Metronidazol

Metronidazol on Prescriptsy

Metronidazol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Metronidazol is een nitroimidazool-antibioticum en antiprotozoal middel dat wordt ingezet bij de behandeling van bacteriële vaginose, Trichomonas vaginalis-infecties, amoebiasis, Giardia lamblia, anaerobe bacteriële infecties en als onderdeel van Helicobacter pylori-eradicatietherapie.

Het middel heeft een uniek werkingsmechanisme waarbij het specifiek anaerobe micro-organismen en protozoën doodt, zonder wezenlijke schadelijke effecten op aërobe cellen.

In Nederland is metronidazol door het CBG geregistreerd en beschikbaar als tabletten, vaginale gel en zetpillen voor een breed scala van indicaties.

Prescriptsy werkt samen met CBG-geregistreerde artsen die online consulten uitvoeren voor seksueel overdraagbare aandoeningen en gynaecologische infecties. Meer informatie vindt u op onze pagina's over Fluconazol en Azitromycine.

Werkzame stof en farmacologische classificatie van metronidazol

Metronidazol (chemische naam: 2-(2-methyl-5-nitroimidazool-1-yl)ethanol) is een synthetisch nitroimidazool met brede activiteit tegen anaerobe bacteriën en protozoën. De ATC-code is J01XD01 (antibacterieel middel voor systemisch gebruik, imidazoolderivaten).

Metronidazol is werkzaam tegen: Trichomonas vaginalis, Entamoeba histolytica, Giardia lamblia, Gardnerella vaginalis en de meeste anaerobe gramnegatieve bacteriën (Bacteroides fragilis, Prevotella, Fusobacterium) en grampositive anaerobe bacteriën (Clostridium-species, Peptostreptococcus).

De selectiviteit voor anaerobe organismen is gebaseerd op het werkingsmechanisme: metronidazol is een prodrug die alleen in anaerobe omstandigheden wordt geactiveerd.

Aërobe bacteriën en menselijke cellen missen de specifieke ferredoxin-achtige eiwitten die de nitrogroep reduceren en het middel activeren.

Dit verklaart de gunstige selectiviteit en het relatief beperkte bijwerkingenprofiel bij kortdurende orale toediening.

Na orale toediening wordt metronidazol vrijwel volledig geabsorbeerd (biologische beschikbaarheid 99 procent). De halfwaardetijd bedraagt 6-10 uur, de piekplasmaspiegels worden bereikt na 1-3 uur.

Metronidazol distribueert breed door het lichaam, inclusief de cerebrospinale vloeistof, abcessen en weefsels. Het wordt hoofdzakelijk gemetaboliseerd in de lever door oxidatie en glucuronidatie.

Indicaties en klinisch gebruik van metronidazol

De meest voorkomende indicatie in de huisartsenpraktijk is bacteriële vaginose.

Bacteriële vaginose is geen klassieke infectie maar een dysbiose van de vaginale flora, waarbij Lactobacillus-species worden vervangen door een polymicrobieel anaeroob milieu, inclusief Gardnerella vaginalis, Prevotella-species en Mobiluncus.

Symptomen zijn een grijsachtige, dunvloeibare afscheiding met een visgeur, met name na geslachtsgemeenschap.

Metronidazol is door de NHG en de NVMM aanbevolen als eerste-keus behandeling bij bacteriële vaginose, hetzij oraal (7-daagse kuur), hetzij lokaal (vaginale gel 5 dagen).

Trichomonas vaginalis is een parasitaire flagellaat die seksueel overdraagbaar is en klachten geeft van vaginale afscheiding, jeuk, dyspareunie en in ernstigere gevallen urineweginfecties.

Bij mannen verloopt de infectie vaak asymptomatisch. De NVMM-richtlijn Seksueel overdraagbare aandoeningen adviseert een eenmalige dosis metronidazol 2 g voor zowel de vrouwelijke patient als de seksuele partner.

Partnerbehandeling is essentieel omdat de infectie anders terugkeert.

Bij intestinale amoebiasis en giardiasis is metronidazol de behandeling van eerste keus. Amoebiasis door Entamoeba histolytica kan ernstige darmklachten en levensbedreigende leverabcessen veroorzaken.

Giardia lamblia veroorzaakt chronische diarree, vettige ontlasting en opgeblazen gevoel.

Metronidazol elimineert de trofozoieten van beide protozoën effectief, maar doodt de cysten in het lumen niet; een aanvullend lumencide middel is bij amoebiasis noodzakelijk.

In de H. pylori-eradicatietherapie is metronidazol een onderdeel van de standaard triple- of quadruple-therapie. De NVMDL-richtlijn en het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijven de actuele eradicatieschema's. Metronidazolresistentie van H. pylori is een toenemend probleem; regionale resistentiegegevens dienen te worden gevolgd.

Farmacologie en werkingsmechanisme

Metronidazol is een prodrug. Na opname in de cel van een anaeroob micro-organisme wordt de nitrogroep gereduceerd door ferredoxin-achtige eiwitten (PFOR, pyruvaat-ferredoxin-oxidoreductase).

Dit genereert reactieve nitro-radicalen en andere cytotoxische intermediairen die covalent binden aan DNA-strengen, eiwitten en membranen van het micro-organisme.

Het resulterende DNA-schade leidt tot chromosomale breuken, remming van DNA-synthese en replicatie, en uiteindelijk celdood.

Menselijke cellen en aërobe bacteriën missen PFOR en kunnen metronidazol niet activeren. Dit geeft de selectiviteit die metronidazol onderscheidt van breed-spectrum antibiotica die ook de commensale flora verstoren.

Toch is er enige impact op de anaerobe commensale flora van het colon en de vagina, wat kan leiden tot diarree en vaginale kandidose als secundaire effecten.

Resistentie tegen metronidazol bij T. vaginalis en H. pylori is beschreven en berust voornamelijk op downregulatie van PFOR en ferredoxin-expressie, waardoor de nitrogroep onvoldoende wordt gereduceerd. Metronidazolresistentie van B. fragilis is zeldzaam maar mogelijk.

Dosering en toediening van metronidazol

Bij bacteriële vaginose: 400-500 mg tweemaal daags gedurende 7 dagen oraal, of vaginale gel 0,75 procent eenmaal daags gedurende 5 dagen.

De lokale toediening heeft minder systemische bijwerkingen maar is even effectief. Alcohol dient te worden vermeden. Bij Trichomonas: 2 g eenmalig, partnerbehandeling verplicht.

Bij amoebiasis en Giardia: 400-800 mg driemaal daags gedurende 5-10 dagen, afhankelijk van ernst. Tabletten innemen met voedsel om misselijkheid te beperken.

Geneesmiddeleninteracties

De KNMP G-standaard bevat een uitputtend overzicht van metronidazol-interacties.

De meest klinisch relevante zijn: alcohol (disulfiram-achtig effect, absoluut vermijden), warfarine en acenocumarol (verhoogd bloedingsrisico door CYP2C9-remming, INR-monitoring noodzakelijk), disulfiram (ernstige neuropsychiatrische reacties, gecontraïndiceerd), lithium (verhoogde lithiumspiegel), ciclosporine (mogelijk verhoogde spiegel), en enzyminducerende middelen (carbamazepine, fenytoïne, rifampicine) die de metronidazolspiegel verlagen.

Gebruik bij bijzondere patiëntgroepen

Zwangerschap in het eerste trimester: gebruik vermijden tenzij geen alternatief beschikbaar is en de infectie behandeling vereist.

In het tweede en derde trimester: gebruik mogelijk indien geïndiceerd; raadpleeg de gynaecoloog of verloskundige. Borstvoeding: tijdelijk staken gedurende 24 uur na enkelvoudige dosis.

Bij langdurige kuur: risico-batenanalyse en overleg met kinderarts aanbevolen.

Nierinsufficiëntie: de halfwaardetijd van metronidazol zelf verandert weinig, maar hydrofiele metabolieten kunnen accumuleren bij ernstige nierinsufficiëntie. Doseer na hemodialyse bij patienten die regelmatig dialyseren.

Leverinsufficiëntie: bij Child-Pugh C kan de halfwaardetijd stijgen tot 18 uur of meer; halveer de dagdosis en monitor op neurologie.

Vergoeding en beschikbaarheid in Nederland

Metronidazoltabletten en vaginale gel zijn opgenomen in het basispakket van de Zorgverzekeringswet voor de geregistreerde indicaties. Het middel is receptplichtig voor systemisch gebruik.

Generieke metronidazoltabletten zijn breed beschikbaar via de Nederlandse apotheek. Het eigen risico (385 euro per jaar) kan van toepassing zijn afhankelijk van uw situatie.

De apotheker kan u informeren over de actuele vergoedingsregels.

Partnerbehandeling en SOA-preventie

Bij Trichomonas vaginalis-infectie is partnerbehandeling altijd noodzakelijk, ongeacht of de partner symptomen heeft. Onbehandelde partners vormen een bron van herinfectie.

Seksueel contact dienen partners te vermijden tot beide behandelingen zijn voltooid en symptomen zijn verdwenen.

Bij bacteriële vaginose is routinematige partnerbehandeling niet aanbevolen door de NVMM, omdat BV geen klassieke seksueel overdraagbare infectie is.

Preventie van recidiverende BV omvat het vermijden van zeep en andere irriterende producten in de vagina, het gebruik van condooms, en het niet spoelen (douchen) van de vagina. Lareb registreert bijwerkingen van metronidazol in Nederland; meld vermoede bijwerkingen via lareb.nl.

H. pylori-eradicatie met metronidazol: achtergrond en praktijk

Helicobacter pylori is een gramnegatieve spiraalvormige bacterie die de maagslijmvlieslaag koloniseert en verantwoordelijk is voor het overgrote deel van de maagzweren, maagdarmstoornissen en een significant deel van de maagcarcinomen.

De Nederlandse NHG-standaard Maagklachten en de NVMDL-richtlijn beschrijven eradicatie als de standaardbehandeling bij bewezen H.

pylori-infectie met een maagzweer, en aanbevolen behandeling bij patienten met een hoog risico op maaglymfoom (MALT-lymfoom) of die een langdurige NSAID-therapie starten.

Metronidazol maakt deel uit van twee courant gebruikte eradicatieschema's in Nederland. Het klassieke OAC-schema (omeprazol, amoxicilline, claritromycine) biedt een eradicatiepercentage van 70-85 procent.

Bij toenemende claritromycine-resistentie (thans circa 20-30 procent in Nederland) wordt het OAM-schema (omeprazol, amoxicilline, metronidazol) als alternatief ingezet, dat effectief blijft bij claritromycine-resistente stammen.

De bismut-quadruple-therapie (bismut, metronidazol, tetracycline, protonpompremmer gedurende 10-14 dagen) wordt aanbevolen als eerstekeuze redding na mislukte triple-therapie en bereikt eradicatiepercentages van 85-90 procent.

Het resistentieprobleem bij H. pylori: metronidazol-resistentie bij H. pylori komt voor bij 30-40 procent van de Nederlandse H. pylori-stammen.

De klinische betekenis is echter gedeeltelijk te overwinnen door hogere doses en langere behandelingsduur; in combinatietherapie worden adequate eradicatiepercentages bereikt ondanks resistentie bij een deel van de stammen.

Kweekarme diagnostiek en resistentietests worden aanbevolen bij falende eradicatie.

Metronidazol bij perioperatieve profylaxe

Bij electieve colorectale chirurgie is metronidazol (500 mg intraveneus) een bewezen effectief profylactisch antibioticum tegen anaerobe bacteriële infecties.

De combinatie van een cefalosporine (voor gramnegatieve en grampositieve aëroben) en metronidazol (voor anaëroben) is de SWAB-standaard (Stichting Werkgroep Antibioticabeleid) profylaxe bij colorectale ingrepen.

Eenmalige toediening 30-60 minuten voor de incisie is voldoende; verlengde profylaxe voegt geen extra bescherming toe maar verhoogt het resistentierisico.

Metronidazol bij Clostridioides difficile-infectie

Clostridioides difficile (voorheen Clostridium difficile) is een anaerobe sporevormende bacterie die na verstoring van de darmflora (met name door antibioticagebruik) uitgesproken diarree en pseudomembraneuze colitis kan veroorzaken.

In ernstige gevallen kan C. difficile-colitis levensbedreigend zijn. Metronidazol 400 mg driemaal daags gedurende 10-14 dagen is een geaccepteerde tweedekeusbehandeling bij lichte tot matige C. difficile-infectie.

Bij ernstige infectie, bij recidieven, of bij verhoogd risicoprofiel (ouderen, immuungecompromitteerden) is orale vancomycine 125 mg viermaal daags de voorkeur conform de WIP- en SWAB-richtlijnen.

Fidaxomicine is beschikbaar als alternatief bij recidiverende infecties. Intraveneus metronidazol wordt gebruikt als adjuvante behandeling bij ileus of andere situaties waarbij orale toediening niet mogelijk is.

Microbiologische aspecten van metronidazol: spectrum en resistentie

Metronidazol heeft een gericht werkingsspectrum dat uitsluitend anaerobe bacteriën en protozoën omvat.

De klinisch meest relevante gevoelige organismen zijn: Bacteroides fragilis en andere Bacteroides-species (meest frequent geïsoleerde anaerobe pathogeen bij intra-abdominale infecties), Prevotella-species, Fusobacterium species, Porphyromonas gingivalis, Clostridium perfringens, Clostridium difficile (de meeste stammen), Peptostreptococcus-species, Trichomonas vaginalis, Entamoeba histolytica, Giardia lamblia en Gardnerella vaginalis.

Metronidazol heeft geen werkzaamheid tegen aërobe bacteriën, Lactobacillus-species (vaginale protectieve flora), schimmels of virussen.

Bij intra-abdominale infecties waarbij zowel aërobe als anaerobe bacteriën aanwezig zijn, dient metronidazol altijd te worden gecombineerd met een breedspectrumantibioticum dat ook grampositieve en gramnegatieve aëroben dekt (cefalosporine, piperacilline-tazobactam, ertapenem).

Geen recept van uw huisarts?
Voor heldere indicaties kan een online consult bij een EU-arts mogelijk zijn. Lees hoe online consult werkt voor Metronidazol.

Meld bijwerkingen of onvoldoende werkzaamheid bij Lareb (lareb.nl) of bespreek dit met uw behandelend arts of apotheker. Meer informatie over verantwoord antibioticagebruik in Nederland vindt u op de website van de SWAB (swab.nl) en het RIVM (rivm.nl).