Pantoprazol

Pantoprazol on Prescriptsy

Pantoprazol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Pantoprazol is een protonpompremmer (PPI) die door irreversibele blokkade van de H+/K+-ATPase in de pariëtaalcellen van de maagwand de maagzuursecretie krachtig en langdurig remt.

Het middel behoort tot de meest voorgeschreven geneesmiddelen in Nederland en wordt gebruikt bij gastro-oesofageale refluxziekte, peptisch ulcus, Helicobacter pylori-eradicatie en het Zollinger-Ellison-syndroom.

Pantoprazol is beschikbaar als maagsapresistente tabletten van 20 mg en 40 mg, en als intraveneus poeder voor ziekenhuisgebruik.

Het middel onderscheidt zich van andere PPI's door een relatief selectieve werking en geringe interactie met het CYP2C19-enzym.

Prescriptsy biedt online consulten voor gastro-intestinale aandoeningen via geregistreerde artsen. Meer informatie vindt u op onze pagina's over Omeprazol en Esomeprazol.

Farmacologische werking van pantoprazol

Pantoprazol behoort tot de groep van benzimidazolderivaten en is een prodrug die wordt geactiveerd in het zure milieu van de secretoire canaliculi van de pariëtaalcellen.

Bij een pH beneden 3 worden pantoprazol-moleculen omgezet in sulfeenzuren en vervolgens in sulfenamiden, die covalente disulfiidebindingen vormen met cysteïneresiduen van de H+/K+-ATPase (protonpomp).

Door de irreversibele binding is de duur van de zuurremming aanzienlijk langer dan de korte plasmahalfwaardetijd van circa één uur suggereert: de maagzuursecretie herstelt pas volledig na aanmaak van nieuwe protonpomp-eiwitten, wat 18-24 uur vergt.

Dit verklaart waarom één dagelijkse dosis pantoprazol voldoende is voor 24-uurse zuursuppressie.

De ATC-code van pantoprazol is A02BC02. De verbinding heeft een hogere selectiviteit voor de H+/K+-ATPase dan voor andere ATPasen in het lichaam, wat bijdraagt aan het gunstige veiligheids-profiel.

De CYP2C19-remming door pantoprazol is geringer dan die van omeprazol of esomeprazol, wat klinisch relevant is bij patienten die clopidogrel gebruiken.

Na orale toediening van maagsapresistente tabletten begint de maagzuurremming na 1-2 uur en bereikt een maximum na 2-4 uur.

De inhibitie neemt toe bij herhaalde dosering: na 3-5 dagen continue inname wordt een steady-state bereikt waarbij de 24-uurszuurremming maximaal is.

Na staken van de behandeling herstelt de maagzuurproductie geleidelijk over 2-4 dagen.

Geregistreerde indicaties in Nederland

Pantoprazol is in Nederland door het CBG geregistreerd voor de volgende indicaties: behandeling van refluxoesofagitis bij gastro-oesofageale refluxziekte, lange-termijn onderhoudsbehandeling ter voorkoming van recidief refluxoesofagitis, symptomatische behandeling van maagzuurklachten (zuurbranden, regurgitatie) zonder endoscopisch bewijs van oesofagitis, genezing van duodenaalulcera en maagulcera, eradicatie van Helicobacter pylori als onderdeel van combinatietherapie, en behandeling van het Zollinger-Ellison-syndroom en andere pathologische hypersecretoire aandoeningen.

Bij intraveneuze toediening is pantoprazol geïndiceerd voor kortetermijn-behandeling van refluxoesofagitis of peptisch ulcus wanneer orale toediening niet mogelijk is, en bij bloedend maagulcus na endoscopische hemostase.

De NHG-standaard Maagklachten geeft een gedetailleerde beslisboom voor het gebruik van PPI's bij maagklachten en GERD.

Bij de eerste episode van GERD of dyspepsie zonder alarmerende symptomen wordt bij patienten jonger dan 55 jaar een behandelproef met een PPI gedurende 4 weken aanbevolen zonder voorafgaande endoscopie.

Pantoprazol en omeprazol worden als equivalente opties beschouwd in de Nederlandse richtlijn.

Helicobacter pylori-eradicatie met pantoprazol

Helicobacter pylori-infectie is een veelvoorkomende oorzaak van duodenaalulcus, maagulcus en een risicofactor voor maagkanker. In Nederland is de prevalentie van H.

pylori-infectie bij volwassenen circa 30-40 procent, met hogere prevalenties bij migranten uit endemische gebieden. De NHG-richtlijn beveelt eradicatiebehandeling aan bij alle patienten met een H.

pylori-positief peptisch ulcus, en overweegt behandeling bij patienten met functionele dyspepsie en H. pylori-infectie.

De standaard eradicatietherapie in Nederland (eerste lijn) bestaat uit triple-therapie: een PPI (pantoprazol 40 mg tweemaal daags) gecombineerd met amoxicilline 1 g tweemaal daags en claritromycine 500 mg tweemaal daags gedurende 7-14 dagen.

Bij claritromycine-resistentie of penicillineallergie wordt bismut-quadruple-therapie gebruikt: pantoprazol 40 mg tweemaal daags + bismutsubcitraat + tetracycline + metronidazol gedurende 10-14 dagen.

Eradicatiesucces dient minimaal 4 weken na afsluiting van de antibioticabehandeling te worden bevestigd met de ureumademtest of het fecaal H. pylori-antigeen.

Resistentie van H. pylori tegen claritromycine neemt toe in Europa en bedraagt in Nederland naar schatting 15-20 procent.

Bij eradicatiefalen dient altijd gevoeligheidsbepaling te worden verricht via endoscopische biopsie en kweek, gevolgd door resistentiegerichte therapie in overleg met een maag-darm-leverarts (MDL-arts).

Dosering en wijze van gebruik

Pantoprazol maagsapresistente tabletten dienen 30-60 minuten voor de eerste maaltijd te worden ingenomen voor optimale werkzaamheid.

De maagsapresistente coating beschermt pantoprazol tegen afbraak door maagzuur; de coating lost op in de alkalische omgeving van de dunne darm waarna de werkzame stof wordt geabsorbeerd.

Tabletten dienen heel te worden doorgeslikt en mogen niet worden gekauwd, gemalen of gebroken.

Bij patienten met slikproblemen kunnen de tabletten worden opgelost in appelsap of worden gemengd met een kleine hoeveelheid appelmoes (geen warm voedsel of andere vloeistoffen).

Bij nasogastrische voeding kunnen speciale formuleringen worden gebruikt.

De standaard dosering voor GERD is pantoprazol 40 mg eenmaal daags gedurende 4-8 weken; voor onderhoudsbehandeling kan worden teruggebracht naar 20 mg eenmaal daags.

Bij duodenaalulcus: 40 mg eenmaal daags gedurende 2-4 weken. Bij H. pylori-eradicatie: 40 mg tweemaal daags als onderdeel van de combinatietherapie.

Pantoprazol en clopidogrel: een klinisch relevant interactiepunt

Bij patienten die clopidogrel gebruiken na een acuut coronair syndroom of percutane coronaire interventie is gastrobescherming met een PPI aanbevolen, met name bij patienten met een verhoogd gastro-intestinaal bloedingsrisico.

Echter, verschillende PPI's remmen CYP2C19 in verschillende mate, en clopidogrel is een prodrug die moet worden geactiveerd door CYP2C19.

Omeprazol en esomeprazol zijn sterke remmers van CYP2C19 en zijn in observationele studies in verband gebracht met een verminderd antiplaatjeseffect van clopidogrel.

Pantoprazol heeft de geringste remming van CYP2C19 van alle PPI's en is daarmee de voorkeursoptie voor gastrobescherming bij patienten die clopidogrel gebruiken.

Dit standpunt wordt gedeeld door de ESC-richtlijnen voor antiplaatjesbehandeling en het Farmacotherapeutisch Kompas.

Langdurig PPI-gebruik: voordelen, risico's en afbouwen

In Nederland gebruiken naar schatting meer dan 2 miljoen mensen chronisch een PPI, waarvan een aanzienlijk deel zonder duidelijke aanhoudende indicatie. Langdurig PPI-gebruik is geassocieerd met diverse bijwerkingen, waaronder hypomagnesemie, vitamine B12-deficiëntie, verhoogd infectierisico en mogelijk een licht verhoogd fractuurrisico.

De NHG en het Farmacotherapeutisch Kompas benadrukken het belang van periodieke herbeoordeling van de noodzaak van PPI-gebruik.

Patienten die PPI's gebruiken voor niet-erosieve GERD of dyspepsie kunnen in veel gevallen overstappen op on-demand gebruik (inname alleen bij symptomen) na adequate zuursuppressie.

Bij patienten die langdurig PPI's gebruiken als gastroprotectie bij NSAID-gebruik of antiplaatjestherapie dient de noodzaak van het NSAID of de antiplaatjestherapie zelf te worden beoordeeld.

Abrupt staken van PPI's kan leiden tot tijdelijke rebound maagzuurhypersecretie, waarbij de symptomen erger zijn dan voor de behandeling.

Stapsgewijze afbouw (halving van dosis, daarna om-de-dag gebruik, daarna on-demand) minimaliseert dit effect. De apotheker kan patienten begeleiden bij het afbouwen van PPI-gebruik conform de KNMP-afbouwrichtlijn.

Vergoeding en beschikbaarheid van pantoprazol in Nederland

Pantoprazol tabletten zijn uitsluitend op recept verkrijgbaar in Nederland en worden vergoed vanuit het basispakket van de Zorgverzekeringswet voor de geregistreerde indicaties.

Generieke pantoprazol is breed beschikbaar bij alle KNMP-apotheken en is een van de meest kosteneffectieve PPI's in Nederland.

De kosten voor generieke pantoprazol 40 mg eenmaal daags bedragen circa 5-10 euro per maand bij vergoede verstrekking na eigen risico.

Pantoprazol injectievloeistof (40 mg) is uitsluitend beschikbaar voor gebruik in een ziekenhuissetting en wordt verstrekt door de ziekenhuisapotheek. Pantoprazol behoort tot de zogenoemde preferentiemiddelen in het vergoedingsbeleid van diverse zorgverzekeraars; de apotheker kan een specifiek generiek product verstrekken conform het voorkeursgeneesmiddelenbeleid van de verzekeraar van de patient.

Afbouwen van pantoprazol na langdurig gebruik

Langdurig gebruik van protonpompremmers is geassocieerd met een aantal mogelijke nadelen, waaronder verminderde vitamine B12-absorptie, verlaagd serummagnesium, verhoogd risico op clostridium-difficile-infectie, verlaagde calciumabsorptie met mogelijk osteoporoserisico en rebound hypersecretie van maagzuur bij abrupt staken. De NHG-Standaard Maagklachten adviseert daarom periodiek te evalueren of voortzetting van pantoprazol nog noodzakelijk is en bij twijfel een afbouwschema te starten.

Afbouwstrategieen: een veelgebruikt schema is het halveren van de dosis gedurende twee tot vier weken (van 40 mg naar 20 mg), vervolgens om de dag dosering gedurende twee tot vier weken en daarna staken.

Een alternatief is de overstap naar "on-demand" gebruik, waarbij pantoprazol alleen wordt ingenomen bij klachten.

Tijdens de afbouw kan rebound-zuurhypersecretie optreden, wat zich uit als tijdelijke toename van zuurbranden. Deze klachten verdwijnen meestal binnen twee tot vier weken spontaan.

Overbruggingsmiddelen zoals alginaten (Gaviscon) of antacida (Rennie, Maalox) kunnen worden ingezet tijdens deze periode.

Pantoprazol en vitamine B12-deficientie

Zoutzuur in de maag is noodzakelijk voor de afsplitsing van vitamine B12 uit eiwitten in voedsel.

Langdurige zuurremming door pantoprazol kan de B12-absorptie verminderen, vooral bij oudere patienten en bij gelijktijdig gebruik van metformine.

De NHG adviseert bij patienten die langer dan twee jaar pantoprazol gebruiken periodiek een vitamine B12-spiegel te controleren, zeker bij klachten zoals moeheid, paresthesieen, concentratiestoornissen of anemie.

Bij aangetoonde deficientie is suppletie met hydroxocobalamine intramusculair of cyanocobalamine oraal hooggedoseerd (1000 microgram per dag) aangewezen.

Pantoprazol bij interactie met clopidogrel

Clopidogrel is een prodrug die door het cytochroom CYP2C19 wordt omgezet in het actieve metaboliet. Omeprazol en esomeprazol zijn sterke CYP2C19-remmers en kunnen de werkzaamheid van clopidogrel verminderen.

Pantoprazol en rabeprazol zijn zwakkere remmers van CYP2C19 en worden daarom beschouwd als veiliger alternatief bij patienten die clopidogrel gebruiken.

De KNMP Kennisbank en de Nederlandse Cardiovasculaire Richtlijn adviseren pantoprazol als protonpompremmer van eerste keuze bij gelijktijdig clopidogrelgebruik, bijvoorbeeld na acuut coronair syndroom of PCI met stentplaatsing.

Veelgestelde vragen over pantoprazol

Kan ik pantoprazol met andere medicijnen innemen?

Pantoprazol heeft relatief weinig interacties vergeleken met omeprazol.

Belangrijke interacties zijn met clopidogrel (zwak, pantoprazol is voorkeur bij clopidogrelgebruikers), methotrexaat (pantoprazol verhoogt de methotrexaatspiegel bij hoge doses), atazanavir en nelfinavir (pantoprazol verlaagt de absorptie van deze HIV-medicatie; vermijd combinatie), en ketoconazol/itraconazol (verlaagde absorptie door verminderd maagzuur; liever niet combineren).

Wanneer moet ik pantoprazol innemen?

Neem pantoprazol bij voorkeur 30 tot 60 minuten voor het ontbijt in met een glas water, zonder de tablet fijn te maken of te kauwen.

De enterotablet is bedekt met een mantel die pas in de dunne darm oplost; kauwen of fijnmaken vernietigt deze mantel en vermindert de werkzaamheid.

Bij tweemaal daagse dosering neemt u de tweede dosis 30 tot 60 minuten voor het avondeten.

Is pantoprazol veilig tijdens de zwangerschap?

Pantoprazol kan tijdens zwangerschap worden gebruikt wanneer dit medisch geindiceerd is. Er zijn geen aanwijzingen voor teratogeniciteit in klinische studies en registratiebureaus.

De voorkeur bij refluxklachten in de zwangerschap gaat echter uit naar non-medicamenteuze maatregelen (kleinere maaltijden, hoofdeinde bed omhoog, niet liggen na eten), gevolgd door antacida (calcium, magnesium) en vervolgens alginaten.

Bij onvoldoende effect is pantoprazol veilig in de laagste effectieve dosering.

Kan ik pantoprazol zonder recept krijgen?

Pantoprazol 20 mg is in Nederland zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek voor kortdurend gebruik (maximaal 14 dagen) tegen zuurbranden en oprispingen.

Pantoprazol 40 mg is uitsluitend op medisch voorschrift verkrijgbaar.

Bij zelfmedicatie langer dan twee weken of bij alarmsignalen (bloedverlies, slikstoornissen, onbedoeld gewichtsverlies, ouder dan 55 jaar met nieuwe klachten) is medische beoordeling aangewezen.

Aanvullende betrouwbare bronnen voor pantoprazol

• NHG-Standaard Maagklachten: richtlijnen.nhg.org
• Farmacotherapeutisch Kompas (pantoprazol): farmacotherapeutischkompas.nl
• KNMP Kennisbank: knmp.nl
• Thuisarts.nl (zuurbranden en maagklachten): thuisarts.nl
• Lareb (bijwerkingenmelding): lareb.nl