Salbutamol

Salbutamol on Prescriptsy

Salbutamol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Salbutamol is een kortwerkend selectief bèta-2-sympathicomimeticum (SABA, short-acting beta-2 agonist) dat in Nederland wordt ingezet voor de acute verlichting van bronchospasme bij astma en chronisch obstructieve longziekte (COPD).

Sinds zijn introductie in 1968 is salbutamol wereldwijd het meest gebruikte reliever-medicament bij astma en staat het op de WHO-lijst van essentiele geneesmiddelen.

In Nederland is salbutamol door het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) geregistreerd en beschikbaar als dosisaerosol (Ventolin en generieken), poederinhalator (Diskus, Cyclocaps), verneveloplossing en injectievloeistof.

Prescriptsy werkt samen met CBG-geregistreerde artsen die online consulten aanbieden voor longziekten en astmacontrole. Meer informatie over verwante geneesmiddelen vindt u op onze pagina's over Fluticason en Formoterol.

Werkzame stof en farmacologische eigenschappen van salbutamol

Salbutamol (in de Verenigde Staten bekend als albuterol) is chemisch een racemisch mengsel van (R)-salbutamol en (S)-salbutamol.

De (R)-enantiomeer, ook wel levosalbutamol genoemd, is verantwoordelijk voor de bronchodilaterende werking, terwijl de (S)-enantiomeer farmacologisch vrijwel inactief is en in sommige studies zelfs bronchoconstrictor-effecten lijkt te hebben.

De ATC-code is R03AC02 (inhalatie) en R03CC02 (systemisch). Salbutamol is beschikbaar als salbutamolsulfaat, een witte kristallijne stof met goede oplosbaarheid in water.

Na inhalatie bereikt circa 10-20 procent van de dosis de longen (afhankelijk van de inhalatietechniek en toedieningsvorm), terwijl 80-90 procent in de mond-keelholte blijft en wordt ingeslikt.

De gastro-intestinaal geabsorbeerde fractie ondergaat extensief first-pass-metabolisme. De werking begint binnen 3-5 minuten, met piekeffect na 15-30 minuten en een werkingsduur van 4-6 uur.

Salbutamol wordt voornamelijk gemetaboliseerd in de lever tot het inactieve salbutamol-4-sulfaatconjugaat en uitgescheiden via de nieren. De eliminatiehalfwaardetijd bedraagt 4-6 uur.

De selectiviteit van salbutamol voor bèta-2-receptoren versus bèta-1-receptoren is ongeveer 29:1. Dit betekent dat bij therapeutische doses de bronchodilaterende werking domineert en cardiale bijwerkingen beperkt blijven. Bij hoge doseringen of systemische toediening neemt de bèta-1-werking (tachycardie, positief inotroop) echter toe.

Indicaties en klinische toepassingen in Nederland

Salbutamol is geregistreerd voor de acute behandeling van bronchospasme bij reversibele obstructieve luchtwegaandoeningen. De belangrijkste indicaties zijn astma en COPD.

Astma

Bij astma werd salbutamol traditioneel als reliever gebruikt bij benauwdheid. Echter, de GINA-richtlijnen 2022 en de NHG-standaard Astma (2020) hebben de rol van SABA bij astma ingrijpend herzien.

SABA-monotherapie wordt niet langer aanbevolen omdat dit geassocieerd is met verhoogd exacerbatierisico en mortaliteit.

De huidige aanbeveling is dat alle astmapatienten, ook bij mild astma, een onderhoudsbehandeling met inhalatiecorticosteroiden (ICS) moeten krijgen.

De nieuwe AIR-strategie (Anti-Inflammatory Reliever) beveelt een combinatie-inhalator met budesonide en formoterol (Symbicort, DuoResp) aan als reliever.

Salbutamol blijft een optie bij licht inspanningsgebonden astma en als back-up bij patienten die reeds een ICS gebruiken.

COPD

Bij COPD (chronisch obstructief longlijden) blijft salbutamol een standaard reliever voor acute symptoomverlichting en tijdens exacerbaties.

Bij ernstige exacerbaties wordt salbutamol vaak gecombineerd met ipratropium (Atrovent) voor synergistisch bronchodilaterend effect.

Bij matig tot ernstig COPD worden langwerkende bronchodilatatoren (LABA, LAMA) als onderhoudsbehandeling gegeven, en salbutamol als reliever.

Inspanningsgebonden bronchospasme

Salbutamol 1-2 puffs 15-30 minuten voor inspanning voorkomt effectief inspanningsgebonden bronchospasme. Voor sporters die frequent inspanningsgebonden klachten hebben, is onderhoudsbehandeling met ICS geindiceerd.

Acuut ernstig astma (status asthmaticus)

Bij levensbedreigend astma wordt hoge-dosis salbutamol via vernevelaar toegediend, vaak in combinatie met ipratropium, systemische corticosteroiden, magnesiumsulfaat intraveneus en zuurstoftherapie. In extreme gevallen wordt salbutamol intraveneus of subcutaan gegeven in ziekenhuissetting.

Farmacodynamiek en werkingsmechanisme

Salbutamol werkt door selectieve stimulatie van bèta-2-adrenerge receptoren op gladde spiercellen van de luchtwegen.

De bèta-2-receptor is een G-eiwit-gekoppelde receptor die na activering de stimulerende Gs-eiwit dissocieert, wat adenylylcyclase activeert en het intracellulaire cAMP-niveau verhoogt.

cAMP activeert proteinekinase A (PKA), die via fosforylering van myosinelichte-ketenkinase (MLCK) en andere eiwitten de intracellulaire calcium-respons vermindert en zo de gladde spiercontractie remt.

Naast de directe gladde-spier-relaxatie heeft salbutamol aanvullende effecten: remming van mediatoroverslag uit mastcellen (histamine, leukotrienen), vermindering van vasculaire permeabiliteit (minder oedeem), verbetering van mucociliaire klaring en vermindering van cholinerge bronchoconstrictie.

Deze effecten dragen samen bij aan de snelle symptoomverlichting bij acute bronchospasme.

Belangrijk is dat salbutamol geen ontstekingsremmende werking heeft. De chronische ontsteking van de luchtwegen bij astma wordt niet behandeld met salbutamol; daarvoor zijn inhalatiecorticosteroiden noodzakelijk.

Langdurige SABA-monotherapie zonder ICS leidt zelfs tot desensitisatie van bèta-2-receptoren, paradoxale verhoging van bronchiale hyperreactiviteit en verhoogd exacerbatierisico.

Dosering en toediening in de Nederlandse praktijk

De keuze van de toedieningsvorm en dosering hangt af van de leeftijd, ernst van de aanval en de inhalatietechniek van de patient. Correcte inhalatietechniek is cruciaal voor effectieve behandeling.

Dosisaerosol (pMDI, metered dose inhaler)

De dosisaerosol bevat 200 doses van elk 100 microgram salbutamol in een drijfgas (HFA-134a sinds de uitfasering van CFK).

Correcte techniek: schudden, langzaam uitademen, mondstuk tussen de lippen, langzaam en diep inademen terwijl de puff wordt afgegeven, 10 seconden adem inhouden, langzaam uitademen.

Bij jonge kinderen en bij patienten met slechte coordinatie is het gebruik van een voorzetkamer (bijvoorbeeld Aerochamber, Volumatic) essentieel om de longdepositie te verbeteren.

Poederinhalator (DPI, dry powder inhaler)

Poederinhalators (Diskus, Cyclocaps) vereisen een adequate inspiratoire flow (minstens 30 l/min) om het poeder te disperseren en te dragen naar de longen.

Ze zijn minder geschikt voor jonge kinderen of patienten met ernstige obstructie, maar hebben het voordeel dat ze geen coordinatie tussen activering en inademing vereisen.

Verneveling

Bij acute ernstige astma, status asthmaticus of bij patienten die niet in staat zijn om effectief te inhaleren wordt salbutamol via vernevelaar toegediend.

De standaarddosering is 2,5-5 mg salbutamol in fysiologisch zout, toegediend met zuurstof (6-8 l/min) gedurende 10-15 minuten. In acute fase kan elke 20-30 minuten worden herhaald.

Combinatie met ipratropium verhoogt de effectiviteit.

Veelvoorkomende bijwerkingen en veiligheidsprofiel

Salbutamol wordt over het algemeen goed verdragen bij inhalatietoediening. Systemische bijwerkingen treden vooral op bij hoge doseringen, verneveling of parenterale toediening.

Cardiovasculaire en tremoreffecten

Tremor (met name fijne handtremor) is de meest voorkomende bijwerking en ontstaat door bèta-2-stimulatie van skeletspieren. Tachycardie en palpitaties komen voor bij hogere doseringen. Bij patienten met onderliggende hartziekte kan dit klinisch relevant zijn.

Metabole effecten

Hypokaliemie is een belangrijke metabole bijwerking bij hoge doseringen verneveld salbutamol. Serumkalium kan dalen tot 2,5-3,0 mmol/L bij intensieve therapie, met verhoogd risico op cardiale aritmieen.

Monitoring is aangewezen bij acute ernstige astma. Hyperglykemie en ketose kunnen optreden, vooral bij diabetici.

Paradoxale bronchospasme

Een zeldzame maar potentieel ernstige bijwerking is paradoxale bronchoconstrictie onmiddellijk na inhalatie. Dit kan worden veroorzaakt door irritatie door drijfgassen of door immunologische reacties.

Bij optreden dient de inhalatie onmiddellijk te worden gestaakt en moet worden overgeschakeld naar een alternatieve bronchodilatator.

Contra-indicaties en waarschuwingen

Salbutamol is gecontraindiceerd bij overgevoeligheid voor de werkzame stof of hulpstoffen. Voorzichtigheid is geboden bij patienten met thyrotoxicose, ischemische hartziekte, hartritmestoornissen, hypertensie, diabetes mellitus en hypokaliemie.

Niet-selectieve bèta-blokkers (propranolol) zijn gecontraindiceerd bij astma omdat zij het bronchodilaterende effect van salbutamol antagoneren en ernstig bronchospasme kunnen uitlokken.

Interacties met andere geneesmiddelen

Bèta-blokkers (met name niet-selectieve zoals propranolol) antagoneren de werking van salbutamol en kunnen ernstig bronchospasme uitlokken. Selectieve bèta-1-blokkers zijn relatief veiliger maar vereisen ook voorzichtigheid bij astma.

Xanthinederivaten (theofylline, aminofylline) en corticosteroiden kunnen de kaliumdaling versterken. Kaliumverliezende diuretica (thiaziden, lusdiuretica) verhogen het risico op hypokaliemie en aritmieen.

MAO-remmers en tricyclische antidepressiva kunnen de cardiovasculaire effecten van salbutamol versterken en moeten met voorzichtigheid worden gebruikt. Digoxinespiegels kunnen dalen bij gelijktijdig gebruik.

Vergoeding en beschikbaarheid in Nederland

Salbutamol is in Nederland vergoed vanuit de basisverzekering (Zorgverzekeringswet) voor de geregistreerde indicaties. Het generiek preparaat is goedkoop en wordt doorgaans geleverd via het preferentiebeleid.

Het eigen risico (385 euro per jaar in 2024) is van toepassing op de eerste afleveringen in het jaar.

Salbutamol is uitsluitend op recept verkrijgbaar (UR-geneesmiddel), hoewel in sommige Europese landen het als zelfzorgmiddel beschikbaar is.

Veelgestelde vragen over salbutamol

Hoe vaak mag ik salbutamol gebruiken?

De maximale dagdosering is 4 inhalaties per dag (volwassenen).

Als u vaker dan 2 maal per week salbutamol nodig heeft (behalve voor inspanning), is uw astma niet goed onder controle en moet u contact opnemen met uw huisarts of longarts voor herbeoordeling van de onderhoudsbehandeling.

Toenemend SABA-verbruik is een waarschuwingssignaal.

Kan ik salbutamol gebruiken tijdens zwangerschap?

Ja, inhalatiesalbutamol is veilig tijdens zwangerschap en borstvoeding. Goede astmacontrole tijdens zwangerschap is essentieel voor moeder en foetus; onbehandelde astma-exacerbaties zijn gevaarlijker dan salbutamolgebruik.

Waarom moet ik een voorzetkamer gebruiken?

Een voorzetkamer (spacer) verbetert de longdepositie van de werkzame stof, vermindert orofaryngeale depositie (en dus hoest en keelirritatie), en elimineert de noodzaak voor coordinatie tussen activering en inademing.

Bij kinderen en bij ouderen met matige inhalatietechniek is een voorzetkamer altijd aanbevolen.

Moet ik de dosisaerosol schudden voor gebruik?

Ja, de dosisaerosol moet voor elk gebruik goed worden geschud (5-10 keer) om de werkzame stof gelijkmatig te verdelen in het drijfgas.

Na periode van niet-gebruik (langer dan 1 week) dient de inhalator 1-2 keer in de lucht te worden afgespoten om de dosiszekerheid te herstellen.

Wanneer moet ik 112 bellen bij benauwdheid?

Bel 112 direct bij ernstige benauwdheid die niet verbetert na 10-20 minuten ondanks herhaald salbutamolgebruik, bij blauwe lippen of vingers (cyanose), onvermogen om te spreken of te drinken, zeer snelle ademhaling, verlaagd bewustzijn of als u het gevoel heeft dat de aanval ernstiger is dan gewoonlijk.

Conclusie

Geen recept van uw huisarts?
Voor stabiele astma-patiënten kan online consult een route bieden. Lees hoe online consult werkt voor Salbutamol.

Salbutamol is een gevestigd en effectief kortwerkend bronchodilatator met een gunstig veiligheidsprofiel bij correct gebruik. De rol van SABA bij astma is ingrijpend herzien: SABA-monotherapie wordt niet meer aanbevolen, en combinatiebehandeling met inhalatiecorticosteroiden is de standaard geworden. Raadpleeg uw huisarts, longarts of KNMP-apotheker voor persoonlijk advies over inhalatietechniek, onderhoudsbehandeling en astmacontrole.