Metoprololsuccinaat

Metoprololsuccinaat on Prescriptsy

Metoprololsuccinaat wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Metoprololsuccinaat is een bèta-1-selectieve adrenerge bèta-blokker met verlengde afgifte die breed wordt ingezet bij cardiovasculaire aandoeningen, waaronder hypertensie, stabiele angina pectoris, chronisch hartfalen met verminderde ejectiefractie (HFrEF) en bepaalde ritmestoornissen.

De succinate-formulering met verlengde afgifte (OROS-technologie) maakt eenmaal daagse dosering mogelijk en geeft stabielere plasmaspiegels dan het tartaat (korte-werkende formuleringen).

Het CBG heeft metoprololsuccinaat geregistreerd voor alle genoemde indicaties; het is een van de meest voorgeschreven cardiovasculaire geneesmiddelen in Nederland.

Prescriptsy biedt toegang tot CBG-geregistreerde online medische consulten voor cardiovasculair risicomanagement. Meer informatie over verwante behandelingen vindt u op onze pagina's over Bisoprolol en Ramipril.

Werkzame stof en farmacologische classificatie van metoprololsuccinaat

Metoprolol is een bèta-1-selectief (cardioselectief) bèta-blokker met de chemische naam (RS)-1-[4-(2-methoxyethyl)fenoxy]-3-(isopropylamine)-2-propanol. Het wordt als twee zoutformuleringen gebruikt: metoprololtartraat (snelle afgifte, tabletten en injectie) en metoprololsuccinaat (verlengde afgifte, tabletten). De ATC-code is C07AB02.

De verlengde-afgifteformulering van metoprololsuccinaat (Seloken ZOC, Lopresor Retard en generieke equivalenten) gebruikt een meervoudig-eenhedenmatrixsysteem waarbij kleine pellets met OROS-membraantechnologie de werkzame stof over 20 uur geleidelijk afgeven.

Dit resulteert in stabielere plasmaspiegels zonder de hoge piekconcentraties en diepe dalconcentraties van de korte-werkende tartaatformulering.

Het vlakkere plasmaconcentratieprofiel is klinisch relevant: minder bijwerkingen (minder bradycardie bij piekconcentraties) en minder rebound-effecten bij gemiste doses.

De bèta-1-selectiviteit van metoprolol (Ki-verhouding bèta-1/bèta-2 is ongeveer 1:75) is groter dan die van atenolol maar kleiner dan die van bisoprolol.

Bij hogere doses neemt de selectiviteit af en kunnen ook bèta-2-receptoren worden geblokkeerd, wat risico op bronchospasme geeft bij astmapatienten.

De biologische beschikbaarheid is 40 tot 50 procent na orale inname (first-pass metabolisme via CYP2D6 in de lever); metabolisme via CYP2D6 leidt tot farmacokinetische variabiliteit bij CYP2D6-polymorfismen (poor metabolizers hebben hogere plasmaconcentraties).

Farmacodynamische werking: hartfrequentie, bloeddruk en myocardiale bescherming

Metoprololsuccinaat verlaagt de hartfrequentie door competitieve blokkade van bèta-1-receptoren op de sinoatriale knoop (negatief chronotroop effect) en de atrioventriculaire geleidingssnelheid (negatief dromotroop effect).

Het vermindert de contractiliteit van het myocard (negatief inotroop effect) en verlaagt hierdoor het slagvolume en de cardiale output.

Het antihypertensieve effect berust op verlaging van de cardiale output en op centrale onderdrukking van de sympathische activiteit. Bij langdurig gebruik normaliseert de perifere vaatweerstand zich geleidelijk.

Bij angina pectoris vermindert metoprololsuccinaat de myocardiale zuurstofvraag door verlaging van hartfrequentie en contractiliteit, wat de zuurstofbalans verbetert bij coronaire insufficiëntie. Dit verklaart de reductie in anginale aanvallen en verbetering van de inspanningstolerantie.

Bij hartfalen met verminderde ejectiefractie heeft chronische bèta-adrenerge stimulatie een direct cardiotoxisch effect via calcium-overloading en apoptose.

Bèta-blokkade met metoprololsuccinaat neutraliseert dit effect, waardoor cardiac remodeling (ongunstige ventrikelveranderingen) wordt tegengegaan en de ejectiefractie na maanden tot jaren kan verbeteren.

De MERIT-HF studie (2000) toonde een 34 procent reductie in alle-oorzaken mortaliteit bij patienten met HFrEF die werden behandeld met metoprololsuccinaat naast standaardtherapie.

Hartfalen: de MERIT-HF studie en klinische richtlijnen

De Metoprolol CR/XL Randomised Intervention Trial in Congestive Heart Failure (MERIT-HF, 1999-2000) is de pivotale studie die de mortaliteitsvoordelen van metoprololsuccinaat bij hartfalen bevestigde.

In deze gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie werden 3991 patienten met HFrEF (ejectiefractie minder dan 40 procent, NYHA klasse II-IV) gerandomiseerd naar metoprololsuccinaat (getitreerd naar 200 mg eenmaal daags) of placebo, bovenop standaardtherapie.

De studie werd vroegtijdig gestopt vanwege significante mortaliteitsreductie: 34 procent verlaging van de totale mortaliteit, 41 procent verlaging van plotse hartdood en 49 procent vermindering van ziekenhuisopnames wegens hartfalen.

Dit effect was consistent in alle NYHA-klassen.

De NHG-standaard Hartfalen plaatst metoprololsuccinaat als een van de drie aangewezen bèta-blokkers bij HFrEF (naast bisoprolol en carvedilol), die bewezen mortaliteitsvoordeel hebben.

De keuze tussen de drie is grotendeels gebaseerd op tolerantie, co-morbiditeiten en lokale ervaring. Bij aanwezigheid van tachyaritmie kan metoprololsuccinaat de voorkeur hebben vanwege de sterkere hartfrequentieverlaging.

Hypertensie: positie in de behandelstrategie

Bij hypertensie is metoprololsuccinaat effectief als monotherapie of in combinatie met andere antihypertensiva.

De NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement en de European Society of Cardiology (ESC) richtlijnen plaatsen bèta-blokkers als aanbevolen antihypertensivum bij specifieke co-indicaties: hartfalen, coronairlijden, na myocardinfarct, tachyaritmie en zwangerschap.

Zonder specifieke co-indicatie zijn ACE-remmers, ARB's, calciumantagonisten of thiazidediuretica de eerstekeusgeneesmiddelen voor hypertensie, omdat bèta-blokkers een mindere reductie van beroerte geven in vergelijking met andere klassen.

In de klinische praktijk worden bèta-blokkers bij hypertensie veelvuldig gecombineerd met een calciumantagonist (amlodipine), een diureticum (hydrochloorthiazide, indapamide) of een ACE-remmer.

Deze combinaties geven additieve bloeddrukverlagende effecten met complementaire werkingsmechanismen. De combinatie van een bèta-blokker met verapamil of diltiazem is gecontraïndiceerd vanwege het risico op ernstige bradycardie en AV-blok.

Atriumfibrilleren: frequentiecontrole

Bij atriumfibrilleren (AF) met snelle ventriculaire respons biedt metoprololsuccinaat effectieve frequentiecontrole via AV-knoopblokkade.

De streeffrequentie in rust is 60 tot 80 slagen per minuut; bij inspanning minder dan 110 slagen per minuut (lenient frequency control), conform de ESC-richtlijn AF (2020).

Bij onvoldoende frequentiecontrole met metoprololsuccinaat alleen kan digoxine worden toegevoegd.

Bij patienten die ook antistolling nodig hebben (CHA2DS2-VASc score van 2 of hoger) dient een DOAC (apixaban, rivaroxaban, dabigatran, edoxaban) of warfarine te worden voorgeschreven.

Verlengde afgifte versus korte-werkende metoprolol: klinische relevantie

Metoprololsuccinaat (verlengde afgifte) heeft praktische voordelen ten opzichte van metoprololtartraat (korte werkingsduur): eenmaal daagse dosering verbetert de therapietrouw; stabielere plasmaspiegels verminderen de fluctuaties in hartfrequentie en bloeddruk gedurende de dag; de kans op bijwerkingen door hoge piekconcentraties (sterke bradycardie, duizeligheid) is kleiner; het effect houdt ook stand gedurende de vroege ochtenduren (wanneer cardiovasculair risico het hoogst is) dankzij stabiele plasmaspiegels ook aan het einde van de doseringperiode.

Bij hartfalen heeft metoprololsuccinaat het bewijs van mortaliteitsreductie (MERIT-HF), terwijl metoprololtartraat dit niet heeft; uitwisselbaarheid is dan ook niet aanbevolen voor de indicatie hartfalen.

Vergoeding en kosten van metoprololsuccinaat in Nederland

Metoprololsuccinaat wordt volledig vergoed vanuit de basisverzekering (Zorgverzekeringswet, Zvw) voor alle geregistreerde indicaties. De kosten tellen mee voor het eigen risico (385 euro per jaar).

Generieke metoprololsuccinaat is verkrijgbaar tegen lage kosten (doorgaans minder dan 10 euro per maand voor de gebruikelijke doseringen).

Zorgverzekeraars passen preferentiebeleid toe, waardoor de apotheker het goedkoopste generiek levert; dit zijn therapeutisch equivalente geneesmiddelen.

Praktische adviezen bij gebruik van metoprololsuccinaat

Neem de tablet eenmaal per dag in, bij voorkeur 's ochtends, met of zonder voedsel.

De tablet kan langs de breukstreep worden gehalveerd indien nodig voor dosistitratie, maar mag nooit worden gemalen of gekauwd.

Stop nooit plotseling met metoprololsuccinaat, ook niet als u zich beter voelt; bouw de dosis altijd geleidelijk af in overleg met uw arts over een periode van 1 tot 2 weken.

Controleer regelmatig uw hartfrequentie (pols) en bloeddruk, met name na een dosiswijziging.

Als uw hartfrequentie in rust daalt beneden 50 slagen per minuut of als u duizelig, flauw of kortademig wordt, neem dan direct contact op met uw arts.

Informeer uw arts en apotheker over alle andere geneesmiddelen die u gebruikt. Bij een geplande operatie: informeer uw anesthesioloog over gebruik van metoprololsuccinaat.

Bronnen en verder lezen

• CBG-MEB SmPC Metoprololsuccinaat: cbg-meb.nl
• NHG-standaard Hartfalen: nhg.org
• NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement: nhg.org
• KNMP Farmacotherapeutisch Kompas, Metoprolol: knmp.nl
• Lareb bijwerkingen metoprolol: lareb.nl
• Apotheek.nl metoprololsuccinaat: apotheek.nl
• ESC Guidelines on Heart Failure 2021: escardio.org

Metoprololsuccinaat bij migraine: profylaxe

Bèta-blokkers zijn een van de best onderbouwde klassen voor migraineprofylaxe. Propranolol (niet-selectief) is de referentie-bèta-blokker voor migraineprofylaxe en als enige geregistreerd voor deze indicatie in Nederland.

Metoprolol (zowel tartraat als succinaat) wordt in meerdere richtlijnen als alternatief voor propranolol vermeld bij migraineprofylaxe, op basis van gerandomiseerde studies die effectiviteit tonen in het verlagen van de aanvalsfrequentie (gemiddeld reductie van 40 tot 50 procent).

Het werkingsmechanisme bij migraine is niet volledig opgehelderd; vermoedelijk spelen modulatie van cortikale spreading depression en beïnvloeding van de trigemino-vasculaire route een rol.

Voor migraineprofylaxe worden doseringen van 95 tot 190 mg metoprololsuccinaat eenmaal daags gebruikt.

De behandeling dient minimaal 3 maanden te worden voortgezet voor een adequate beoordeling van het profylactisch effect.

Bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd die zowel anticonceptie als migraineprofylaxe nodig hebben, dient te worden opgemerkt dat gecombineerde orale anticonceptiva met oestrogeen bij migraine met aura gecontraïndiceerd zijn; een progesteron-only pil (cerazette) of een hormoonspiraal is in dat geval veiliger.

Metoprololsuccinaat na myocardinfarct: secundaire preventie

Na een acuut myocardinfarct verlaagt vroeg gebruik van bèta-blokkers de mortaliteit door voorkoming van ventrikelfibrilleren in de acute fase en door vermindering van het reinfarctrisico op de lange termijn.

De NHG-standaard en ESC-richtlijnen bevelen bèta-blokkers aan als onderdeel van de post-MI secundaire preventietherapie, naast een antiplaatjesmiddel (aspirine, ticagrelor of clopidogrel), een statine (hoge intensiteit), en een ACE-remmer of ARB.

Metoprololsuccinaat wordt bij post-MI patienten met stabiele hemodynamische toestand gestart en voortgezet voor de lange termijn.

Bij patienten met een verminderde ejectiefractie na MI (HFrEF) biedt metoprololsuccinaat ook mortaliteitsreductie via de hartfalen-indicatie.

De duur van bèta-blokkerbehandeling na myocardinfarct is onderwerp van voortdurend onderzoek; huidige richtlijnen adviseren continuering voor minimaal 1 tot 3 jaar, of levenslang bij aanwezigheid van hartfalen, aanhoudende LV-dysfunctie of ritmestoornissen. Bij patienten die na MI een goede ejectiefractie behouden en geen andere indicaties hebben, kan na overleg met de cardioloog worden overwogen de bèta-blokker af te bouwen.