Domperidon

Domperidon on Prescriptsy

Domperidon wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Domperidon is een perifeer werkende dopamineantagonist die in Nederland door het CBG is geregistreerd voor de kortdurende behandeling van misselijkheid en braken.

De klinische relevantie van domperidon ligt in de combinatie van een effectief anti-emetisch en prokinetisch effect met een laag risico op centrale bijwerkingen zoals extrapyramidale stoornissen, wat het onderscheidt van het verwante middel metoclopramide dat de bloed-hersenbarriere wel in significante mate passeert.

Domperidon heeft in de afgelopen decennia een herbeoordelingstraject doorlopen in Europa.

In 2014 concludeerde de EMA en het CBG dat de risico-batenverhouding bij hogere doses (40 mg per dag) en langdurig gebruik ongunstig was vanwege het QT-verlengingsrisico.

De maximale dagdosis werd verlaagd naar 30 mg en de aanbevolen behandelduur beperkt tot zeven dagen bij misselijkheid en braken.

Prescriptsy biedt online medische consultatie voor patiënten die begeleiding zoeken bij misselijkheid en maagdarmklachten. Gerelateerde behandelingen zijn te vinden op onze pagina's over metoclopramide en omeprazol .

Farmacologie van domperidon: werkzame stof en klasse

Domperidon (molecuulformule C22H24ClN5O2, molecuulmassa 425,91 g/mol) is een benzimidazoolderivaat dat selectief dopamine D2- en D3-receptoren antagoneert.

Het behoort tot de klasse van de prokinetische dopamineantagonisten, samen met het verwante metoclopramide en het niet meer in Nederland beschikbare cisapride.

Het onderscheidende farmacologische kenmerk van domperidon is de perifere selectiviteit: het passeert de intacte bloed-hersenbarriere slechts in geringe mate, in tegenstelling tot metoclopramide dat centraal actief is en daarmee een significant hoger risico op extrapyramidale bijwerkingen heeft.

De orale biobeschikbaarheid van domperidon bedraagt slechts 13-17% door een uitgebreid first-pass metabolisme in de darmwand en lever.

De plasmahalfwaardetijd is 7 tot 9 uur bij volwassenen met normale lever- en nierfunctie. Domperidon wordt voornamelijk gemetaboliseerd via CYP3A4 en in mindere mate CYP1A2 en CYP2E1.

Dit maakt het gevoelig voor interacties met CYP3A4-remmers, die de plasmaspiegel van domperidon significant kunnen verhogen.

Werkingsmechanisme: perifere dopaminereceptorblokkade

Het maagdarmkanaal bevat een dicht netwerk van neuronen (het enterische zenuwstelsel) dat de motiliteit reguleert.

Dopamine heeft in dit systeem een remmende rol: activering van presynaptische D2-receptoren in de plexus myentericus (Auerbach) en de plexus submucosus (Meissner) vermindert de vrijzetting van prokinetische neurotransmitters (acetylcholine), wat leidt tot vertraging van de maagontlediging en verminderde peristaltiek.

Domperidon blokkeert deze D2-receptoren, waardoor de remmende dopaminerge toon wordt opgeheven.

Het gevolg is verhoogde tonus van de lagere oesofageale sfincter (wat reflux tegengaat), versnelde maagontlediging, en verbeterde peristaltiek van duodenum en jejunum.

Dit samenstel van effecten maakt domperidon farmacologisch actief als zowel prokineticum als anti-emeticum.

Het anti-emetische effect berust op blokkade van D2-receptoren in de area postrema, de emetische triggerzone aan de basis van de vierde ventrikel in de hersenstam.

De area postrema ligt buiten de bloed-hersenbarriere en is daarmee toegankelijk voor domperidon.

Activering van D2-receptoren in de area postrema door emetische stimuli (chemotherapie, dopaminerge geneesmiddelen, toxinen in het bloed) triggert de braakreflex.

Blokkade van deze receptoren door domperidon onderdrukt de braakreflex effectief.

Bij patiënten die dopaminerge antiparkinsongeneesmiddelen (levodopa, dopamineagonisten) gebruiken, kan misselijkheid een therapiebeperkende bijwerking zijn door stimulering van dopaminereceptoren, ook in de area postrema.

Domperidon is in dit geval het enige anti-emeticum dat effectief is zonder de antiparkinsonwerking van de dopaminerge medicatie te blokkeren, omdat het de bloed-hersenbarriere niet of nauwelijks passeert en de centrale dopaminereceptoren in de basale ganglia ongemoeid laat.

Indicaties voor domperidon in Nederland

Het CBG heeft domperidon na de herziening in 2014 goedgekeurd voor de volgende indicaties bij volwassenen en adolescenten boven 35 kg: symptomatische verlichting van misselijkheid en braken.

Het gebruik is beperkt tot de kortst mogelijke duur, bij voorkeur niet langer dan zeven dagen.

Misselijkheid en braken door dopaminerge antiparkinsongeneesmiddelen vormen een speciale indicatie waarbij domperidon uniek is gepositioneerd.

Levodopa (Sinemet, Madopar), bromocriptine, pramipexol, ropinirol en apomorfine veroorzaken bij een significant deel van de patiënten misselijkheid, met name bij aanvang van de behandeling.

Domperidon 10 mg driemaal daags kan effectief deze bijwerking onderdrukken zonder de antiparkinsonwerking te verminderen.

Gastroparese, een aandoening waarbij de maag vertraagd leegloopt zonder mechanische obstructie, treedt met name op bij diabetes mellitus type 1 (diabetische gastroparese), maar ook na vagotomie, bij sclerodermie en als bijwerking van bepaalde geneesmiddelen (opioïden, anticholinergica).

Symptomen omvatten postprandiale volheid, misselijkheid, braken van niet verteerd voedsel en vroeg verzadigingsgevoel. Domperidon versnelt de maagontlediging en verlicht deze symptomen.

Functionele dyspepsie (niet-ulcusmaagklachten) met postprandiale distress syndrome-kenmerken (volheid na eten, vroeg verzadigingsgevoel, opgeblazen gevoel, misselijkheid) kan baat hebben bij domperidon als aanvullende behandeling naast dieetaanpassingen en zo nodig een protonpompremmer.

Domperidon bij bijzondere patiëntgroepen

Kinderen

Bij kinderen jonger dan 12 jaar of met een gewicht onder 35 kg wordt de orale suspensie (1 mg/ml) gebruikt.

De dosering is 0,25 mg/kg per dosis, driemaal daags (maximaal 0,75 mg/kg per dag).

Kinderen hebben een minder ontwikkelde bloed-hersenbarriere, waardoor de kans op penetratie van domperidon in het centrale zenuwstelsel groter is dan bij volwassenen.

Dit verhoogt het risico op extrapyramidale bijwerkingen. Bij zuigelingen jonger dan één jaar is domperidon gecontra-indiceerd vanwege onvoldoende veiligheidsdata en metabole onrijpheid.

Ouderen boven de 60 jaar

Het CBG adviseert bij ouderen boven de 60 jaar bijzondere terughoudendheid met domperidon vanwege het hogere cardiale risico (vaker hartaandoeningen, elektrolytstoornissen, polyfarmacie). Gebruik de laagste effectieve dosis voor de kortst mogelijke duur. Overweeg ECG-controle vóór aanvang van de behandeling.

Patiënten met de ziekte van Parkinson

Domperidon is de voorkeurs-anti-emeticum bij parkinsonpatiënten die dopaminerge medicatie gebruiken.

Metoclopramide, promethazine en andere centraal werkende dopamineantagonisten zijn gecontra-indiceerd bij de ziekte van Parkinson vanwege het risico op verergering van de motorische symptomen.

Domperidon kan veilig worden gebruikt bij parkinsonpatiënten, maar ook hier gelden de cardiovasculaire voorzorgsmaatregelen.

QT-verlenging en domperidon: wat u moet weten

Het QT-interval op het ECG is een maat voor de ventriculaire repolarisatieduur. QT-verlenging verhoogt het risico op torsade de pointes, een potentieel fatale ventriculaire ritmestoornis. Domperidon verlengt het QT-interval door blokkade van de hERG-kaliumkanalen in het hart.

De EMA concludeerde in 2014 dat het QT-verlengingsrisico significant toeneemt bij doses boven 30 mg per dag, bij ouderen boven 60 jaar, bij patiënten met bekende hartaandoeningen, en bij gelijktijdig gebruik van CYP3A4-remmers of andere QT-verlengende geneesmiddelen.

Op basis hiervan werden de indicaties beperkt en de maximale dagdosis verlaagd.

Patiënten met bekende QT-verlenging, hypokaliemie, hypomagnesiemie, bradycardie of significant hartfalen mogen domperidon niet gebruiken. Een ECG vóór aanvang van de behandeling is verstandig bij patiënten met meerdere risicofactoren.

Opslag en praktisch gebruik van domperidon

Bewaar domperidon tabletten beneden 25 graden Celsius, droog en buiten bereik van kinderen. Gebruik het middel niet na de uiterste houdbaarheidsdatum. Neem tabletten heel in met voldoende water.

De suspensie goed schudden voor gebruik en doseren met de meegeleverde maatspuit. Retourneer ongebruikte geneesmiddelen naar de apotheek.

Neem contact op met uw apotheker of arts bij vragen over de behandeling. Vergiftigingen Informatie Centrum: 0800-0099. Spoed: 112.

Domperidon versus metoclopramide: welk middel bij welke situatie?

Domperidon en metoclopramide zijn beide dopamineantagonisten met prokinetische en anti-emetische eigenschappen, maar ze onderscheiden zich op een cruciaal punt: de penetratie van de bloed-hersenbarriere.

Metoclopramide passeert de bloed-hersenbarriere aanzienlijk beter dan domperidon, waardoor het naast perifere ook centrale dopaminereceptoren blokkeert.

Dit leidt tot een hogere incidentie van extrapyramidale bijwerkingen bij metoclopramide: acute dystonische reacties, parkinsonisme en tardieve dyskinesie, de laatste een potentieel irreversibele bewegingsstoornis bij langdurig gebruik.

Op grond van dit veiligheidsprofiel zijn de indicaties en gebruiksduur van metoclopramide in Europa door de EMA in 2013 verder beperkt: maximaal vijf dagen, uitsluitend voor postoperatieve misselijkheid, misselijkheid door chemotherapie (als tweede keus) en migraine-gerelateerde misselijkheid.

Bij parkinsoniërs is metoclopramide gecontra-indiceerd.

Domperidon heeft in deze vergelijking als voordeel de perifere selectiviteit, maar is niet zonder zijn eigen risico's (QT-verlenging).

De klinische vraag is: bij welke patiënt is welk middel het meest geschikt?

Bij parkinsonpatiënten en bij patiënten die dopaminerge antiparkinsongeneesmiddelen gebruiken: domperidon is de enige effectieve en veilige keuze.

Bij overige patiënten met kortdurende misselijkheid: domperidon is geschikt mits de cardiovasculaire risicofactoren zijn beoordeeld.

Bij postoperatieve misselijkheid of chemotherapie-geïnduceerde misselijkheid: andere middelen (ondansetron, 5-HT3-antagonisten) zijn doorgaans de eerstekeus.

Andere oorzaken van misselijkheid en de rol van domperidon

Misselijkheid is een symptoom met een breed differentiaaldiagnose. Domperidon is niet voor alle vormen van misselijkheid geschikt. De volgende oorzaken van misselijkheid kunnen baat hebben bij domperidon:

• Functionele dyspepsie met postprandiale distress: domperidon bevordert de maaglediging en verlicht het gevoel van volheid na de maaltijd.
• Gastroparese door diabetes mellitus: versnelling van de vertraagde maagontlediging verbetert de glycemische controle en vermindert postprandiale hyperglykemie.
• Misselijkheid door dopaminerge antiparkinsongeneesmiddelen: domperidon is eerstekeus.
• Misselijkheid bij beginners van dopamineagonisttherapie (pramipexol, ropinirol): domperidon 10 mg driemaal daags is effectief bij de initiatie van antiparkinsontherpe.

Oorzaken van misselijkheid waarbij domperidon minder of niet effectief is:

• Misselijkheid door vestibulairedis functie (reisziekte, Menière): niet effectief; antihistaminica (meclozine) of scopolamine hebben de voorkeur.
• Opiaat-geïnduceerde misselijkheid: deels effectief via perifere werking, maar centrale component vereist ook centrale anti-emetica.
• Chemotherapie-geïnduceerde misselijkheid: 5-HT3-antagonisten (ondansetron) zijn effectiever.
• Zwangerschapsmisselijkheid (ochtendmisselijkheid): domperidon is niet aanbevolen in de zwangerschap; niet-farmacologische maatregelen en pyridoxine (vitamine B6) zijn eerstekeus.

Domperidon en gastroparese: verdieping

Diabetische gastroparese is een klinisch relevante complicatie van langdurige diabetes mellitus, met name type 1.

De autonome neuropathie die bij langdurige diabetes optreedt, beschadigt de nervus vagus en andere autonome zenuwen die de maagmotiliteit controleren.

De gevolgen zijn vertraagde maaglediging, onvoorspelbare opname van voedsel en oraal toegediende geneesmiddelen, postprandiale hyperglykemie gevolgd door hypoglykemie (door vertraagde koolhydraatopname), en chronische misselijkheid en braken.

Domperidon versnelt de maaglediging door de parasympathomimetische tonus te herstellen via D2-receptorblokkade.

Klinische studies bij diabetische gastroparese tonen verbetering van de symptoomscores en versnelling van de maaglediging (gemeten met scintigrafie).

Omdat domperidon de bloed-hersenbarriere niet significant passeert, heeft het minder centrale bijwerkingen dan metoclopramide, wat het bij diabetespatiënten op de lange termijn verkieslijker maakt.

Echter, ook bij gastroparese geldt de aanbeveling de laagst effectieve dosis te gebruiken en het gebruik periodiek te herbeoordelen vanwege de cardiovasculaire risico's.

Niet-farmacologische behandeling van misselijkheid

Voordat domperidon wordt voorgeschreven, dient de arts niet-farmacologische maatregelen te overwegen die effectief kunnen zijn bij functionele misselijkheid en dyspepsie:

• Kleine, frequente maaltijden in plaats van drie grote: vermindert de prikkel op de maag.
• Vermijden van vetrijke, sterk gekruide of sterk zure voedingsmiddelen.
• Rechtop blijven na de maaltijd gedurende 30-60 minuten.
• Gemberpreparaten (gestandaardiseerde gemberextract): bescheiden klinisch bewijs voor verlichting van misselijkheid, ook bij zwangerschap en chemotherapie.
• Acupunctuur (pericardpunt P6): enig klinisch bewijs bij postoperatieve misselijkheid.
• Psychologische interventie bij functionele dyspepsie met psychosomatische component.

Bij onvoldoende effect van niet-farmacologische maatregelen en bij indicaties waarbij domperidon geregistreerd is, kan domperidon tijdelijk worden ingezet als aanvulling op of vervanging voor niet-farmacologische strategieën.