Itraconazol

Itraconazol on Prescriptsy

Itraconazol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Itraconazol is een krachtig breed-spectrum triazool-antimycoticum dat schimmelinfecties behandelt door remming van de ergosterolsynthese in de schimmelcelwand.

Het middel is effectief tegen een breed scala van schimmelsoorten, waaronder dermatofyten (Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton), Candida-species, Aspergillus-species en dimorfische schimmels zoals Histoplasma en Sporothrix.

In Nederland is itraconazol door het CBG geregistreerd voor zowel oppervlakkige als systemische schimmelinfecties en is het verkrijgbaar als capsules van 100 mg en als orale oplossing van 10 mg/ml.

Prescriptsy werkt samen met CBG-geregistreerde artsen die online consulten uitvoeren voor schimmelinfecties waarvoor receptplichtige antimycotica zijn aangewezen. Meer informatie over gerelateerde middelen vindt u op onze pagina over Fluconazol en Terbinafine.

Werkzame stof en farmacologische classificatie van itraconazol

Itraconazol (chemische naam: (+-)-1-[(R*)-sec-butyl]-4-[p-[4-[p-[[(2R*,4S*)-2-(2,4-dichloorfenyl)-2-(1H-1,2,4-triazool-1-ylmethyl)-1,3-dioxolaan-4-yl]methoxy]fenyl]-1-piperazinyl]fenyl]-delta-2-1,2,4-triazoline-5-one) is een triazoolderivaat met vier stereocentra. De triazoolring is verantwoordelijk voor de binding aan het hemijzer van het CYP450-enzym 14alfa-demethylase, waardoor de ergosterolsynthese selectief wordt geremd.

In vergelijking met de eerstegeneratie azolen (ketoconazol, miconazol) heeft itraconazol een breder werkingsspectrum, een gunstigere selectiviteit voor schimmelcellen boven humane cellen, en een betere farmacokinetiek met hoge weefselconcentraties.

De biologische beschikbaarheid na orale inname van capsules bedraagt 55 procent bij inname met voedsel; de halfwaardetijd bedraagt 15 tot 20 uur bij eenmalige dosering maar neemt toe tot 35 tot 40 uur bij meervoudige dosering.

Itraconazol accumuleert in keratineuze structuren (huid, nagels, haar) en blijft daar langdurig aanwezig, wat de basis vormt voor de effectiviteit van pulsdosering.

De KNMP-classificatie plaatst itraconazol in de ATC-groep J02AC02 (antimycotica voor systemisch gebruik, triazolen). Het is een receptplichtig middel voor alle indicaties in Nederland.

Werkingsmechanisme van itraconazol

De schimmelcel is afhankelijk van ergosterol als structureel bestanddeel van de celmembraan, analoog aan de rol van cholesterol in de humane celmembraan.

Ergosterol reguleert de vloeibaarheid en doorlaatbaarheid van de schimmelcelmembraan en is betrokken bij celdeling en celgroei.

De biosynthese van ergosterol verloopt via een complexe route waarbij het enzym lanosterol-14alfa-demethylase (CYP51) een cruciale stap katalyseert.

Itraconazol bindt met hoge affiniteit aan de actieve plaats van CYP51, specifiek via coördinerende binding van de triazoolstikstof aan het hemijzer.

Dit remt de 14alfa-demethylering van lanosterol, waardoor de ergosterolsynthese wordt geblokkeerd. Als gevolg hoopt toxisch methylsterolen op in de schimmelcelmembraan, terwijl het ergosterolgehalte daalt.

Dit leidt tot verstoring van de membraanintegriteit, remming van celgroei (fungistatisch effect) en bij voldoende concentratie celdood (fungicide effect).

Itraconazol heeft een selectiviteit voor het schimmel-CYP51 boven het humane CYP51 (betrokken bij cholesterolsynthese), maar is minder selectief dan nieuwere triazolen zoals voriconazol.

Dit verklaart het risico op bijwerkingen via remming van humane CYP-enzymen, met name CYP3A4 (geneesmiddelenmetabolisme) en CYP11B (bijnierschorssynthese).

Het werkingsspectrum van itraconazol omvat: dermatofyten (Trichophyton rubrum, T. mentagrophytes, T. tonsurans, Microsporum canis, Epidermophyton floccosum), Candida-species (C. albicans, C. tropicalis, C. krusei en andere), Aspergillus-species (A.

fumigatus, A. flavus), dimorfische schimmels (Histoplasma capsulatum, Blastomyces dermatitidis, Coccidioides immitis, Sporothrix schenckii, Paracoccidioides brasiliensis) en Cryptococcus neoformans.

Itraconazol is echter niet actief tegen Mucor-species en heeft beperkte activiteit tegen Fusarium.

Indicaties voor itraconazol in Nederland

In de Nederlandse klinische praktijk wordt itraconazol ingezet voor een breed scala aan schimmelinfecties. De KNMP-richtlijn en het NHG definiëren de volgende hoofdindicaties:

Onychomycose is de meest voorkomende indicatie in de eerstelijnspraktijk.

Nagelschimmel wordt veroorzaakt door dermatofyten (80 tot 90 procent van de gevallen), Candida (5 tot 10 procent) of niet-dermatofyte mollen. Itraconazol is samen met terbinafine de eerstekeuze behandeling.

De pulsdosering (200 mg tweemaal daags gedurende 7 dagen per maand) heeft een vergelijkbare effectiviteit als continubehandeling maar een betere tolerantie en lagere kosten.

Bij teennagel-onychomycose is een drie maanden durende behandeling (of drie pulsen) noodzakelijk vanwege de langzame nagelgroei.

Dermatomycosen zoals tinea pedis (voetschimmel), tinea corporis (ringworm), tinea cruris (liesschimmel) en tinea capitis (hoofdhuidschimmel) reageren goed op itraconazol.

Tinea pedis is de meest prevalente dermatomycose in Nederland; de NHG-standaard adviseert topicale azolen als eerste stap en systemische behandeling met itraconazol of terbinafine bij onvoldoende respons of bij moccasin-type tinea pedis.

Orofaryngeale en oesofageale candidiasis treedt met name op bij immuungecompromitteerde patienten (hiv, maligniteit, corticosteroïdgebruik). De orale oplossing van itraconazol heeft een directe mucosale werking naast systemische opname, wat voordelen biedt bij oesofageale lokalisatie.

Systemische schimmelinfecties zoals invasieve aspergillose, systemische candidiasis, histoplasmose en blastomycose zijn levensbedreigende infecties waarvoor langdurige behandeling met itraconazol 400 mg per dag noodzakelijk kan zijn.

In de huidige klinische praktijk zijn voor invasieve aspergillose voriconazol of isavuconazol middelen van eerste keus geworden op basis van betere werkzaamheidsdata, maar itraconazol blijft een alternatief.

Profylaxe bij neutropene patienten, met name bij hematologische maligniteiten en stamceltransplantatie, is een erkende indicatie voor itraconazol orale oplossing, hoewel posaconazol momenteel de voorkeur geniet in de richtlijnen.

Onychomycose behandeling met itraconazol in de praktijk

Onychomycose (nagelschimmel) is een hardnekkige infectie die de nagelplaat, het nageledbed en soms de nagelmatrix aantast.

Dermatofyten zijn verantwoordelijk voor de overgrote meerderheid van de gevallen; Trichophyton rubrum is de meest gevonden verwekker in Nederland.

De aandoening treft naar schatting 5 tot 10 procent van de Nederlandse bevolking, met toenemende prevalentie op hogere leeftijd.

De diagnose wordt gesteld op basis van klinisch beeld en bevestigd door mycologisch onderzoek (KOH-preparaat en kweek) van nagelmateriaal.

Behandeling zonder mycologische bevestiging wordt niet aanbevolen omdat dystrofische nagelveranderingen ook andere oorzaken kunnen hebben (nagelpsoriasis, traumatische nageldystrofie).

De KNMP adviseert bij een eerste behandelepisode altijd mycologische bevestiging te laten plaatsvinden via de huisarts of dermatoloog.

Itraconazol heeft het voordeel ten opzichte van terbinafine dat het ook Candida-gerelateerde onychomycose behandelt.

Bij twijfel over de verwekker of bij mislukken van terbinafine is itraconazol een logische tweede keus.

De nagelconcentraties van itraconazol zijn 2 tot 4 maal hoger dan de minimale remmende concentraties voor dermatofyten, en de stof blijft aantoonbaar in de nagel gedurende 6 tot 9 maanden na het staken van de behandeling.

Bij pulsdosering worden patienten geadviseerd de twee daagdoses (200 mg ochtend en 200 mg avond) altijd na een vetrijke maaltijd in te nemen om optimale absorptie te garanderen.

Gedurende de vrije weken tussen de pulsen worden geen capsules ingenomen.

Behandelingssucces (mycologische genezing) wordt bereikt bij 70 tot 80 procent van de patienten bij teennagel-onychomycose; klinisch zichtbaar herstel van de nagel kan 12 tot 18 maanden na behandeling duren vanwege de trage nagelgroei.

Geneesmiddeleninteracties van itraconazol

Itraconazol is een krachtige remmer van CYP3A4 en P-glycoproteine (P-gp), twee van de meest relevante systemen voor geneesmiddelenmetabolisme en -transport in het menselijk lichaam. Dit leidt tot een groot aantal klinisch significante interacties die nauwgezette aandacht vereisen bij polyfarmacie.

Absoluut gecontraïndiceerde combinaties zijn: terfenadine, astemizol en cisapride (risico op levensbedreigende QT-verlenging en ventrikelfibrilleren), orale midazolam en triazolam (extreme verlenging van sedatieve werking), ergotalkaloiden zoals ergotamine en dihydroergotamine (risico op ergotisme met vasospasmen en ischemie), statines die primair via CYP3A4 worden gemetaboliseerd zoals simvastatine en lovastatine (risico op rhabdomyolyse), quinidine (QT-verlenging), en dofetilide.

Combinaties die intensieve monitoring vereisen: acenocumarol en warfarine (sterke verhoging van INR; wekelijkse INR-controle noodzakelijk bij start en staken van itraconazol), digoxine (verhoogde digoxinespiegel; risico op digoxinetoxiciteit), ciclosporine en tacrolimus (verhoogde immuunsuppressoraspiegel; spiegelcontrole noodzakelijk), HIV-proteaseremmers, benzodiazepinen (diazepam, alprazolam; verlengde werking), fentanyl en andere opiaten (verhoogd sedatierisico), bepaalde antihypertensiva en calciumkanaalblokkers.

Inductoren van CYP3A4 kunnen de werkzaamheid van itraconazol sterk verminderen: rifampicine, carbamazepine, fenytoïne en sint-janskruid (Hypericum perforatum) reduceren de itraconazolspiegel zodanig dat behandeling effectloos kan worden; de combinatie dient te worden vermeden.

Bij gebruik van deze inductoren dient een alternatief antimycoticum te worden overwogen.

In de Nederlandse apotheekpraktijk is de KNMP-G-standaard (geneesmiddeleninteractiedatabase) het primaire referentiekader voor interactiecontrole. Het Farmacotherapeutisch Kompas van het Zorginstituut Nederland biedt eveneens uitgebreide interactie-informatie. Patienten worden geadviseerd bij elke nieuwe medicatiewijziging hun apotheker te raadplegen voor interactiecontrole.

Itraconazol tijdens zwangerschap, borstvoeding en anticonceptie

Itraconazol is teratogeen aangetoond in dierproeven (skelet- en schedelafwijkingen bij hoge doses bij ratten en muizen) en is gecontraïndiceerd tijdens de zwangerschap, met uitzondering van levensbedreigende systemische schimmelinfecties waarvoor geen veiliger alternatief beschikbaar is.

Epidemiologische gegevens bij mensen zijn beperkt, maar er zijn aanwijzingen voor een licht verhoogd risico op aangeboren afwijkingen bij blootstelling in het eerste trimester.

Vrouwen in de vruchtbare leeftijd dienen effectieve anticonceptie te gebruiken gedurende de gehele behandelperiode en tot twee menstruatiecycli na het staken van de behandeling.

De reden is de lange halfwaardetijd van itraconazol en de ophoping in vetweefsel.

Bij onverwachte zwangerschap tijdens behandeling dient de arts onmiddellijk te worden ingelicht voor risicobeoordeling en eventueel genetisch advies.

Itraconazol gaat over in de moedermelk in concentraties die een mogelijk risico voor de zuigeling kunnen inhouden. Borstvoeding wordt daarom ontraden tijdens itraconazolbehandeling.

Vergoeding en beschikbaarheid in Nederland

Itraconazolcapsules en de orale oplossing zijn receptplichtig en zijn in de meeste gevallen opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) van de Zorgverzekeringswet (Zvw).

De vergoeding is doorgaans gedekt vanuit de basisverzekering bij vastgestelde indicaties, subject aan het eigen risico van de patient (€385 per jaar in 2024).

Bij onychomycose geldt in sommige gevallen een preferentiebeleid van de zorgverzekeraar, waarbij itraconazol of terbinafine de voorkeur wordt gegeven boven duurdere alternatieven.

Patienten kunnen via Prescriptsy een online consult aanvragen bij een CBG-geregistreerde arts om te beoordelen of itraconazol passend is voor hun situatie.

Na online evaluatie kan bij een passende indicatie een recept worden uitgeschreven dat bij elke KNMP-geregistreerde apotheek in Nederland kan worden ingeleverd.

Voor meer informatie over onze werkwijze en de rol van de digitale zorgverlening, zie onze informatiepagina.

Het KNMP Kenniscentrum adviseert patienten bij het gebruik van itraconazol hun apotheek te informeren over alle andere geneesmiddelen, voedingssupplementen en kruiden die zij gebruiken, om interacties vroegtijdig te detecteren.

De Lareb-website (lareb.nl) biedt informatie over bekende bijwerkingen en geeft patienten de mogelijkheid bijwerkingen zelf te melden.

Geen recept van uw huisarts?
Voor stabiele therapie kan een online consult mogelijk zijn. Lees hoe online consult werkt voor Itraconazol.