonujemy test.

Mam chlamydię, czy to koniec mojego życia seksualnego?

Absolutnie nie. Po zakończonej terapii (i kontrolnym teście po 3 miesiącach) wracasz do pełnej aktywności. Nie jesteś "zakażony na zawsze", jak w przypadku opryszczki czy HIV.

Chlamydia to nawiasem mówiąc jedna z niewielu chorób przenoszonych drogą płciową, którą wyleczymy w 100 procent tabletką. Nie zmienia Twojej wartości, nie definiuje Cię jako osobę.

Podsumowanie

Chlamydia jest bakterią cichą, ale pokonać ją jest łatwo. Jedna tabletka azytromycyny albo tydzień doksycykliny wystarczą, żeby się z niej wyleczyć.

Problem w tym, że nie będzie wiadomo, że jest, dopóki się nie przebadamy.

Jeśli jesteś aktywna lub aktywny seksualnie, masz poniżej 30 lat, nowego partnera lub miewasz jakiekolwiek niepokojące objawy intymne, zrób test.

To kwadrans w życiu, który może uratować Ci płodność i zaoszczędzić lat problemów. A partnera poinformuj tak szybko, jak tylko potwierdzisz rozpoznanie. Mówi się, że miłość zobowiązuje.

W kontekście infekcji przenoszonych drogą płciową zobowiązuje do odpowiedzialności wobec drugiego człowieka.