Nystatine

Nystatine on Prescriptsy

Nystatine wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Nystatine, uitgebreide patiënteninformatie

Nystatine is een antimycotisch geneesmiddel dat schimmels en gisten bestrijdt via een uniek werkingsmechanisme.

Het behoort tot de klasse van de polyeen-antimycotica en wordt al meer dan zestig jaar gebruikt voor de behandeling van candida-infecties van de mond, keel en het maag-darmstelsel.

De belangrijkste eigenschap van nystatine is dat het vrijwel niet door de darmen wordt opgenomen: het blijft in het maagdarmkanaal en werkt uitsluitend lokaal.

Dit maakt het bijzonder veilig, ook voor zuigelingen, zwangere vrouwen en patiënten die meerdere geneesmiddelen gebruiken, maar beperkt tegelijkertijd de toepassing tot lokale infecties.

Systemische candidiasis (in de bloedbaan of organen) kan met nystatine niet worden behandeld.

In Nederland is nystatine geregistreerd door het CBG als orale suspensie (100.000 IE per ml), orale tabletten (500.000 IE) en vaginale tabletten (100.000 IE).

De orale suspensie is de meest gebruikte vorm, met name bij zuigelingen met spruw en bij immuungecompromitteerde patiënten.

Wat is nystatine en hoe werkt het?

Nystatine wordt gewonnen uit de bacterie Streptomyces noursei en is een van de vroegst ontdekte antimycotica (beschreven in 1950).

Het werkingsmechanisme is gericht op ergosterol, het steroïd dat schimmels en gisten gebruiken als bouwsteen voor hun celmembraan.

Nystatine bindt met hoge affiniteit aan ergosterol en vormt poriën (kanalen) in het celmembraan van de schimmelcel.

Hierdoor lekken essentiële intracellulaire ionen (kalium, magnesium) weg, wordt de osmotische balans verstoord en sterft de schimmelcel.

Menselijke cellen bevatten geen ergosterol maar cholesterol; nystatine heeft een veel lagere affiniteit voor cholesterol, wat verklaart waarom het niet toxisch is voor menselijke cellen bij gebruik in het maagdarmkanaal.

Candida albicans is de meest voorkomende veroorzaker van candida-infecties in Nederland en is gevoelig voor nystatine. Andere Candida-soorten, zoals Candida tropicalis en Candida parapsilosis, zijn ook gevoelig.

Candida krusei en Candida glabrata (nu: Nakaseomyces glabrata) zijn van nature minder gevoelig en kunnen klinisch resistent lijken.

Wanneer wordt nystatine in Nederland voorgeschreven?

Orofaryngeale candidiasis (spruw)

Spruw is een candida-infectie van de mondholte die zich kenmerkt door witte, kaasachtige aanslag op de tong, het verhemelte, de wangen en de keel. Bij verwijdering van de witte plekken blijft een rood, pijnlijk slijmvlies achter. Spruw treedt op bij:

• Zuigelingen in de eerste levensmaanden (Candida wordt overgedragen tijdens de bevalling of via de moeder bij borstvoeding)
• Oudere patiënten met gebitsprothesen, met name als de prothese niet goed past of onvoldoende wordt gereinigd
• Patiënten die breedspectrum antibiotica gebruiken (verstoring van de mondflora)
• Patiënten die inhalatiecorticosteroïden gebruiken (lokale immuunsuppressie in de mond)
• Patiënten met diabetes mellitus (hoge glucosewaarden bevorderen Candida-groei)
• Immuungecompromitteerde patiënten (hiv, chemotherapie, hoge-dosis corticosteroïden, orgaantransplantatie)

De NHG-standaard Candidiasis in de mond beveelt nystatine orale suspensie aan als eerste keuze voor spruw bij zuigelingen. Bij volwassenen kan ook fluconazol oraal worden gebruikt, met name bij ernstigere gevallen of immuungecompromitteerde patiënten.

Candidiasis van het maag-darmstelsel

Nystatine tabletten worden gebruikt voor candida-infecties in de slokdarm, maag en darmen.

Oesofageale candidiasis (candida-slokdarmontsteking) veroorzaakt pijn bij het slikken en is een frequente complicatie bij aids-patiënten en patiënten na stamceltransplantatie.

Bij ernstige oesofageale candidiasis zijn systemische azolen effectiever dan nystatine; nystatine tabletten zijn een alternatief bij milde gevallen of als aanvulling op andere behandelingen.

Profylaxe bij immuungecompromitteerde patiënten

Bij patiënten met ernstige immuunsuppressie (intensieve chemotherapie, stamceltransplantatie, verlengde hoge-dosis corticosteroïdenbehandeling) wordt nystatine soms profylactisch gegeven om orofaryngeale en intestinale candidiasis te voorkomen. Voor systemische schimmelinfectieprofylaxe zijn fluconazol of posaconazol effectiever en hebben de voorkeur.

Vaginale candidiasis (vaginale schimmelinfectie)

Vaginale candidiasis (ook wel: vaginale spruw) wordt veroorzaakt door overgroei van Candida in de vagina. Symptomen zijn: witte, brokkelige afscheiding, jeuk, roodheid en branderig gevoel rond de schaamlippen.

In Nederland is ongeveer 75% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd ooit getroffen door vaginale candidiasis.

Nystatine vaginale tabletten zijn effectief maar worden in Nederland minder vaak voorgeschreven dan azolen (miconazol vaginaal, fluconazol oraal) vanwege de langere behandelduur (14 versus 1-3 dagen voor azolen).

Nystatine heeft de voorkeur tijdens de zwangerschap vanwege het veiliger profiel ten opzichte van systemische azolen.

Hoe nystatine correct gebruiken

Orale suspensie

Schud de fles voor gebruik. Gebruik de bijgeleverde doseerlepel of pipet om de juiste hoeveelheid op te meten.

Breng de suspensie in de mond en houd hem zo lang mogelijk vast, spoel hem heen en weer langs de mondholte voor u hem doorslikt.

Hoe langer de suspensie in contact staat met het slijmvlies, hoe beter het effect.

Neem nystatine na de maaltijd in; inname op een volle maag vermindert de kans op maagklachten en de maaltijd spoelt het geneesmiddel niet direct weg.

Bij zuigelingen: gebruik de pipet om 0,5 tot 1 ml in elke mondhoek te druppelen, na de voeding.

Laat de baby de suspensie in de mond houden; het doorslikken is geen probleem omdat nystatine toch niet wordt opgenomen.

Behandel ook de tepels van de moeder bij borstvoeding (nystatine crème op de tepel na elke voeding).

Orale tabletten

Slik de tabletten heel door met voldoende water. Niet kauwen; nystatine smaakt bitter en kauwen verlaagt de contacttijd met het slijmvlies van de slokdarm. Neem de tabletten na de maaltijd in.

Vaginale tabletten

Breng de vaginale tablet in met de bijgeleverde applicator. Ga op uw rug liggen met de knieën gebogen.

Breng de applicator zo diep mogelijk in de vagina en druk de tablet in.

Bij gebruik in het derde trimester van de zwangerschap: breng de tablet voorzichtig in met de hand (zonder applicator). Gebruik de vaginale tabletten bij voorkeur voor het slapengaan.

Maandverband kan slijtage of vlekken opvangen; geen tampons gebruiken tijdens de behandeling.

Wat te verwachten tijdens de behandeling

Bij spruw verbeteren de symptomen (pijn, witte aanslag) doorgaans binnen 2 tot 4 dagen na aanvang van nystatine. De witte laesies verdwijnen geleidelijk.

Maak altijd de volledige kuur af (minimaal 7 dagen) ook als de symptomen sneller verbeteren.

Bij zuigelingen is spruw vaak hinderlijk omdat het eten en drinken pijnlijk maakt; verbetering van de voedingsproblemen treedt doorgaans snel op na aanvang van behandeling.

Bij vaginale candidiasis neemt de jeuk meestal af binnen 1 tot 2 dagen. De volledige behandelkuur van 14 dagen is nodig voor eradicatie. Vaginale afscheiding kan in de eerste dagen van behandeling toenemen door afsterven van de schimmel.

Praktische informatie en bewaren

Bewaar nystatine orale suspensie in de koelkast (2-8 graden Celsius), niet invriezen. Na openen is de suspensie beperkt houdbaar; controleer de houdbaarheidsdatum op de verpakking.

Tabletten en vaginale tabletten bewaren op kamertemperatuur (beneden 25 graden Celsius), droog en in de originele verpakking, buiten bereik van kinderen.

Lever resterende nystatine in bij de apotheek na beëindiging van de behandeling.

Nystatine valt onder de Zorgverzekeringswet-basisverzekering voor geregistreerde indicaties, na aftrek van het eigen risico. Het eigen risico bedraagt standaard 385 euro per jaar. Informeer bij uw apotheker naar vergoeding voor uw specifieke preparaat en indicatie.

Wanneer direct een arts raadplegen of naar de spoedeisende hulp

Raadpleeg snel een arts als:

• Uw spruw of vaginale schimmelinfectie na 7 tot 10 dagen behandeling niet verbetert of verergert (mogelijke resistente stam, misdiagnose, of onderliggende immuunstoornis)
• U bij de spruw ook koorts, moeite met slikken, gewichtsverlies of algehele malaise ervaart (mogelijke oesofageale betrokkenheid of systemische infectie)
• Een zuigeling met spruw de voeding weigert, uitgedroogd lijkt of koorts heeft
• Er tekenen zijn van een allergische reactie op nystatine: netelroos, zwelling van het gezicht, moeite met ademhalen
• Recidiverende candidiasis optreedt (drie of meer episoden per jaar): uitsluitend van predisponerende factoren, inclusief HIV-screening op indicatie

Vergiftigingen Informatie Centrum: 0800-0099. Spoedeisende hulp: 112.

Aanvullende informatie en bronnen

Meer informatie over nystatine en candidiasis vindt u op cbg-meb.nl (officiële productinformatie), apotheek.nl (patiënteninformatie) en thuisarts.nl (NHG-informatie voor patiënten). De NHG-standaard Candidiasis in de mond en de NHG-standaard Vaginaal Secreet zijn beschikbaar via nhg.org. Bij immuungecompromitteerde patiënten met complexe schimmelinfecties: raadpleeg een infectioloog of internist-hematoloog.

Nystatine vergeleken met andere antimycotica bij orale en intestinale candidiasis

Binnen de klasse van polyeen-antimycotica staat nystatine in Nederland bekend als het middel van eerste keuze voor lokale behandeling van Candida albicans-infecties van de mondholte, slokdarm-ingang en darm. De belangrijkste concurrenten zijn miconazol orale gel, fluconazol capsules en, in ernstige gevallen, intraveneuze echinocandines. Nystatine wordt nauwelijks geabsorbeerd vanuit het maagdarmkanaal en oefent daardoor uitsluitend een lokaal effect uit, wat het middel veilig maakt voor zuigelingen, zwangere vrouwen en patiënten met polyfarmacie bij wie systemische interacties ongewenst zijn. Miconazol orale gel is effectief maar heeft in Nederland een opvallend interactieprofiel met onder andere orale anticoagulantia en statines. Fluconazol wordt gereserveerd voor recidiverende, ernstige of immuungecompromitteerde infecties waarbij systemische behandeling nodig is.

Het Farmacotherapeutisch Kompas en de KNMP-standaarden adviseren nystatine suspensie 100.000 IE/mL viermaal daags bij spruw, gevolgd door inslikken voor infecties van slokdarm en darm.

De suspensie dient zo lang mogelijk in de mond gehouden te worden voordat zij wordt doorgeslikt om contact met de slijmvliezen te maximaliseren.

Behandelingsduur bedraagt doorgaans zeven tot veertien dagen en moet minstens 48 uur na verdwijning van de symptomen worden voortgezet om recidief te voorkomen.

Klinische casussen uit de praktijk

Een zes weken oude zuigeling wordt door de ouders gepresenteerd met witte beslag op tong en wangslijmvlies dat niet afveegbaar is en met pijn tijdens het drinken.

De jeugdarts stelt de diagnose orale candidiasis en schrijft nystatine suspensie voor, aan te brengen met een schoon wattenstokje op de aangetaste slijmvliezen viermaal daags na de voeding.

De moeder wordt geadviseerd haar tepels na elke voeding te reinigen en indien nodig ook een lokale antimycotische crème toe te passen om herbesmetting via de borst te voorkomen.

Speen en fles worden dagelijks uitgekookt.

Een tweede casus betreft een 58-jarige man met COPD die inhalatiecorticosteroïden gebruikt en een pijnlijke tong en metaalsmaak ontwikkelt. Inspectie toont erythemateuze spruw.

De huisarts adviseert nystatine suspensie vier keer per dag gedurende tien dagen en geeft instructie om na elke inhalatie de mond grondig te spoelen met water.

Bij hardnekkige klachten of recidief wordt aanvullend fluconazol overwogen.

Leefstijl en preventieve adviezen

Bij patiënten met recidiverende orale candidiasis adviseren wij dagelijkse mondhygiëne met een zachte tandenborstel, reiniging van protheses met speciale middelen en het uit de mond laten tijdens de nacht, beperking van geraffineerde suikers en aandacht voor optimale glucoseregulatie bij patiënten met diabetes mellitus.

Bij intestinale candidiasis kan een vezelrijk voedingspatroon met voldoende vocht bijdragen aan het herstel van de normale darmflora.

Probiotica kunnen in geselecteerde gevallen overwogen worden, hoewel het bewijs uit Nederlandse richtlijnen beperkt is.

Specifieke patiëntengroepen

Bij ouderen met xerostomie of gebitsprothesen is het risico op orofaryngeale candidiasis verhoogd; nystatine blijft ook bij deze groep het middel van eerste keuze.

Bij zwangere vrouwen is nystatine suspensie veilig omdat de systemische absorptie verwaarloosbaar is. Bij borstvoeding kunnen moeder en kind gelijktijdig behandeld worden.

Bij immuungecompromitteerde patiënten, zoals degenen onder chemotherapie of met HIV, kan de respons op nystatine onvoldoende zijn en is snelle evaluatie door een internist of infectioloog aangewezen.

Bij patiënten met nier- of leverfunctiestoornissen is dosisaanpassing niet nodig vanwege het lokale werkingsmechanisme.

Veelgestelde klinische vragen

Mag ik eten of drinken na inname? Wacht minimaal dertig minuten na inname voordat u eet of drinkt om het contact met de slijmvliezen te maximaliseren.

Kan nystatine gebruikt worden bij borstvoeding? Ja, de absorptie is verwaarloosbaar; moeder en kind worden zo nodig gelijktijdig behandeld. Waarom voel ik geen effect na twee dagen?

Nystatine werkt geleidelijk; reken op een verbetering na drie tot vijf dagen bij correcte toediening. Wat doe ik bij recidief binnen een maand?

Raadpleeg uw huisarts voor evaluatie van onderliggende factoren zoals slecht passende protheses, diabetes of immuunsuppressie.

Aanvullende Nederlandse bronnen

Onafhankelijke informatie vindt u bij het CBG, apotheek.nl van de KNMP, thuisarts.nl en Lareb. Overleg altijd met uw huisarts of apotheker bij vragen of twijfel over de behandeling.