EpiPen

EpiPen on Prescriptsy

EpiPen wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

EpiPen is een auto-injector gevuld met adrenaline (epinefrine) voor de onmiddellijke noodbehandeling van levensbedreigende anafylaxie.

Adrenaline is het enige farmacologische middel dat de snelle, systemische allergische reactie van anafylaxie effectief omkeert.

EpiPen levert 0,3 mg adrenaline intramusculair voor volwassenen en kinderen van 30 kg of meer; EpiPen Junior levert 0,15 mg voor kinderen van 15 tot 30 kg.

In Nederland is EpiPen op recept verkrijgbaar bij de apotheek en vergoed via de Zorgverzekeringswet.

Prescriptsy werkt samen met allergologen en huisartsen in Nederland om patiënten met ernstige allergieën te ondersteunen bij het verkrijgen van hun noodmedicatie en bijbehorende educatie.

Voor praktische informatie over het gebruik van de EpiPen verwijzen wij naar thuisarts.nl en de Nederlandse Vereniging voor Allergologie en Klinische Immunologie (NVAZ, nvaz.nl).

Wat is anafylaxie?

Anafylaxie is een ernstige, acuut optredende en potentieel levensbedreigende overgevoeligheidsreactie die het gevolg is van een massale en systemische activatie van mestcellen en basofielen na blootstelling aan een allergeen.

De meest voorkomende triggers zijn voedselallergenen (pinda, boomnotensoorten, vis, schaaldieren, melk, ei), insectengif (bij, wesp, horzel) en geneesmiddelen (penicilline en andere antibiotica, NSAID's, contrastmiddelen, biologicals).

Bij anafylaxie vindt massale degranulatie van mestcellen en basofielen plaats, met vrijzetting van histamine, tryptase, leukotriënen, prostaglandinen en andere vasoactieve mediatoren.

Dit leidt tot een cascade van levenbedreigende effecten: vasculaire lekkage met oedeem (inclusief glottisoedem dat luchtwegobstructie veroorzaakt), bronchoconstructie, perifere vasodilatatie met distributieve shock en circulatoire collaps.

Anafylaxie kan dodelijk zijn binnen minuten bij onbehandelde luchtwegobstructie of cardiovasculaire collaps.

De NVAZ-richtlijn en internationale richtlijnen (WAO, ERC) zijn eensgezind: adrenaline is het middel van eerste keus en dient onmiddellijk te worden toegediend bij symptomen van anafylaxie.

Antihistaminica en corticosteroïden zijn nuttige aanvullende middelen maar zijn geen alternatief voor adrenaline in de acute fase.

Herkenning van anafylaxie

Anafylaxie presenteert zich doorgaans met snel optredende verschijnselen op meerdere orgaansystemen. Het is cruciaal dat patiënten en hun naasten deze verschijnselen herkennen zodat de EpiPen tijdig kan worden ingezet.

Huid en slijmvliezen: urticaria (galbulten), angio-oedeem (zwelling van oogleden, lippen, tong), jeuk, roodheid (flush), bleekheid. Huidverschijnselen zijn het meest herkenbaar maar kunnen bij ernstige anafylaxie ontbreken of pas later optreden.

Luchtwegen: keelkramp, schorheid, stridor (piepend geluid bij inademing), piepende ademhaling (bronchospasmen), dyspneu, gevoel van afsnoering van de keel. Luchtwegverschijnselen zijn de meest levensbedreigende component en een reden voor directe EpiPen-injectie.

Cardiovasculair: duizeligheid, flauwte, zwakte, bleekheid, tachycardie, hypotensie, circulatoire collaps. Cardiovasculaire verschijnselen zonder huidverschijnselen (cardiovasculaire anafylaxie) worden soms miskend.

Maag-darm: misselijkheid, braken, buikkrampen, diarree. Gastro-intestinale symptomen kunnen een vroeg teken zijn van voedsel-geïnduceerde anafylaxie.

Werkingsmechanisme van adrenaline bij anafylaxie

Adrenaline (epinefrine) is een endogene catecholamine die wordt geproduceerd door het bijniermerg en werkt als neurotransmitter en hormoon. Bij intramusculaire injectie bereikt adrenaline snel de systemische circulatie en werkt gelijktijdig op meerdere adrenoreceptoren.

Via alfa-1 receptoren veroorzaakt adrenaline vasoconstrictie van perifere bloedvaten.

Dit verhoogt de systemische vasculaire weerstand, herstelt de bloeddruk en vermindert de vasculaire lekkage die angioedeem en hypovolemische shock veroorzaakt.

Het effect op het glottisoedem (angio-oedeem van de keel) via alfa-1 vasoconstrictie is direct levensreddend.

Via bèta-1 receptoren stimuleert adrenaline het hart: de hartfrequentie neemt toe (chronotroop effect) en de kracht van de hartcontractie neemt toe (inotroop effect). Hierdoor neemt de cardiac output toe en wordt de anafylactische shock tegengegaan.

Via bèta-2 receptoren in de bronchi veroorzaakt adrenaline bronchodilatatie: de bronchiale spiercellen ontspannen, de bronchi verwijd en de bronchoconstructie van anafylaxie wordt opgeheven. Dit is het kritieke effect bij patiënten met astma of ernstige bronchospasmen.

Daarnaast remt adrenaline via alfa- en bèta-receptoren op mestcellen en basofielen de verdere degranulatie en mediatorsecretie, waardoor de allergische cascade wordt afgeremd.

Hoe de EpiPen te gebruiken

De EpiPen is ontworpen voor gebruik door patiënten en hun naasten in noodsituaties, zonder medische achtergrond.

De techniek is bewust eenvoudig gehouden: twee stappen, dop eraf, drukken op het been. Regelmatige training met de oefenauto-injector is echter essentieel om paniek-geïnduceerde fouten te voorkomen.

Stap 1: neem de EpiPen stevig vast in de dominante hand als een vuist, met de oranje punt naar beneden.

Stap 2: verwijder de blauwe veiligheidsdop door recht omhoog te trekken (nooit door te bukken op de oranje tip, anders injecteert u in uw hand).

Stap 3: druk de oranje punt stevig en recht op de buitenzijde van het bovenbeen (middelste derde deel). Gebruik kracht; het kan door de kleding heen.

Stap 4: houd 3 seconden vast en trek daarna terug. De oranje tip schuift nu over de naald als veiligheidsdeksel.

Stap 5: masseer de injectieplaats 10 seconden om absorptie te bevorderen.

De injectie in het dijbeen levert de snelste absorptie van adrenaline.

Studies tonen aan dat injectie in het dijbeen een hogere piekplasmaconcentratie en snellere werking geeft dan injectie in de deltoidspier (schouder).

Nooit injecteren in de bilstreek, de buik of de hand.

Na de injectie direct 112 bellen. Vertel dat u adrenaline heeft geïnjecteerd wegens anafylaxie. Ga liggen met benen omhoog tenzij u benauwdheid ervaart (dan zitten). Wacht op de ambulance. Draag de gebruikte EpiPen mee naar het ziekenhuis.

EpiPen bij kinderen

Kinderen met voedselallergieën, insectengif-allergieën of andere risico's voor anafylaxie dienen indien geïndiceerd door de allergoloog of kinderarts een EpiPen voorgeschreven te krijgen.

De dosering is gewichtsafhankelijk: EpiPen Junior (0,15 mg) voor 15-30 kg, EpiPen (0,3 mg) voor 30 kg of meer.

Scholen, kinderdagverblijven en sportclubs dienen geïnformeerd te zijn over de allergie van het kind en een noodplan te hebben.

In Nederland zijn er regionale protocollen en het Nationaal Actieprogramma Voedselallergie voor scholen biedt handvatten voor het veilig omgaan met kinderen met ernstige voedselallergieën.

Ouders dienen extra EpiPens te bewaren op school, bij de sportclub en op andere plekken waar het kind tijd doorbrengt.

EpiPen Junior kan worden toegediend door ouders, leerkrachten of andere getrainde personen. Training met de oefenauto-injector is voor alle betrokken verzorgers essentieel.

Bewaring en houdbaarheid van de EpiPen

Bewaar de EpiPen bij een temperatuur van 15 tot 25 graden Celsius, buiten bereik van kinderen, in de bijgeleverde draaghoes beschermd tegen licht.

Extreme temperaturen tasten de stabiliteit van adrenaline aan: bewaar de EpiPen niet in het handschoenenvak van de auto in de zomer en niet in de buitenzak van een rugzak bij winterweer.

Controleer maandelijks het inspectievenster. De vloeistof moet helder en kleurloos of lichtgeel zijn.

Bij troebeling, bruinkleuring of neerslag is de adrenaline geoxideerd en niet meer werkzaam; de EpiPen dient dan direct te worden vervangen.

Vraag tijdig een nieuw recept aan bij uw arts en haal de nieuwe EpiPen bij uw apotheek voordat de vervaldatum van de oude auto-injector verstreken is.

Uw apotheker kan u herinneren aan vervanging via een recallmelding of apotheekservice. De KNMP-apotheekapps bieden soms meldingen voor vervaldatums van kritieke geneesmiddelen. Registreer de vervaldatum van uw EpiPen in uw agenda als extra geheugensteuntje.

EpiPen en de Nederlandse zorgverzekering

EpiPen en generieke adrenaline auto-injectors zijn opgenomen in het GVS en worden vergoed via de Zorgverzekeringswet. Een geneesmiddelenrecept van een arts (huisarts, allergoloog, kinderarts) is vereist. Het eigen risico van €385 per jaar (2024) is van toepassing.

Patiënten met ernstige allergieën worden in Nederland door allergologen begeleid via een allergiepaspoort en een individueel noodplan. Het noodplan beschrijft de triggers, de symptomen en de noodbehandeling.

In sommige regio's zijn adrenalineprogramma's beschikbaar die patiëntenonderwijs aanbieden. Vraag uw allergoloog of huisarts naar een verwijzing voor allergologie-educatie.

Bij vragen over EpiPen: raadpleeg uw apotheker via knmp.nl of thuisarts.nl. Bijwerkingen kunnen worden gemeld bij LAREB (lareb.nl). In noodgevallen: bel 112. Voor vergiftigingsvragen: Vergiftigingen Informatie Centrum 0800-0099.

Anafylaxie actieplan: wat te doen stap voor stap

Patiënten met een EpiPen-recept dienen een schriftelijk individueel noodplan te hebben dat is opgesteld door hun allergoloog of huisarts. Dit noodplan beschrijft de specifieke allergenen, de eerste symptomen die specifiek zijn voor die patiënt, wanneer de EpiPen te gebruiken en welke aanvullende medicatie te nemen.

Het noodplan omvat doorgaans drie stappen. Stap 1 (milde reactie, alleen huid): antihistaminicum (cetirizine of loratadine) innemen, observeer 30 minuten.

Stap 2 (matige reactie, meerdere organen of verslechtering): injecteer EpiPen in het dijbeen, bel 112, ga liggen.

Stap 3 (ernstige reactie, ademnood, bewusteloosheid): direct EpiPen injecteren, bel 112, start indien getraind reanimatie.

Het is essentieel dat de patiënt en zijn naasten weten welke symptomen overeenkomen met welke stap.

In Nederland bieden allergologiepraktijken en hiv-gespecialiseerde klinieken patiënteneducatieprogramma's aan voor anafylaxiebeheer. De Anafylaxie Stichting Nederland (stichtinganafylaxie.nl) biedt informatie, ondersteuning en noodplantemplates. Medicinalert-armbanden of medische identiteitskaarten die informatie geven over de allergie zijn nuttig voor hulpverleners in noodsituaties.

Bifasische anafylaxie en ziekenhuisopname

Bifasische anafylaxie is een tweede golf van anafylactische symptomen die optreedt 1 tot 72 uur na de initiële reactie, nadat de patiënt ogenschijnlijk hersteld is.

Bifasische reacties treden op bij 3 tot 20% van de anafylaxie-episodes. De ernst van de tweede golf kan vergelijkbaar of erger zijn dan de eerste reactie.

Om deze reden wordt aanbevolen dat alle patiënten die adrenaline hebben toegediend worden opgenomen in het ziekenhuis voor minimaal 4 tot 8 uur observatie, ongeacht hun klinische toestand na de eerste behandeling.

Bij ernstige of complex anafylaxie wordt doorgaans 24 uur opname aanbevolen. Dit beleid is vastgelegd in de NVAZ-richtlijn Anafylaxie en is ook beschreven in de Europese EAACI-richtlijn.

Risicofactoren voor een ernstige bifasische reactie zijn: trage toediening van adrenaline (meer dan 30 minuten na het begin van de reactie), grote dosis van het allergeen, astma als comorbiditeit, en ernstige initiële cardiovasculaire of respiratoire symptomen.

Speciale situaties: EpiPen bij astma, bètablokkergebruik en zwangerschap

Astma vergroot het risico op een ernstige en fatale anafylaxie. Patiënten met zowel astma als een voedsel- of insectengif-allergie behoren tot de hoogste risicogroep voor fatale anafylaxie.

Het is dan des te meer essentieel dat zij altijd twee EpiPens bij zich dragen en een actueel noodplan hebben.

Bronchoconstructie bij anafylaxie bij astmapatiënten reageert goed op adrenaline, maar kan persisteren en aanvullende behandeling met inhalatoire bètamimetica vereisen.

Bètablokkergebruik vermindert het effect van adrenaline op de hartfrequentie en de bloeddruk.

Bij anafylaxie bij patiënten die bètablokkers gebruiken (voor hypertensie, hartfalen of glaucoom) kan een hogere dosis adrenaline nodig zijn.

Aanvullende behandeling met glucagon (1 mg intraveneus of intramusculair) kan het bèta-blokker-geïnduceerde cardiovasculaire effect omzeilen. Vertel uw arts altijd dat u bètablokkers gebruikt als u een EpiPen-recept aanvraagt.

Bij zwangerschap is adrenaline het middel van keus bij anafylaxie. Het risico van onbehandelde anafylaxie voor moeder en foetus (placenta-insufficiëntie, foetale hypoxie, vroeggeboorte) is ernstig en overtreeft het theoretisch risico van adrenaline. Er zijn geen aanwijzingen dat kortdurende therapeutische toediening van adrenaline schadelijk is voor de foetus. Bel direct 112 na gebruik.