Tramadol

Tramadol on Prescriptsy

Tramadol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Tramadol is een centraal werkend analgeticum dat sinds eind jaren 70 wereldwijd wordt toegepast bij de behandeling van matige tot ernstige pijn.

In Nederland is tramadol CBG-geregistreerd en verkrijgbaar als generiek middel (tramadolhydrochloride) onder diverse merknamen, waaronder Tramal en Tramagetic.

Het middel neemt een bijzondere plek in binnen het arsenaal van pijnstillers omdat het een dubbele werking heeft: enerzijds bindt het, vooral via zijn actieve metaboliet O-desmethyltramadol (M1), aan de mu-opioidreceptor, anderzijds remt het de heropname van serotonine en noradrenaline in het centrale zenuwstelsel.

Die combinatie verklaart waarom tramadol in de WHO-pijnladder als stap 2-middel wordt geplaatst tussen paracetamol en NSAIDs enerzijds en sterke opioiden zoals morfine anderzijds.

Prescriptsy werkt samen met Nederlandse huisartsen die pijnklachten beoordelen via beveiligde online consulten.

Tramadol valt onder de Opiumwet lijst II en mag alleen na grondige beoordeling door een voorschrijvend arts worden gestart.

Meer informatie over aanverwante pijnbehandelingen vindt u op onze pagina's over Naproxen en Diclofenac .

Wat is tramadol en wanneer wordt het voorgeschreven?

Tramadol is een synthetisch analoog van codeine dat zowel opioide als monoaminerge werking vertoont.

Het wordt voorgeschreven bij matige tot ernstige pijn die onvoldoende reageert op paracetamol (met of zonder een NSAID zoals ibuprofen of diclofenac).

Typische indicaties in de Nederlandse huisartsenpraktijk en specialistische zorg zijn:

• Acute postoperatieve pijn na kleinere ingrepen.
• Traumatische pijn na ongevallen, fracturen of kneuzingen.
• Chronische niet-kanker pijn, zoals artrose van knie of heup, chronische lage rugpijn of fibromyalgie, wanneer niet-medicamenteuze en stap 1-behandelingen onvoldoende werken.
• Oncologische pijn als stap 2 in de WHO-pijnladder, voordat sterkere opioiden zoals morfine, oxycodon of fentanyl worden ingezet.
• Off-label bij neuropathische pijn, waarbij de SNRI-werking een aanvullende rol speelt, hoewel specifieke middelen (amitriptyline, gabapentine, pregabaline, duloxetine) volgens de NHG-standaard Pijn doorgaans de voorkeur hebben.

Tramadol is geschikt voor kortdurende en middellange behandeling. Langdurig gebruik wordt ontraden vanwege het risico op lichamelijke en psychische afhankelijkheid, tolerantie en de mogelijkheid van onttrekkingsverschijnselen bij staken.

Werkzame stof en werkingsmechanisme

Tramadolhydrochloride is een racemisch mengsel van twee spiegelbeeldmoleculen (enantiomeren) met verschillende farmacologische eigenschappen.

Het (+)-enantiomeer (ook (R,R)-tramadol genoemd) is vooral verantwoordelijk voor de opioide werking en voor de serotonineheropnameremming. Het (-)-enantiomeer ((S,S)-tramadol) remt voornamelijk de noradrenalineheropname.

Deze verschillen zorgen voor een synergetisch analgetisch effect dat verder reikt dan dat van een pure opioide of een pure SNRI.

De affiniteit van tramadol zelf voor de mu-opioidreceptor is relatief laag, maar de actieve metaboliet M1 (O-desmethyltramadol), gevormd door het cytochroom P450-enzym CYP2D6, bindt ongeveer 200 keer sterker aan de mu-receptor dan tramadol zelf.

Bij personen met een normale CYP2D6-activiteit levert dit een klinisch relevante opioide werking op.

De monoaminerge werking wordt niet door CYP2D6 beinvloed en draagt bij aan het analgetische effect door de dalende pijnremmende banen in het ruggenmerg te versterken, een mechanisme dat ook bij antidepressiva zoals amitriptyline en duloxetine wordt benut bij chronische en neuropathische pijn.

Gevolgen van CYP2D6-polymorfisme

De activiteit van CYP2D6 is sterk variabel tussen individuen door genetische polymorfismen.

Ongeveer 5 tot 10 procent van de Nederlandse bevolking is poor metabolizer, wat betekent dat zij onvoldoende M1 vormen en mogelijk onvoldoende pijnstilling ervaren.

Aan de andere kant is 1 tot 10 procent ultra-rapid metabolizer, wat leidt tot verhoogde M1-spiegels en een verhoogd risico op bijwerkingen en toxiciteit, waaronder ernstige ademhalingsdepressie.

Deze variatie is de reden dat tramadol bij kinderen onder de 12 jaar en na tonsillectomie bij adolescenten is gecontraindiceerd, en dat men alert moet zijn bij patienten die onverwacht sterk reageren op een standaarddosis.

Indicatie en plaatsbepaling in Nederland

Volgens de NHG-standaard Pijn (M106) en het Farmacotherapeutisch Kompas heeft tramadol een plaats als stap 2-middel op de WHO-pijnladder.

Stap 1 bestaat uit paracetamol, eventueel aangevuld met een NSAID.

Bij onvoldoende pijnreductie wordt bij acute pijn vaak direct overgestapt naar een sterk opioid (oxycodon, morfine), terwijl bij chronische niet-kanker pijn een voorzichtiger aanpak geldt waarbij tramadol een rol kan spelen.

De voorkeur gaat daarbij uit naar formuleringen met vertraagde afgifte om piekconcentraties te voorkomen en bijwerkingen te minimaliseren.

De Verenso-richtlijn Pijn bij kwetsbare ouderen adviseert terughoudendheid met tramadol bij ouderen wegens verhoogd risico op delirium, vallen en interacties.

Bij ouderen kunnen lage doseringen paracetamol in combinatie met topicale NSAIDs of zorgvuldig getitreerde lage doseringen van een sterk opioid de voorkeur hebben boven tramadol.

Bij jongere volwassenen met bijvoorbeeld postoperatieve pijn of een acute fractuur is tramadol daarentegen een bruikbaar alternatief voor een sterk opioid.

Dosering en praktisch gebruik

De standaarddosering voor volwassenen bedraagt 50 tot 100 mg elke 4 tot 6 uur bij formuleringen met normale afgifte, met een maximale dagdosering van 400 mg.

Bij retardformuleringen wordt meestal 100 tot 200 mg tweemaal daags gegeven, elke 12 uur, wat stabielere bloedspiegels en minder piekgerelateerde bijwerkingen oplevert.

De voorschrijvend arts titreert de dosering op geleide van het pijneffect en de bijwerkingen, waarbij bij ouderen en bij lever- en nierfunctiestoornissen aangepaste schema's gelden.

Inname met voldoende water, bij voorkeur met wat voedsel om misselijkheid te beperken. Retardtabletten mogen niet worden gebroken of gekauwd.

Orale druppels zijn nuttig bij patienten die geen tabletten kunnen innemen.

Bij aanvang van de behandeling is tijdelijke misselijkheid veelvoorkomend; een kortdurend anti-emeticum kan helpen om de start te overbruggen.

Obstipatie is eveneens frequent, zij het minder uitgesproken dan bij sterke opioiden, en kan worden voorkomen met voldoende vocht, vezelrijke voeding en zo nodig een macrogol-laxans.

Bijwerkingen en verdraagzaamheid

Tramadol wordt door de meeste patienten in de eerste week als minder goed verdragen ervaren dan in latere fases, omdat misselijkheid, duizeligheid en sufheid vooral in het begin optreden en vaak afnemen naarmate het lichaam went.

Ongeveer 10 tot 40 procent van de gebruikers ervaart misselijkheid of braken; obstipatie komt voor bij 10 tot 20 procent; sufheid en duizeligheid bij 15 tot 25 procent.

Zeldzamere maar belangrijke bijwerkingen zijn insulten, serotoninerg syndroom, hypoglykemie en allergische reacties.

Bij ouderen is de kans op bijwerkingen zoals verwardheid, vallen, fracturen en delirium verhoogd.

Combinatie met andere centraal depressieve middelen (benzodiazepinen, Z-slaapmiddelen, alcohol) verhoogt het risico op sedatie en ademhalingsdepressie.

Een goede uitleg aan de patient, aandacht voor comedicatie en regelmatige evaluatie van het effect en de bijwerkingen zijn essentieel.

Waarschuwingen en contraindicaties

Tramadol is gecontraindiceerd bij overgevoeligheid voor tramadol, bij acute intoxicatie met alcohol, hypnotica of andere psychotrope middelen, bij gelijktijdig gebruik van MAO-remmers of binnen 14 dagen na staken daarvan, bij ernstige ademhalingsinsufficientie, bij ernstige leverinsufficientie, bij onvoldoende gecontroleerde epilepsie en bij kinderen jonger dan 12 jaar.

Bij bekende ultra-rapid CYP2D6-metabolizers moet het middel eveneens worden vermeden.

Voorzichtigheid is geboden bij patienten met een voorgeschiedenis van middelenmisbruik, epilepsie, verhoogde intracraniele druk, hoofdtrauma, shock, cholelithiasis, slaapapneu en bij gebruik van andere serotonerge middelen. De huisarts of specialist beoordeelt in elk individueel geval de baten en risico's.

Interacties

Belangrijke interacties zijn: MAO-remmers (absoluut gecontraindiceerd), SSRIs en SNRIs (verhoogd risico op serotoninerg syndroom en insulten), tricyclische antidepressiva, triptanen, ondansetron, lithium, linezolid en sint-janskruid (allemaal serotonerg).

Gelijktijdig gebruik van andere centraal depressieve middelen zoals benzodiazepinen, Z-slaapmiddelen, alcohol en andere opioiden versterkt sedatie en ademhalingsdepressie.

Krachtige CYP2D6-remmers (paroxetine, fluoxetine, bupropion, kinidine) verlagen de M1-vorming en kunnen de analgetische werking verminderen, terwijl CYP3A4-inductoren (carbamazepine, rifampicine) de tramadol-spiegels verlagen.

De apotheek voert bij elke aflevering medicatiebewaking uit via de KNMP-kennisbank.

Afhankelijkheid, misbruik en afbouw

Hoewel tramadol vaak als minder verslavend wordt beschouwd dan sterke opioiden, kan er bij langdurig gebruik zeker lichamelijke en psychische afhankelijkheid ontstaan.

In de afgelopen jaren hebben Lareb en de IGJ meer meldingen ontvangen van tramadol-misbruik, waardoor de regels onder de Opiumwet zijn aangescherpt.

Patienten die langer dan enkele weken tramadol gebruiken, dienen het middel geleidelijk af te bouwen onder begeleiding van de voorschrijvend arts.

Een gebruikelijk schema is een dosisvermindering van 10 tot 25 procent per week, afhankelijk van de uitgangsdosering en de individuele reactie.

Bij onttrekkingsverschijnselen kan het afbouwschema tijdelijk worden aangepast.

Vergoeding en beschikbaarheid in Nederland

Tramadol is in Nederland alleen op recept verkrijgbaar en valt onder de Opiumwet lijst II.

Het wordt voorgeschreven door huisartsen, medisch specialisten, verloskundigen (in beperkte situaties) en verpleegkundig specialisten of physician assistants met voorschrijfbevoegdheid.

Binnen de basisverzekering (Zvw) wordt tramadol vergoed, al geldt het jaarlijkse eigen risico van 385 euro (in 2026).

Generieke tramadol is aanzienlijk goedkoper dan de oorspronkelijke merkmiddelen en wordt in de regel afgeleverd via preferentiebeleid van de zorgverzekeraar.

De KNMP-aangesloten apotheken leveren tramadol alleen af na controle van het recept, identiteit en medicatiebewaking.

Online bestelling is mogelijk via erkende apotheken die voldoen aan de eisen van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en die een samenwerking hebben met een voorschrijvend arts.

Let op: het kopen van tramadol via niet-geregistreerde buitenlandse websites is in Nederland verboden en gevaarlijk vanwege het risico op vervalsingen.

Veelgestelde vragen over tramadol

Hoe snel werkt tramadol?

Formuleringen met normale afgifte beginnen na 30 tot 60 minuten te werken en bereiken hun maximale effect na ongeveer 2 uur.

Retardformuleringen werken trager en geven een constante bloedspiegel over 12 uur. Bij acute pijn kan de arts kiezen voor capsules of bruistabletten, bij chronische pijn voor retardtabletten.

Mag ik autorijden als ik tramadol gebruik?

Tijdens de eerste dagen van behandeling of na een dosisverhoging kan tramadol het reactievermogen beinvloeden. Autorijden wordt dan afgeraden.

Bij stabiel gebruik en goede tolerantie kan een gesprek met de huisarts nodig zijn over de wettelijke rijgeschiktheid.

Bij combinatie met alcohol of andere dempende middelen mag u niet rijden.

Kan ik tramadol combineren met paracetamol?

Ja, tramadol kan veilig worden gecombineerd met paracetamol en wordt zelfs vaak samen voorgeschreven om een betere pijnstilling te bereiken zonder de dosering van tramadol onnodig te verhogen. Er bestaat ook een vaste combinatietablet tramadol plus paracetamol.

Wat doe ik bij een gemiste dosis?

Neem de gemiste dosis in zodra u eraan denkt, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Neem geen dubbele dosis om een vergeten dosis in te halen. Bij regelmatig vergeten: bespreek met uw huisarts of apotheker een geheugensteun.

Hoe stop ik met tramadol?

Staak tramadol nooit abrupt na langdurig gebruik. Maak samen met uw huisarts een afbouwschema waarbij de dosering geleidelijk wordt verlaagd over enkele weken. Bij onttrekkingsverschijnselen kan het afbouwschema tijdelijk worden aangepast.

Veiligheid, Lareb en bijwerkingen melden

De veiligheid van tramadol wordt in Nederland voortdurend gemonitord door Lareb, het Nederlandse Bijwerkingencentrum. Patienten en zorgverleners kunnen vermoedelijke bijwerkingen melden via lareb.nl.

Meldingen dragen bij aan betere kennis over het bijwerkingenprofiel en aan eventuele aanpassingen in de productinformatie.

De IGJ houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van tramadol-producten en bestrijdt misbruik en illegale handel.

Bij acute ernstige bijwerkingen, verdenking op overdosering of serotoninerg syndroom belt u direct 112 (spoedeisende hulp) of neemt u contact op met het Vergiftigingen Informatie Centrum via 0800-0099.

Bij niet-acute vragen kunt u uw huisarts, apotheker of specialist raadplegen.

Prescriptsy biedt laagdrempelig online consulten met Nederlandse artsen voor pijnklachten, zodat patienten snel toegang hebben tot passende beoordeling en behandeling.

Conclusie

Tramadol is een nuttig analgeticum met een uniek werkingsmechanisme dat opioide en monoaminerge effecten combineert.

Binnen de Nederlandse pijnrichtlijnen heeft het een plek bij matige tot ernstige pijn waar paracetamol en NSAIDs onvoldoende werken en waar een sterk opioid nog niet nodig is.

Het middel vereist zorgvuldige indicatiestelling, aandacht voor comedicatie, CYP2D6-variatie, afhankelijkheid en bijwerkingenprofiel.

Raadpleeg altijd uw huisarts, apotheker of pijnspecialist voor persoonlijk advies, en volg de voorschriften van de Opiumwet strikt op.

Voor bijwerkingen meldt u via Lareb, voor acute klachten belt u 112 of 0800-0099.