Atenolol

Atenolol on Prescriptsy

Atenolol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Atenolol: cardioselectieve bètablokker bij hypertensie en angina pectoris

Atenolol is een cardioselectieve bèta-1-adrenerge receptorblokker die al tientallen jaren wordt gebruikt bij de behandeling van hoge bloeddruk (hypertensie), angina pectoris (hartkramp) en bepaalde hartritmestoornissen.

In Nederland is atenolol geregistreerd door het CBG en opgenomen in de basisverzekering van de Zorgverzekeringswet. Het behoort tot de meest voorgeschreven cardiovasculaire geneesmiddelen ter wereld.

Op deze pagina vindt u betrouwbare, uitgebreide medische informatie over atenolol, afgestemd op de Nederlandse gezondheidszorgcontext.

Werkingsmechanisme van atenolol

Atenolol behoort tot de farmacologische klasse van bètablokkers. Het blokkeert selectief de bèta-1-adrenoreceptoren die zich voornamelijk in het hart bevinden.

Deze receptoren worden normaal gesproken geactiveerd door de stresshormonen adrenaline en noradrenaline, wat leidt tot een snellere en krachtigere hartslag.

Door de bèta-1-receptor te blokkeren, verlaagt atenolol de hartfrequentie (negatief chronotroop effect) en de contractiekracht van het hart (negatief inotroop effect), wat resulteert in een lager hartminuutvolume en een daling van de bloeddruk.

Atenolol is cardioselectief: bij normale therapeutische doses heeft het weinig effect op de bèta-2-receptoren in de luchtwegen en de bloedvaten van de periferie.

Dit maakt atenolol beter verdraagbaar dan niet-selectieve bètablokkers zoals propranolol bij patiënten met milde luchtwegproblematiek, hoewel volledige selectiviteit niet bestaat en bronchospasme bij hogere doses of bij gevoelige patiënten kan optreden.

Een belangrijk farmacologisch kenmerk van atenolol is de hydrofilie: het lost goed op in water maar nauwelijks in vet.

Dit betekent dat atenolol de bloed-hersenbarriere slecht passeert, waardoor centrale bijwerkingen (zoals nachtmerries, slaapstoornissen, depressie en hallucinaties) minder frequent optreden dan bij lipofiele bètablokkers zoals propranolol en metoprolol.

Dit hydrofiele karakter is ook de reden dat atenolol voornamelijk via de nieren wordt uitgescheiden, wat dosisaanpassing noodzakelijk maakt bij nierinsufficiëntie.

Indicaties voor gebruik in Nederland

Het CBG heeft atenolol geregistreerd voor de volgende indicaties:

• Hypertensie (hoge bloeddruk): Atenolol verlaagt de bloeddruk effectief en is een bewezen optie in de langetermijnbehandeling van essentiële hypertensie.
• Angina pectoris (stabiele hartkramp): Door de hartfrequentie te verlagen en de zuurstofbehoefte van het hart te verminderen, vermindert atenolol de frequentie en ernst van angineuze episoden.
• Tachyaritmieën: Atenolol wordt gebruikt bij sinustachycardie, atriumfibrilleren met snelle ventrikelrespons en andere supraventriculaire tachycardieën om de hartfrequentie te reguleren.
• Secundaire preventie na hartinfarct: Het vroegtijdig starten van atenolol na een acuut myocardinfarct vermindert het risico op overlijden en herhaald infarct.

Dosering en gebruik

Atenolol is beschikbaar in tabletten van 25 mg, 50 mg en 100 mg. De gebruikelijke dosering bij hypertensie is 50-100 mg eenmaal daags.

Bij angina pectoris kan de dosering variëren van 50 tot 200 mg per dag, afhankelijk van de respons.

De tablets worden ingenomen met of zonder voedsel, bij voorkeur elke dag op hetzelfde tijdstip voor een stabiel therapeutisch effect.

Praktische adviezen voor patiënten:

• Neem atenolol elke dag op hetzelfde tijdstip voor een stabiel effect op bloeddruk en hartslag
• Stop nooit abrupt: dit kan leiden tot rebound-hypertensie, verergering van angina of hartritmestoornissen. Bouw altijd geleidelijk af
• Informeer uw arts en apotheker over alle geneesmiddelen die u gebruikt: er zijn meerdere klinisch relevante interacties
• Meet uw bloeddruk regelmatig thuis en houd een logboek bij
• Meld direct aan uw arts als u benauwdheid, ernstige vermoeidheid, trage hartslag of duizeligheid ervaart
• Informeer uw anesthesioloog altijd voor een operatie dat u atenolol gebruikt

Atenolol bij bijzondere patiëntengroepen

Diabetes mellitus

Patiënten met diabetes mellitus die insuline of sulfonylureumpreparaten gebruiken, dienen te weten dat atenolol de klassieke symptomen van een hypoglykemie (lage bloedsuiker) kan maskeren.

Normaal gesproken waarschuwen trillen en hartkloppingen voor een te lage bloedsuiker; atenolol onderdrukt deze symptomen. Alleen transpiratie (zweten) blijft als waarschuwingssignaal.

Meet uw bloedglucose vaker als u atenolol gebruikt, met name bij het wijzigen van uw insulinedosis of eetpatroon.

Informeer ook de diabetesverpleegkundige en diëtist over het gebruik van atenolol.

COPD en astma

Hoewel atenolol cardioselectiever is dan niet-selectieve bètablokkers, kan het bij hogere doses of bij gevoelige patiënten met astma of COPD bronchospasme veroorzaken.

Gebruik bij astma wordt in de meeste gevallen afgeraden. Bij COPD is gebruik alleen gerechtvaardigd als er een dwingende cardiovasculaire indicatie bestaat en geen geschikt alternatief beschikbaar is.

Uw longarts en cardioloog dienen dit gezamenlijk te beoordelen. Spirometriecontrole voor en na het starten van atenolol kan nuttig zijn bij COPD-patiënten.

Ouderen

Ouderen hebben vaak een verminderde nierfunctie, waardoor de uitscheiding van atenolol vertraagd kan zijn en hogere bloedspiegels kunnen ontstaan.

Start met lage doses (25 mg per dag) en pas de dosis voorzichtig aan op basis van bloeddruk, hartfrequentie en nierfunctie.

Ouderen zijn gevoeliger voor orthostatische hypotensie (bloeddrukdaling bij opstaan) bij bètablokkade. Valpreventie is een relevant aandachtspunt bij oudere hypertensieve patiënten.

Zwangerschap

Atenolol is niet het middel van eerste keuze tijdens de zwangerschap. Het passeert de placenta en kan neonatale bradycardie, neonatale hypoglykemie en laag geboortegewicht veroorzaken.

Als behandeling van hypertensie tijdens de zwangerschap noodzakelijk is, zijn labetalol of methyldopa veiligere alternatieven conform Nederlandse en internationale richtlijnen.

Raadpleeg uw gynaecoloog of internist voor advies bij zwangerschap of kinderwens.

Abrupt staken: een serieus risico

Een van de belangrijkste veiligheidsaspecten van atenolol is het verbod op abrupt staken.

Wanneer atenolol plotseling wordt gestopt, met name bij patiënten met coronairlijden of angina pectoris, kan een rebound-effect optreden waarbij de hartfrequentie stijgt, de bloeddruk stijgt en een angina-aanval of hartinfarct kan worden uitgelokt.

Bouw de dosis altijd geleidelijk af over een periode van ten minste 1-2 weken, bij voorkeur onder begeleiding van uw arts.

Dit geldt ook voor perioperatieve situaties: bespreek met uw anesthesioloog of continuering of tijdelijke aanpassing van de dosering aangewezen is.

Geneesmiddelinteracties

Atenolol heeft meerdere klinisch relevante interacties:

• Calciumantagonisten (verapamil, diltiazem): De combinatie kan leiden tot ernstige bradycardie, hartstilstand en AV-blok. Gebruik altijd onder nauwlettende cardiologische bewaking of vermijd de combinatie.
• Klonidine: Bij gelijktijdig gebruik dient klonidine altijd als laatste te worden afgebouwd. Abrupt staken van klonidine tijdens bètablokkade kan een hypertensieve crisis veroorzaken.
• Digoxine: Additief bradycardisch effect: hartfrequentie en ECG dienen frequenter te worden gecontroleerd.
• NSAID's: Ibuprofen, naproxen, diclofenac en andere NSAID's verminderen het bloeddrukverlagend effect van atenolol. Paracetamol is een veiliger alternatief voor pijnstilling bij hypertensieve patiënten die atenolol gebruiken.
• Anti-aritmica: Combinatie met klasse-I-anti-aritmica (disopyramide, flecainide) en klasse-III-anti-aritmica (amiodaron) kan leiden tot ernstige bradycardie en hartstilstand. Gebruik uitsluitend onder cardiologische bewaking.
• Insuline en orale antidiabetica: Atenolol maskeert symptomen van hypoglykemie. Intensievere bloedglucosecontrole is aangewezen bij diabetespatiënten.

Informeer uw apotheker altijd over alle geneesmiddelen die u gebruikt. Uw apotheker kan via de KNMP-interactiedatabank controleren of uw medicijnencombinatie veilig is.

Atenolol versus andere bètablokkers: wat zijn de verschillen?

In Nederland worden meerdere bètablokkers gebruikt, waaronder metoprolol, bisoprolol, carvedilol, nebivolol en propranolol. Atenolol onderscheidt zich door:

• Hoge cardioselectiviteit (bèta-1 selectief) bij normale doses
• Hydrofiele eigenschappen: minder centrale bijwerkingen (minder nachtmerries, minder slaapstoornissen) dan propranolol
• Renale eliminatie: dosisaanpassing nodig bij nierinsufficiëntie
• Lange halfwaardetijd (circa 6-9 uur): eenmaal daagse dosering is voldoende voor de meeste indicaties
• Geen bewezen mortaliteitsvoordeel bij hartfalen: voor hartfalen zijn bisoprolol, carvedilol en metoprolol succinaat de voorkeursoptie op basis van klinisch bewijs uit grootschalige studies (MERIT-HF, CIBIS-II, COPERNICUS)
• Langdurige klinische ervaring: atenolol is al decennia in gebruik, met een uitgebreid veiligheidsprofiel dat is bevestigd in de dagelijkse praktijk

Hypertensie en cardiovasculaire risicoreductie

Bètablokkers zoals atenolol verlagen niet alleen de bloeddruk, maar verminderen ook de hartfrequentie en het cardiale zuurstofverbruik.

Dit maakt atenolol bijzonder nuttig bij patiënten die zowel hypertensie als angina pectoris hebben, omdat een enkel geneesmiddel beide aandoeningen behandelt.

Bij patiënten die een hartinfarct hebben doorgemaakt en een verminderde linkerventrikelfunctie hebben, zijn bisoprolol, carvedilol en metoprolol succinaat echter de voorkeursbètablokkers vanwege bewezen mortaliteitsvoordelen in klinische studies.

Angina pectoris: mechanisme van werking en klinisch bewijs

Bij angina pectoris treden pijnklachten op doordat het hart onvoldoende zuurstof ontvangt in verhouding tot de zuurstofbehoefte, doorgaans door vernauwde kransslagaders (atherosclerose).

Atenolol vermindert de zuurstofbehoefte van het hart door de hartfrequentie en de contractiliteit te verlagen. Dit vergroot de diastolische vullingsduur en verbetert de coronaire perfusie.

Bij patiënten met stabiele angina pectoris zijn bètablokkers de eerstekeuzetherapie voor preventie van angineuze klachten naast leefstijlinterventies en behandeling van risicofactoren.

Bewaring en houdbaarheid

Bewaar atenolol bij kamertemperatuur (15-25 graden Celsius), droog en buiten bereik van kinderen. Gebruik het middel niet na de vervaldatum op de verpakking.

Breng niet-gebruikte tabletten terug naar de apotheek voor verantwoorde verwerking conform KNMP-richtlijnen. Sla atenolol niet op in de badkamer of nabij warmtebronnen vanwege vochtgevoeligheid.

Vergoeding en toegang in Nederland

Atenolol is opgenomen in de Zorgverzekeringswet en wordt vergoed vanuit het basispakket. Het is een generiek geneesmiddel en daardoor goed betaalbaar.

Uw eigen risico (€385 per jaar in 2024) is van toepassing.

Uw apotheker (knmp.nl, apotheek.nl) kan u informeren over de beschikbare sterktes en de beste doseringsvorm voor uw situatie.

Preferentiebeleid van uw zorgverzekeraar kan bepalen welk merk of welke generieke variant wordt vergoed.

Wat te doen bij een noodgeval

Bij een overdosis atenolol (extreem trage hartslag, ernstige bloeddrukdaling, bewusteloosheid): bel onmiddellijk 112 of het Vergiftigingen Informatie Centrum op 0800-0099 (24 uur per dag, 7 dagen per week bereikbaar).

Meld dat het gaat om een bètablokkervergiftiging zodat het ziekenhuis een passende behandeling kan voorbereiden (glucagon, calciumzouten, hoge doses insuline).

Breng de verpakking of bijsluiter mee naar het ziekenhuis.

Bronnen en verdere informatie

• College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG): cbg-meb.nl
• KNMP apothekersorganisatie: knmp.nl
• Apotheek.nl patiënteninformatie: apotheek.nl
• Thuisarts.nl: thuisarts.nl
• Lareb bijwerkingencentrum: lareb.nl
• Vergiftigingen Informatie Centrum: 0800-0099
• Spoedeisende hulp: 112

Deze informatie is opgesteld door Dr. Claire Phipps, MBBS MRCGP (GMC 7014359), en is bedoeld als aanvullende informatie naast het advies van uw arts of apotheker. Raadpleeg altijd uw behandelend arts of apotheker voor persoonlijk medisch advies.

Geen recept van uw huisarts?
Voor stabiel ingestelde gebruikers kan een online consult bij een EU-arts een efficiënte route bieden voor herhaalrecepten. Lees hoe online consult werkt voor Atenolol.