Clindamycine

Clindamycine on Prescriptsy

Clindamycine wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Wat is clindamycine en waarvoor wordt het gebruikt?

Clindamycine is een lincosamide antibioticum dat in Nederland wordt gebruikt voor de behandeling van ernstige bacteriele infecties, met name wanneer de verwekker gevoelig is en alternatieven niet geschikt zijn of wanneer de patient allergisch is voor bètalactam-antibiotica.

Clindamycine heeft een uitstekende werking tegen grampositieve aerobe en anaerobe bacterien, evenals een breed spectrum van anaerobe bacterien inclusief Bacteroides fragilis.

In Nederland is clindamycine beschikbaar als capsules (150 mg), injectievloeistof voor intraveneus gebruik, als vaginale crème en gel, en als topisch gel voor de behandeling van acne vulgaris.

Het is uitsluitend op recept verkrijgbaar en geregistreerd bij het CBG.

Clindamycine wordt in de Nederlandse geneeskunde beschouwd als een "reserve-antibioticum" voor systemisch gebruik, te gebruiken bij specifieke indicaties.

De SWAB-richtlijnen benadrukken terughoudend gebruik vanwege het risico op Clostridioides difficile-geassocieerde diarree (CDAD), een ernstige complicatie die ook bij gebruik van clindamycine voorkomt.

Voor topisch gebruik bij acne vulgaris is clindamycine een ander verhaal: hier is het een erkende standaardbehandeling, bij voorkeur gecombineerd met benzoylperoxide of retinoid om resistentie te voorkomen.

Werkingsmechanisme van clindamycine

Clindamycine bindt reversibel aan de 50S-ribosomale subeenheid van bacterien, dezelfde locatie als de macroliden, en blokkeert de eiwitbiosynthese door de transpeptidatiestap te remmen.

In tegenstelling tot macroliden bindt clindamycine aan een iets andere locatie op de 50S-subeenheid, waardoor competitieve antagonisme optreedt bij gelijktijdig gebruik met macroliden, combinatie dient te worden vermeden.

Clindamycine is in de meeste situaties bacteriostatisch, maar kan bactericied werken bij gevoelige organismen of bij hoge concentraties.

Een bijzonder kenmerk is de uitstekende weefselpenetratie: clindamycine concentreert zich sterk in botweefsel, tandvlees, longweefsel, gewrichtsvocht en in abcessen. Bovendien passeert clindamycine de placenta.

De intracellulaire concentratie in fagocyten (macrofagen, leukocyten) is hoog, wat bacteriede activiteit biedt bij infecties met intracellulaire pathogenen.

De anti-toxine eigenschappen van clindamycine zijn klinisch relevant bij ernstige infecties: clindamycine remt de bacteriele toxineproductie (virulentiefactoren), ook bij bacterien die al niet meer groeien.

Dit maakt het waardevol als adjuvante therapie bij toxisch-shock syndroom door Streptococcus pyogenes of Staphylococcus aureus.

Indicaties voor clindamycine in Nederland

Systemisch clindamycine (oraal/intraveneus) is in Nederland geindicieerd voor:

• Ernstige huid- en weke-deleninfecties inclusief erysipelas, cellulitis, necrotiserende fasciitis (adjuvant bij chirurgie en penicilline) en geinfecteerde wonden
• Bot- en gewrichtsinfecties (osteomyelitis, septische artritis) door grampositieve bacterien, met name als alternatief bij penicillineallergie
• Dentale en mondholte-infecties bij patienten met penicillineallergie; ook als endocarditis-profylaxe bij tandingrepen bij hoog-risicopatienten met penicillineallergie (conform AHA/ESC-richtlijn)
• Intra-abdominale infecties (in combinatie met een gramnegatief-actief middel)
• Gynaecologische infecties: pelvic inflammatory disease (PID), vaginose (als vaginale crème)
• Pneumonie door aspiratie of anaeroob-gedomineerde infecties
• Toxisch-shock syndroom door Streptococcus pyogenes of MRSA (als adjuvant via de anti-toxinewerking)
• Pneumocystis jirovecii-pneumonie (PCP) bij HIV-patienten (in combinatie met primaquine als alternatief voor cotrimoxazol)
• Toxoplasma gondii-encefalitis bij HIV-patienten (in combinatie met pyrimethamine als alternatief bij sulfonamideallergie)

Topisch clindamycine (gel, lotion) is geindicieerd voor:

• Acne vulgaris, bij voorkeur in combinatie met benzoylperoxide (vaste combinatieproducten beschikbaar) om antibioticumresistentie te beperken

Dosering van clindamycine per indicatie

De dosering van clindamycine varieert aanzienlijk afhankelijk van de indicatie, ernst van de infectie en toedieningsweg.

Huid- en weke-deleninfecties (oraal):
150 mg tot 300 mg oraal vier keer daags gedurende 7 tot 10 dagen. Bij ernstige infecties: 300-450 mg vier keer daags.

Bot- en gewrichtsinfecties:
300-450 mg oraal vier keer daags gedurende 4 tot 6 weken (soms langer). Intraveneus: 600-900 mg elke 8 uur als stap-down na ziekenhuisbehandeling.

Dentale infecties / endocarditis-profylaxe:
Eenmalig 600 mg oraal 30-60 minuten voor tandheelkundige ingreep bij patienten met hoog risico op endocarditis en penicillineallergie.

Intra-abdominale infecties (intraveneus, ziekenhuis):
600-900 mg intraveneus elke 8 uur, in combinatie met een gramnegatief-actief middel (gentamicine, metronidazol).

Acne vulgaris (topisch):
Clindamycine 1% gel eenmaal of tweemaal daags aanbrengen op schone, droge huid. In combinatie met benzoylperoxide 5% (vaste combinatie beschikbaar als Duac, Acanya). Behandelingsduur minimaal 8-12 weken; evaluatie na 3 maanden.

Bacteriele vaginose:
Clindamycine 2% vaginale crème, eenmaal daags 's avonds intravaginaal gedurende 7 dagen. Alternatief: clindamycine 100 mg vaginale capsule eenmaal daags gedurende 3 dagen.

Dosisaanpassing bij nierfunctiestoornis:
Geen dosisaanpassing vereist bij nierinsufficiency, omdat clindamycine voornamelijk hepatisch wordt gemetaboliseerd.

Dosisaanpassing bij leverinsufficiency:
Bij ernstige leverinsufficiency is voorzichtigheid geboden en kan dosisreductie of verlenging van doseringinterval nodig zijn.

Acne vulgaris en clindamycine: rationeel gebruik

Bij de behandeling van acne vulgaris wordt clindamycine gebruikt vanwege de activiteit tegen Cutibacterium acnes (voorheen Propionibacterium acnes) en vanwege de anti-inflammatoire eigenschappen.

De huidige dermatologische richtlijnen (NVDV, EDF) bevelen de volgende principes aan bij gebruik van topische clindamycine voor acne:

• Combineer altijd met benzoylperoxide of een retinoid om resistentie-ontwikkeling te voorkomen
• Monotherapie met topisch antibioticum wordt afgeraden vanwege het risico op resistentie van C. acnes
• Combinatieproducten (clindamycine + benzoylperoxide) zijn effectiever dan monotherapie en verminderen het risico op resistentie
• Topische clindamycine mag niet tegelijkertijd worden gebruikt met oraal antibioticum van een andere klasse bij acne
• Behandelingsduur: maximaal 3 maanden voor topisch antibioticum; daarna overschakelen op onderhoudsbehandeling met benzoylperoxide of retinoid

Bijwerkingen van clindamycine

Het bijwerkingenprofiel verschilt wezenlijk tussen systemisch en topisch gebruik van clindamycine.

Systemisch gebruik, Zeer vaak en vaak:

• Diarree: meest voorkomende reden voor therapie-aanpassing bij systemisch gebruik (treedt op bij 10-30 procent van de patienten)
• Nausea, braken, buikpijn, misselijkheid
• Oesofagitis bij orale inname zonder voldoende water (capsules dienen met een vol glas water te worden ingenomen)
• Huiduitslag, jeuk

Systemisch gebruik, Soms en zelden:

• Clostridioides difficile-geassocieerde diarree (CDAD/pseudomembraneuze colitis): ernstigste bijwerking. Kan variëren van milde diarree tot levensbedreigende colonperforatie. Risico aanwezig zowel tijdens als na behandeling. Bij waterige of bloedige diarree onmiddellijk stoppen en arts raadplegen
• Ernstige overgevoeligheidsreacties: anafylaxie, Stevens-Johnson syndroom, toxische epidermale necrolyse
• Tromboflebitis bij intraveneus gebruik
• Leukopenie, trombocytopenie, agranulocytose (zelden)
• Verhoogde leverenzymwaarden; geelzucht (zelden)
• Polyartritis (zelden, bij gevoelige personen)

Topisch gebruik, lokale bijwerkingen:

• Droge huid, schilfering, branderig gevoel, jeuk op de applicatieplaats (komen relatief frequent voor)
• Folliculitis (pustelvorming rond haarzakjes)
• Contact dermatitis
• Let op: ook bij topisch gebruik is CDAD beschreven, hoewel uiterst zeldzaam

Contra-indicaties

Clindamycine is gecontra-indiceerd bij:

• Bekende overgevoeligheid voor clindamycine, lincomycine of een van de hulpstoffen
• Anamnestische pseudomembraneuze colitis of CDAD na eerder gebruik van clindamycine of lincomycine

Interacties met andere geneesmiddelen

• Neuromusculair blokkerende middelen (pancuronium, vecuronium): clindamycine potentieert neuromusculaire blokkade; voorzichtigheid is geboden perioperatief
• Macroliden (erytromycine, claritromycine): antagonistische werking op hetzelfde ribosomale bindingsplaats; combinatie vermijden
• Kaoliene antacidum: vermindert absorptie van oraal clindamycine; niet gelijktijdig innemen
• Ciclosporine: mogelijke interactie, monitoring aanbevolen

Zwangerschap, borstvoeding en bijzondere groepen

Clindamycine passeert de placenta. Bij gebruik in het tweede en derde trimester zijn geen aanwijzingen voor schadelijkheid gevonden, maar gebruik wordt alleen aanbevolen als duidelijk noodzakelijk.

Clindamycine gaat over in moedermelk in lage concentraties; gebruik tijdens borstvoeding dient alleen als geen alternatief beschikbaar is, met monitoring van de zuigeling op diarree en tekenen van candidiasis.

Bij kinderen ouder dan 1 maand kan systemisch clindamycine worden gebruikt; dosering is gewichtsafhankelijk (10-25 mg/kg/dag verdeeld over 3-4 doses). Bij zuigelingen jonger dan 1 maand wordt gebruik afgeraden vanwege verhoogd toxiciteitsrisico.

Vergoeding en verkrijgbaarheid in Nederland

Systemisch clindamycine is vergoed via de Zorgverzekeringswet (Zvw) en uitsluitend op recept verkrijgbaar. Topische clindamycine voor acne is ook beschikbaar via recept; vergoeding van topische preparaten voor acne hangt af van leeftijd en formulering. Informeer bij uw apotheek of zorgverzekeraar naar de precieze vergoedingssituatie. Online medische consultatie via erkende platforms biedt de mogelijkheid tot prescriptie van topisch clindamycine voor acne na beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bijwerkingen melden bij Lareb (lareb.nl). Raadpleeg cbg-meb.nl voor actuele SmPC-informatie.

Veelgestelde vragen over clindamycine

Wanneer moet ik stoppen met clindamycine en een arts bellen?
Stop direct en bel uw arts of de huisartsenlijn als u tijdens of na de kuur waterige of bloedige diarree krijgt, zeker als dit gepaard gaat met buikkrampen, koorts of een opgeblazen gevoel. Dit kunnen symptomen zijn van Clostridioides difficile-geassocieerde diarree, een ernstige complicatie die snelle behandeling vereist. Gebruik geen loperamide of andere middelen om de diarree te stoppen zonder medisch advies.

Moet ik clindamycinecapsules met voedsel innemen? . Clindamycine kan met of zonder voedsel worden ingenomen.

Het is echter essentieel de capsules in te nemen met een vol glas water (minimaal 200 mL) en daarna minimaal 30 minuten rechtop te blijven, om oesofagusirritatie en slokdarmzweren te voorkomen.

Kan ik topische clindamycine voor acne zonder recept krijgen? . Nee, clindamycine-preparaten voor huidgebruik (gel, lotion) zijn uitsluitend op recept verkrijgbaar in Nederland.

Een arts of dermatoloog dient de indicatie te beoordelen en kan het recept uitstellen, ook via erkende online platforms.

Hoe lang duurt het voordat clindamycine werkt bij acne? .

Bij topisch gebruik van clindamycine voor acne vulgaris is het effect geleidelijk: de eerste verbetering is doorgaans zichtbaar na 4 tot 8 weken, met optimaal resultaat na 12 weken behandeling.

Combinatie met benzoylperoxide versnelt het effect en vermindert het risico op resistentie van Cutibacterium acnes.

Antibioticastewardship en clindamycine

Clindamycine behoort tot de antibiotica die worden bewaakt in het kader van antibioticastewardship in Nederland.

De SWAB en het RIVM monitoren het verbruik van clindamycine en de resistentieontwikkeling van relevante pathogenen.

Rationeel gebruik van clindamycine, uitsluitend bij de juiste indicatie, met de kortst effectieve behandelingsduur en op basis van kweekresultaten waar mogelijk, is essentieel voor het behoud van de effectiviteit van dit antibioticum.

Patienten kunnen bijdragen aan verantwoord antibioticagebruik door:

• De volledige kuur af te maken zoals voorgeschreven, ook als de klachten eerder verdwijnen
• Clindamycine nooit te gebruiken voor andere indicaties dan waarvoor het is voorgeschreven
• Resterende capsules in te leveren bij de apotheek en niet te bewaren voor toekomstig gebruik
• Bij tekenen van Clostridioides difficile-infectie direct medische hulp te zoeken en de behandelend arts hierover te informeren

Gebruik bij bijzondere patientengroepen

Ouderen: geen routinematige dosisaanpassing nodig op basis van leeftijd, maar ouderen hebben een hoger risico op ernstige CDAD vanwege verzwakt immuunsysteem, hogere kans op colonisatie met C.

difficile en frequenter medicijngebruik. Extra waakzaamheid voor diarree tijdens en na kuur is geboden.

Immunogecompromitteerde patienten: clindamycine wordt gebruikt voor specifieke infecties bij HIV-patienten (MAC, Pneumocystis jirovecii pneumonie, toxoplasma). Dosering en behandelingsduur worden in dergelijke gevallen bepaald door de infectioloog. Monitoring op bijwerkingen is intensiever bij deze kwetsbare groep.

Patienten met leverziekte: bij ernstige leverinsufficiency is dosisreductie nodig en nauwgezette monitoring vereist. Clindamycine wordt uitgebreid hepatisch gemetaboliseerd en kan accumuleren bij verstoorde leverfunctie.

Geen recept van uw huisarts?
Voor specifieke indicaties kan een online consult bij een EU-arts mogelijk zijn. Lees hoe online consult werkt voor Clindamycine.

Meer informatie op cbg-meb.nl (SmPC), apotheek.nl en thuisarts.nl. Bijwerkingen melden via Lareb (lareb.nl).