Pentasa

Pentasa on Prescriptsy

Pentasa wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Pentasa is een verlengde-afgifteformulering van mesalazine (5-aminosalicylzuur, 5-ASA), een lokaal werkend ontstekingsremmend middel dat wordt toegepast bij de behandeling van inflammatoire darmziekten (IBD).

Pentasa is in Nederland door het CBG geregistreerd voor de behandeling van actieve en inactieve (onderhouds) colitis ulcerosa en voor actieve ziekte van Crohn van het ileum en colon.

De verlengde-afgiftetechnologie op basis van ethylcellulose-microsferolen zorgt voor een gecontroleerde afgifte van mesalazine langs de gehele dunne darm en het colon, van het distale duodenum tot het rectum.

Dit maakt Pentasa geschikt voor patienten bij wie de ontsteking zich zowel in de dunne darm als in het colon bevindt.

Prescriptsy biedt online consulten voor patienten met IBD via CBG-geregistreerde artsen. Meer informatie over gerelateerde behandelingen vindt u op onze pagina's over Salofalk (mesalazine) en Azathioprine.

Farmacologie van mesalazine en de Pentasa-formulering

Mesalazine (5-aminosalicylzuur, 5-ASA) is de actieve metaboliet van sulfasalazine, een ouder middel dat door de azo-reductie-activiteit van colonbacteriën wordt omgezet in mesalazine en sulfapyridine.

Sulfapyridine is verantwoordelijk voor een groot deel van de bijwerkingen van sulfasalazine, terwijl mesalazine de werkzame component is.

Door mesalazine rechtstreeks (zonder de sulfapyridine-koppeling) te formuleren is een middel ontwikkeld met vergelijkbare werkzaamheid maar minder bijwerkingen.

Pentasa gebruikt een unieke formuleertechnologie: mesalazine is ingekapseld in ethylcellulose-microsferolen die onafhankelijk van de pH van het maagdarmkanaal mesalazine vrijgeven.

De afgifte begint al in het distale duodenum en verloopt continu langs het jejunum, ileum en colon.

Dit onderscheidt Pentasa van pH-afhankelijke mesalazineformuleringen (Asacol, Salofalk), waarbij de coatinglaag pas oplost bij een pH boven 6-7, wat afgifte beperkt tot het terminale ileum en het colon.

De Pentasa-formule is daarmee bijzonder geschikt bij patienten met ziekte van Crohn waarbij het proximale en middelste ileum is aangedaan.

De ATC-code van mesalazine is A07EC02.

Mesalazine heeft geen significante systemische biologische beschikbaarheid bij rectale of topische toediening; bij orale toediening wordt circa 25-30 procent geabsorbeerd in de dunne darm.

De geabsorbeerde fractie wordt geacetyleerd in de darmepithelium en de lever tot N-acetyl-5-aminosalicylzuur (ac-5-ASA), een inactieve metaboliet die renaal wordt uitgescheiden.

Het therapeutisch effect berust op de lokale (niet-geabsorbeerde) fractie van het geneesmiddel in contact met het ontstoken slijmvlies.

Geregistreerde indicaties in Nederland

Pentasa is door het CBG geregistreerd voor de volgende indicaties bij volwassenen en kinderen van 6 jaar en ouder: inductie van remissie bij actieve milde tot matige colitis ulcerosa, onderhoudsbehandeling ter voorkoming van recidief van colitis ulcerosa in remissie, en behandeling van actieve ziekte van Crohn van het ileum en het colon.

De NHG-standaard IBD plaatst mesalazine als het middel van eerste keuze voor de inductie en het onderhoud van remissie bij milde tot matige colitis ulcerosa.

De ECCO-richtlijnen (European Crohn's and Colitis Organisation) ondersteunen dit en bevelen hoge-dosis 5-ASA (tot 4 g/dag) aan voor de inductie van remissie bij milde tot matige pancolitis ulcerosa.

Voor ernstige of therapieresistente colitis ulcerosa zijn systemische corticosteroïden, thiopurinen, biologicals (infliximab, adalimumab, vedolizumab) en JAK-remmers (tofacitinib, filgotinib) geïndiceerd, buiten het domein van mesalazine.

Voor de ziekte van Crohn is het bewijs voor mesalazine minder sterk dan voor colitis ulcerosa.

ECCO-richtlijnen vermelden mesalazine als een optie bij milde luminale ziekte van Crohn van het ileum en/of het proximale colon, maar erkennen dat het effect kleiner is dan bij colitis ulcerosa.

Bij patienten met ziekte van Crohn met penetrerende of stenoserende ziekte, fistels of frequente recidieven zijn andere middelen (immunomodulators, biologicals) noodzakelijk.

Klinische werkzaamheid van Pentasa bij colitis ulcerosa

Meerdere gerandomiseerde gecontroleerde studies hebben aangetoond dat mesalazine (inclusief de Pentasa-formulering) effectief is voor de inductie en het behoud van remissie bij milde tot matige colitis ulcerosa.

In een meta-analyse van de Cochrane Collaboration was mesalazine significant superieur aan placebo voor de inductie van remissie (RR 0,86; 95% BI 0,81-0,91) en voor het behoud van remissie (RR 0,65; 95% BI 0,55-0,76) bij colitis ulcerosa.

De optimale dosis voor inductie van remissie bedraagt 3-4 g per dag. Hogere doses (tot 4,8 g/dag) zijn in studies effectiever gebleken dan lagere doses (2,4 g/dag).

Voor onderhoudsbehandeling zijn doses van 1,5-2 g per dag doorgaans voldoende en zijn goed verdraagbaar voor langdurig gebruik.

Eenmaal-daags inname is even effectief als tweemaal-daags inname bij patienten in remissie en verbetert de therapietrouw aanzienlijk.

Langdurig gebruik van mesalazine bij colitis ulcerosa is geassocieerd met een mogelijke bescherming tegen de ontwikkeling van colorectaal carcinoom.

Colitis ulcerosa is een erkende risicofactor voor colorectaal carcinoom, met een risico van circa 1-2 procent per jaar na 10 jaar pancolitis.

Observationele studies suggereren dat regelmatig mesalazine-gebruik het relatieve risico op colorectaal carcinoom bij colitis ulcerosa met 40-75 procent kan verminderen, hoewel dit niet in gecontroleerde studies is aangetoond.

Dosering en praktische instructies

Pentasa granules zijn beschikbaar in sachets van 1 g en 2 g.

De granules kunnen op drie manieren worden ingenomen: rechtstreeks in de mond gevolgd door een glas water; opgelost in circa 150 mL water en direct gedronken (niet laten staan); of gemengd met een eetlepel yoghurt.

De granules mogen niet worden gekauwd. Na het openen van een sachet moeten de granules direct worden gebruikt.

Voor de inductie van remissie bij actieve colitis ulcerosa is de aanbevolen dosis 2-4 g mesalazine per dag, verdeeld over twee of vier doses (1 g tweemaal daags tot 1 g viermaal daags).

Behandelingsduur is doorgaans 4-8 weken.

Voor onderhoudsbehandeling bij colitis ulcerosa in remissie wordt 1,5-2 g eenmaal daags of verdeeld over twee doses aanbevolen; continue behandeling zonder onderbreking is noodzakelijk voor optimale bescherming tegen recidief.

Rectale toedieningsvormen (Pentasa zetpillen 1 g, rectale suspensie/klysma) zijn beschikbaar voor patienten met proctitis ulcerosa (rectum-beperkte ziekte) en linkszijdige colitis.

De combinatie van oraal en rectaal mesalazine is effectiever dan elk van beide afzonderlijk voor linkszijdige colitis ulcerosa en wordt aanbevolen in de ECCO- en NHG-richtlijnen.

Monitoring en veiligheid bij langdurig gebruik van Pentasa

Nierfunctiecontrole is verplicht bij gebruik van mesalazine vanwege het risico op nefrotoxiciteit. Voor aanvang van de behandeling dient de nierfunctie te worden bepaald (creatinine, eGFR, urinesediment).

Daarna wordt geadviseerd de nierfunctie elke drie maanden te controleren gedurende het eerste jaar van gebruik, en daarna minimaal jaarlijks.

Bij elke significante stijging van creatinine (meer dan 50 procent boven uitgangswaarde) of daling van eGFR (meer dan 25 procent) dient mesalazine te worden gestaakt en een nefroloog te worden geconsulteerd.

Hematologische monitoring: bij klachten van koorts, keelpijn of spontane bloedingen dient een volledig bloedonderzoek te worden verricht om hematologische toxiciteit (agranulocytose, aplastische anemie, trombocytopenie) uit te sluiten.

Leverenzymwaarden dienen periodiek te worden bepaald bij patienten met een leveraandoening of bij klinische tekenen van hepatotoxiciteit.

Therapietrouw is bij onderhoudsbehandeling van colitis ulcerosa een cruciaal aandachtspunt. Studies tonen aan dat 30-45 procent van de patienten de onderhoudsbehandeling onvoldoende trouw volgt.

Slechte therapietrouw is geassocieerd met een 5-voudige toename van het recidiefrisico. Eenmaal-daagse doseringsschema's verbeteren de therapietrouw significant en worden aanbevolen door de ECCO-richtlijnen bij stabiele remissie.

Pentasa bij ziekte van Crohn

De werkzaamheid van mesalazine bij de ziekte van Crohn is minder duidelijk aangetoond dan bij colitis ulcerosa.

De Cochrane review van mesalazine bij actieve ziekte van Crohn toont een bescheiden superioriteit ten opzichte van placebo bij de inductie van remissie, maar het effect is kleiner dan bij colitis ulcerosa.

Voor de onderhoudsbehandeling van ziekte van Crohn is het bewijs voor mesalazine beperkt; systematische reviews tonen geen duidelijk voordeel ten opzichte van placebo voor het voorkomen van recidief bij patienten in remissie.

De ECCO-richtlijnen stellen dat mesalazine een optie is bij milde luminale ziekte van Crohn van het ileum en/of het colon, met de kanttekening dat het bewijs minder sterk is dan voor corticosteroïden of biologische therapie.

Bij patienten met matige tot ernstige ziekte, penetrerende ziekte of fistels is mesalazine niet geïndiceerd als primaire therapie.

De Pentasa-formulering heeft een theoretisch voordeel bij ziekte van Crohn van het proximale ileum door de pH-onafhankelijke afgifte die begint in het distale duodenum.

Vergoeding en beschikbaarheid in Nederland

Pentasa (mesalazine) is uitsluitend op recept verkrijgbaar in Nederland en wordt vergoed vanuit het basispakket van de Zorgverzekeringswet voor de geregistreerde indicaties colitis ulcerosa en ziekte van Crohn.

De vergoeding is gekoppeld aan de diagnose IBD, gesteld door een huisarts of MDL-arts. De vergoeding valt onder het eigen risico (385 euro in 2024).

Generieke mesalazine is beschikbaar in Nederland, hoewel de bioequivalentie van verschillende mesalazineformuleringen (Pentasa, Salofalk, Asacol en generiek) niet volledig identiek is vanwege de verschillende afgiftemechanismen. De MDL-artsen en de NVGE adviseren terughoudendheid bij het schakelen tussen verschillende mesalazineformuleringen zonder medische reden, aangezien patienten klinisch stabiel zijn op een specifieke formulering. Overleg met de behandelend MDL-arts is raadzaam bij elke formulering-switch door de apotheker.

Mesalazine vergeleken met andere 5-ASA-preparaten en alternatieve onderhoudstherapieën

Binnen de Nederlandse IBD-zorg vormt mesalazine de basis van onderhoudstherapie bij milde tot matige colitis ulcerosa en geselecteerde gevallen van ziekte van Crohn met beperkte colonlokalisatie. Pentasa, met zijn ethylcellulose-microgranulaten, zorgt voor geleidelijke afgifte vanaf de dunne darm tot in het distale colon, wat het middel bijzonder geschikt maakt voor patiënten met ileocolitis. Alternatieven binnen dezelfde klasse zijn Asacol (pH-afhankelijke afgifte, gericht op terminale ileum en colon), Salofalk (pH-afhankelijke afgifte) en Mezavant (MMX-technologie, eenmaal daags). De keuze hangt af van ziektelocatie, patiëntvoorkeur, doseringsgemak en therapietrouw.

Bij falen van mesalazine-onderhoud overwegen gastro-enterologen conform de ECCO-richtlijnen en NVMDL-adviezen escalatie naar thiopurines (azathioprine, mercaptopurine), biologicals (anti-TNF, vedolizumab, ustekinumab) of kleine moleculen zoals JAK-remmers en S1P-modulatoren.

Mesalazine blijft bij veel patiënten de voorkeurskeuze vanwege het gunstige veiligheidsprofiel en de mogelijkheid van langdurig gebruik zonder uitgebreide bewakingsvereisten.

Praktijkcasus

Een 34-jarige vrouw met nieuw vastgestelde linkszijdige colitis ulcerosa ontvangt inductietherapie met mesalazine 4 g per dag oraal in combinatie met mesalazine klysma's 1 g per dag gedurende zes weken.

Na remissie-inductie wordt de orale dosering verlaagd naar 2 g per dag als onderhoudstherapie, terwijl de klysma's worden afgebouwd.

Bij follow-up na drie maanden is zij klachtenvrij en zijn de ontstekingsmarkers (CRP, fecaal calprotectine) genormaliseerd. Jaarlijkse controle van nierfunctie wordt afgesproken.

Monitoring en bijwerkingen

Lareb en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen adviseren bij start van mesalazine baseline controle van serumcreatinine en eGFR, herhaling na drie maanden en vervolgens jaarlijks.

Interstitiële nefritis is zeldzaam maar potentieel ernstig; bij onverklaarde stijging van serumcreatinine dient mesalazine direct te worden gestaakt. Andere aandachtspunten zijn pancreatitis, hepatitis en hematologische afwijkingen.

Bij koorts, keelpijn of onverklaarde bloeding is directe medische beoordeling geïndiceerd.

Specifieke patiëntengroepen

Bij zwangere vrouwen met IBD is het continueren van mesalazine aangewezen om remissie te behouden; het middel wordt als veilig beschouwd tijdens zwangerschap en borstvoeding.

Bij ouderen is dosisaanpassing niet vereist, maar monitoring van de nierfunctie is bij deze groep extra belangrijk.

Bij kinderen wordt mesalazine in aangepaste doseringen op gewichtsbasis voorgeschreven door een kinder-MDL-arts.

Aanvullende Nederlandse bronnen

Voor verdere informatie verwijzen wij u naar cbg-meb.nl, apotheek.nl, thuisarts.nl, de patiëntenvereniging CCUVN en lareb.nl. Bespreek aanpassingen van uw behandeling altijd met uw MDL-arts of huisarts.