Fosfomycine

Fosfomycine on Prescriptsy

Fosfomycine wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Fosfomycine (als fosfomycinetrometamol) is een uniek bactericide antibioticum dat door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) is geregistreerd in Nederland voor de behandeling van acute ongecompliceerde urineweginfecties (cystitis) bij vrouwen.

De kenmerkende eenmalige orale dosis van 3 gram maakt fosfomycine tot een van de meest patiëntvriendelijke eerstekeuzeopties voor blaasontsteking.

De NHG-standaard Urineweginfecties en de SWAB-richtlijn (Stichting Werkgroep Antibioticabeleid) bevelen fosfomycine aan als eerstekeuzebehandeling naast nitrofurantoine en trimethoprim.

Prescriptsy ondersteunt patiënten in Nederland bij toegang tot bewezen effectieve behandelingen voor urineweginfecties via gecertificeerde artsen. Gerelateerde behandelingen zijn beschikbaar op onze pagina's over Nitrofurantoine en Trimethoprim.

Werkzame stof en farmacologische klasse van fosfomycine

Fosfomycine is een natural product-antibioticum, oorspronkelijk geïsoleerd uit Streptomyces fradiae in 1969.

Het kleine molecuul (MW 138 g/mol) met een uniek fosfaatanalogon-structuur verschilt fundamenteel van alle andere antibiotische klassen, waardoor het geen kruisresistentie vertoont met bètalactam-antibiotica, fluorochinolonen, nitrofurantoine, trimethoprim of aminoglycosiden.

Voor oraal gebruik is fosfomycine geformuleerd als trometamolzout (fosfomycinetrometamol), wat resulteert in betere orale biologische beschikbaarheid (circa 34-41%) vergeleken met het calciumzout.

Na absorptie wordt fosfomycine niet gemetaboliseerd en uitgescheiden door de nieren via glomerulaire filtratie en tubulaire secretie.

De urineconcentraties na een orale dosis van 3 gram bereiken piekwaarden van 1000 tot 4000 mcg/ml, die ver boven de minimale inhibitoire concentratie (MIC) van E.

coli (MIC90 doorgaans 16-32 mcg/ml) en andere uropathogenen liggen.

De hoge urineconcentraties duren gedurende 24 tot 48 uur na de eenmalige dosis, wat de aanhoudende bactericide werking verklaart ondanks de korte plasmahalfwaardetijd van 4 tot 8 uur.

Dit is de farmacologische basis voor de effectiviteit van de eenmalige dosering bij ongecompliceerde cystitis.

Werkingsmechanisme van fosfomycine

Fosfomycine heeft een uniek werkingsmechanisme dat fundamenteel verschilt van alle andere klinisch gebruikte antibiotica. Het remt het enzym MurA (UDP-N-acetylglucosamine-enolpyruvaattransferase), dat de eerste stap katalyseert in de biosynthese van peptidoglycaan, het structurele skelet van de bacteriele celwand.

Fosfomycine bindt covalent aan het actieve-site-cysteineresidu (Cys115) van MurA via een irreversibele Michael-additiereactie. Het fosfonaatanion imiteert het overgangsstaatanaloog van het substraat fosfoenolpyruvaat en blokkeert de actieve site permanent.

Zonder functioneel MurA-enzym kan de bacterie het peptidoglycaan-voorlopermolecuul (UDP-MurNAc) niet aanmaken, wat de celwandbiosynthese volledig stilvalt. De bacterie lyseert door osmotische instabiliteit.

Het geneesmiddel wordt actief opgenomen door bacterieen via twee transportsystemen: het glycerol-3-fosfaattransportsysteem (GlpT) en het glucose-6-fosfaattransportsysteem (UhpT). Inductie van UhpT door glucose-6-fosfaat verhoogt de intracellulaire concentratie van fosfomycine.

In urine zijn glucose en andere substraten aanwezig die UhpT induceren, wat bijdraagt aan de hoge intrinsieke gevoeligheid van uropathogenen voor fosfomycine in de urine-omgeving.

Resistentie tegen fosfomycine kan optreden via mutaties in de transportgenen (glpT, uhpT, uhpB, uhpC) of via modificerende enzymen zoals fosfomycine-resistentie-enzymen (FosA, FosB, FosC, FosX) die het molecuul inactiveren.

FosA-genen zijn gevonden op plasmiden van E. coli-stammen, maar resistentie is in Nederland nog zeldzaam.

Indicaties voor fosfomycine in Nederland

Fosfomycinetrometamol 3 gram granulaat voor orale oplossing is in Nederland specifiek geregistreerd voor acute ongecompliceerde cystitis bij vrouwen van 12 jaar en ouder.

De SWAB-richtlijn Urineweginfecties (meest recente versie) en de NHG-standaard Urineweginfecties benoemen fosfomycine als een van de eerstekeuzebehandelingen voor deze indicatie.

De klinische definitie van ongecompliceerde cystitis behelst: dysurie, pollakisurie of urgentie zonder koorts, flankpijn of tekenen van sepsis, bij een niet-zwangere vrouw zonder anatomische of functionele afwijkingen van de urinewegen, zonder urologische ingreep in de voorgeschiedenis en zonder immuundeficiëntie.

Bij mannen, bij kinderen jonger dan 12 jaar, bij patienten met een verblijfskatheter of bij recidiverende infecties met resistente bacterieen is verdere diagnostiek en andere behandeling aangewezen.

ESBL-producerende E. coli: fosfomycine is een van de weinige orale antibiotica die actief blijft tegen extended-spectrum bètalactamase (ESBL)-producerende E. coli-stammen die resistent zijn voor cefalosporines en fluorochinolonen.

Dit maakt fosfomycine klinisch bijzonder waardevol bij recidiverende infecties met ESBL-stammen als de urineconcentratie boven de MIC blijft.$

Eenmalige dosering: farmacologische onderbouwing

De effectiviteit van de eenmalige dosis van fosfomycine bij cystitis is gebaseerd op de hoge en langdurige urineconcentraties die worden bereikt.

Na orale inname van 3 gram fosfomycinetrometamol op een lege maag bereikt de urineconcentratie een piek van gemiddeld 1053 tot 4415 mcg/ml gedurende de eerste 4 uur na inname.

De concentratie blijft gedurende 24 tot 48 uur boven de MIC van de meeste uropathogenen (E. coli MIC90 16-64 mcg/ml, Enterococcus faecalis MIC90 32-64 mcg/ml).

Klinische studies tonen aan dat de eenmalige dosis van fosfomycine vergelijkbare genezing- en eradicatiepercentages geeft als nitrofurantoine 5-7 dagen en trimethoprim 7 dagen.

Een Cochrane-review (2010, bijgewerkt) en meerdere gerandomiseerde studies ondersteunen de eenmalige dosering als effectief schema.

De klinische genezingspercentages liggen tussen 70 en 85%; de bacteriologische eradicatie na 5-7 dagen bedraagt 65-80%.

De eenmalige dosering biedt ook een voordeel ten aanzien van antibioticabeleid: kortere blootstelling aan antibiotica vermindert de selectiedruk op resistentie en minimiseert de impact op de commensale microbiota van de darmen en vagina vergeleken met 5-7-daagse kuren van andere antibiotica.

Fosfomycine bij bijzondere patientengroepen

Bij zwangere vrouwen met een ongecompliceerde cystitis is fosfomycine 3 gram eenmalig een acceptabele optie.

De NHG-standaard Urineweginfecties benoemt fosfomycine als alternatief voor nitrofurantoine (dat na 36 weken gecontra-indiceerd is vanwege het risico op hemolytische anemie bij de neonaat) en amoxicilline/clavulaanzuur.

Na behandeling in de zwangerschap dient altijd een controlecultuur te worden verricht na 5-7 dagen om eradicatie te bevestigen, conform de NHG-richtlijn.

Bij ouderen boven 65 jaar zonder relevante nierinsufficienti is de eenmalige dosering van 3 gram ook geschikt.

Ouderen hebben echter vaker gecompliceerde urineweginfecties door comorbiditeit (diabetes, urologische aandoeningen, kathetergebruik); zorgvuldige differentiatie tussen ongecompliceerde en gecompliceerde cystitis is essentieel voordat fosfomycine wordt voorgeschreven.

Bij patienten met diabetes mellitus type 2 kunnen urineweginfecties vaker recidiveren en atypisch presenteren.

Fosfomycine kan worden gebruikt voor de eerstekeuzebehandeling van ongecompliceerde cystitis bij diabetespatienten, maar de drempel voor urineculture en bij onvolledig herstel voor heroverweging van de diagnose dient lager te liggen.

Fosfomycine en de Nederlandse zorgverzekering

In Nederland zijn fosfomycinetrometamol-preparaten (Monurol en generieke equivalenten) opgenomen in het GVS en worden vergoed bij de geregistreerde indicatie (ongecompliceerde cystitis bij vrouwen) op recept.

Het jaarlijkse eigen risico van €385 (2024) is van toepassing.

In sommige situaties kan fosfomycine ook zonder recept worden verstrekt door de apotheker via het "zelfzorgprotocol cystitis" dat door de KNMP is vastgesteld, mits aan specifieke criteria wordt voldaan (eerste episode, geen complicaties, vrouw van 16-60 jaar).

Het KNMP zelfzorgprotocol voor cystitis beschrijft de criteria waaronder apothekers fosfomycine 3 gram zonder doktersrecept mogen leveren.

Dit bevordert snelle toegang tot behandeling voor vrouwen met een eerste episode van cystitis.

Bij twijfel over de diagnose of bij afwijking van de criteria verwijst de apotheker door naar de huisarts.

Bewaren en veilig gebruik van fosfomycine

Bewaar fosfomycine granulaat (zakjes) bij een temperatuur beneden 25 graden Celsius, droog en buiten direct zonlicht. Bewaar de zakjes in de originele gesloten verpakking.

Bewaar het middel buiten het bereik en zicht van kinderen. Gebruik fosfomycine niet na de uiterste gebruiksdatum op de verpakking.

Maak de oplossing onmiddellijk voor gebruik en drink deze direct op; bewaar geen aangemengd product. Eén zakje staat gelijk aan een volledige behandelingskuur voor ongecompliceerde cystitis. Herhaal de inname niet eigenmachtig zonder overleg met uw arts of apotheker.

Bij persisterende of verergerende klachten na 48 uur, bij het ontwikkelen van koorts of flankpijn, of bij terugkerende infecties binnen 4 weken: raadpleeg uw huisarts voor urineculture en eventuele aanpassing van de behandeling. Bij accidentele inname door kinderen: bel het Vergiftigingen Informatie Centrum op 0800-0099. In noodgevallen: bel 112.

Fosfomycine en antibioticabeleid in Nederland

Verantwoord antibioticagebruik is een centraal thema in de Nederlandse gezondheidszorg. De SWAB (Stichting Werkgroep Antibioticabeleid) en het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) monitoren het antibioticagebruik en de resistentie-ontwikkeling bij menselijke pathogenen in Nederland. Fosfomycine wordt door de SWAB gepositioneerd als een eerstekeuzeoptie voor ongecompliceerde cystitis, mede vanwege het smalle spectrum en de relatief lage resistentiepotentie in Nederland.

In vergelijking met breedspectrum antibiotica (fluorochinolonen, cefalosporines) heeft fosfomycine een gunstiger effect op de commensale darmflora, omdat het NKCC2-transportsysteem via welke E.

coli het middel opneemt minder aanwezig is in de anaerobe darmbacteriën die de gunstige darmflora vormen.

Dit verlaagt het risico op disruptie van de darmmicrobiota en de selectie van resistente stammen bij langdurig gebruik.

De eenmalige dosering minimaliseert de blootstelling aan het antibioticum nog verder, wat het antibioticabeleidsprofiel van fosfomycine verder gunstig maakt.

Resistentiebewaking voor fosfomycine maakt deel uit van het nationale resistentiebewakingsprogramma ISIS-AR (Infectieziekten Surveillance Informatie Systeem, Antibioticaresistentie) van het RIVM. De resistentiecijfers voor E.

coli tegen fosfomycine in Nederland blijven lager dan voor fluorochinolonen en trimethoprim, wat de aanbeveling van fosfomycine als eerstekeuzetherapie ondersteunt.

Patiënten met recidiverende infecties waarvoor herhaald fosfomycine nodig is, dienen bewaking via urineculture te ondergaan om resistentieontwikkeling tijdig te detecteren.

Praktische overwegingen bij het gebruik van fosfomycine

Fosfomycine granulaat is eenvoudig te bereiden en in te nemen: een zakje oplossen in water en direct opdrinken.

De eenmalige dosering vermijdt het probleem van non-compliance dat bij meerdaagse kuren een groot aandeel van de behandelingsfouten uitmaakt.

Studies tonen aan dat compliance bij antibioticakuren van 7 dagen of meer significant lager is dan bij eenmalige doseringen; therapiefalen door non-compliance is een van de oorzaken van recidiverende infecties en resistentie-ontwikkeling.

Patiënten moeten weten dat symptomenverlichting (dysurie, pollakisurie) doorgaans begint binnen 24 tot 48 uur na inname van fosfomycine, maar dat de bacteriologische eradicatie (volledige eliminatie van de bacterie uit de urine) 3 tot 5 dagen kan vergen.

Het is normaal dat de urine gedurende de eerste 24 uur na inname troebel of geurig is door de hoge concentraties uitgescheiden fosfomycine.

Dit hoeft geen reden tot bezorgdheid te zijn.

Geen recept van uw huisarts?
Voor vrouwen met klassieke blaasontsteking-symptomen kan een online consult realistisch zijn. Lees hoe online consult werkt voor Fosfomycine.

Als de klachten na 48 uur niet verbeteren of als koorts, flankpijn of algemeen ziektegevoel optreden, dient de patiënt contact op te nemen met de huisarts. Dit kan duiden op een hogere urinewegsinfectie (pyelonefritis), waarbij fosfomycine als eenmalige orale dosis niet afdoende is en waarbij een langer antibioticaschema of ziekenhuisopname noodzakelijk kan zijn. Overdiagnose van cystitis bij patiënten met feitelijk pyelonefritis is een risicofactor voor behandelingsfouten; anamnese en lichamelijk onderzoek zijn essentieel voor correcte indicatiestelling.