Allopurinol

Allopurinol on Prescriptsy

Allopurinol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Allopurinol: werkingsmechanisme, indicaties en gebruik in Nederland

Allopurinol is een geneesmiddel dat al tientallen jaren een centrale rol speelt in de behandeling van jicht en hyperurikemie.

Als xanthineoxidaseremmer verlaagt het middel de aanmaak van urinezuur en voorkomt daarmee de vorming van urinezuurkristallen die pijnlijke ontstekingen in gewrichten en schade aan de nieren veroorzaken.

In Nederland wordt allopurinol voorgeschreven conform de richtlijnen van het Farmacotherapeutisch Kompas en is het middel opgenomen in de basisverzekering op grond van de Zorgverzekeringswet (Zvw) bij chronisch verhoogd urinezuur met klinische manifestaties.

Het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) beheert de registratie van allopurinol in Nederland.

Werkingsmechanisme: hoe allopurinol urinezuur verlaagt

Urinezuur is het eindproduct van de afbraak van purines, stoffen die van nature in het lichaam voorkomen en ook via voeding worden opgenomen.

Het enzym xanthineoxidase katalyseert de laatste twee stappen in deze afbraakketen: de omzetting van hypoxanthine naar xanthine, en van xanthine naar urinezuur.

Allopurinol remt dit enzym op competitieve wijze. Na opname in het lichaam wordt allopurinol door dezelfde xanthineoxidase omgezet naar oxypurinol, het actieve metaboliet.

Oxypurinol bindt niet-competitief aan het gereduceerde enzym en remt het langdurig.

Dankzij deze dubbele remming daalt het serumuraatgehalte significant, waardoor afzetting van urinezuurkristallen in gewrichten en zachte weefsels (tofeuze jicht) wordt beperkt en het risico op uraatnefropathie en nierstenen afneemt.

Farmacokinetiek

Allopurinol wordt na orale inname snel geabsorbeerd uit het maag-darmkanaal, met een biologische beschikbaarheid van ongeveer 67 tot 90 procent.

De halfwaardetijd van allopurinol zelf bedraagt slechts een tot drie uur, maar die van oxypurinol is 15 tot 30 uur, waardoor eenmaal daagse dosering mogelijk is.

Beide stoffen worden hoofdzakelijk renaal uitgescheiden, wat verklaard waarom dosisaanpassing bij nierfunctiestoornis essentieel is.

Indicaties voor allopurinol

De geregistreerde en klinisch toegepaste indicaties voor allopurinol omvatten:

• Chronische jicht met hyperurikemie: preventie van terugkerende jichtaanvallen en regressie van tofeuze afzettingen.
• Hyperurikemie bij maligniteiten: preventie van tumorlysissyndroom bij patienten die chemotherapie of radiotherapie ondergaan voor maligniteiten met hoge celafbraak.
• Urinezuurnefrolithiasis: preventie van recidief urinezuurstenen bij patienten met bewezen urinezuursteenlijden.
• Uraatnefropathie: bescherming van de nier bij langdurige hyperurikemie.
• Lesch-Nyhan syndroom en soortgelijke enzymdefecten: bij aangeboren stoornissen in het purinemetabolisme.

Dosering en gebruik

De behandeling wordt altijd gestart met een lage dosis van 100 mg eenmaal daags, die vervolgens met stappen van 100 mg per twee tot vier weken wordt opgevoerd totdat het serumuraat onder de streefwaarde van 0,36 mmol/L (6 mg/dL) valt.

Deze geleidelijke optitratie beperkt het risico op een jichtaanval als gevolg van plotselinge verschuivingen in urinezuurconcentraties. De maximale dagdosis bedraagt doorgaans 900 mg, verdeeld over meerdere giften.

Allopurinol wordt ingenomen na de maaltijd om maagirritatie te beperken.

Bij patienten met chronische nierschade dient de dosis te worden aangepast op geleide van de geschatte glomerulaire filtratiesnelheid (eGFR), omdat zowel allopurinol als oxypurinol hoofdzakelijk renaal worden geklaard.

Bij een eGFR onder 30 ml/min/1,73m2 wordt de dagdosis beperkt tot maximaal 100 mg, eventueel om de dag.

Ouderen hebben vaker een verminderde nierfunctie; controleer de nierfunctie voor aanvang van de behandeling.

Profylaxe in de beginfase

Om de kans op een acute jichtaanval tijdens de eerste drie tot zes maanden van de behandeling te verkleinen, adviseren de Nederlandse en Europese richtlijnen (EULAR) profylaxe met laaggedoseerd colchicine (0,5 mg eenmaal of tweemaal daags) of, indien colchicine niet verdragen wordt, een laaggedoseerd NSAID zoals naproxen.

De keuze wordt gemaakt in overleg met de behandelend arts of specialist.

Bijwerkingen

Huiduitslag is de meest voorkomende bijwerking.

Elke vorm van huiduitslag tijdens allopurinolgebruik moet serieus worden genomen, omdat het kan wijzen op het Allopurinol Hypersensitivity Syndrome (AHS), een potentieel levensbedreigende reactie.

Patienten dienen de behandeling onmiddellijk te staken en een arts te raadplegen bij huiduitslag, koorts of tekenen van ernstige allergische reactie. Meld bijwerkingen bij Lareb via lareb.nl.

Andere veel voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, veranderde leverenzymwaarden en, met name aan het begin van de behandeling, het optreden van acute jichtaanvallen door mobilisatie van urinezuurkristallen.

Bij langdurig gebruik dient het bloedbeeld periodiek te worden gecontroleerd vanwege het zeldzame risico op leukopenie of trombocytopenie.

Waarschuwingen en voorzorgen

Patienten van Han-Chinees, Thais of Koreaans etnisch origine dragen vaker het HLA-B*58:01-allel, dat geassocieerd is met een sterk verhoogd risico op Stevens-Johnson syndroom en toxische epidermale necrolyse bij gebruik van allopurinol.

Genetische screening op dit allel wordt aanbevolen voordat de behandeling wordt gestart bij personen uit deze bevolkingsgroepen, overeenkomstig de SmPC en adviezen van het CBG.

Allopurinol remt de afbraak van azathioprine en mercaptopurine sterk via remming van xanthineoxidase.

Bij gelijktijdig gebruik dient de dosis azathioprine of mercaptopurine te worden teruggebracht tot een kwart van de normale dosis om ernstige beenmergsuppressie te voorkomen.

Vergelijkbare voorzichtigheid is geboden bij ciclosporine en vitamine K-antagonisten zoals acenocoumarol of fenprocoumon; de INR dient nauwlettend te worden gevolgd.

Bij gebruik van amoxicilline of ampicilline is de kans op een huidreactie verhoogd.

Interacties met andere geneesmiddelen

De meest klinisch relevante geneesmiddelinteracties zijn:

• Azathioprine / mercaptopurine: zeer sterke interactie; doseer azathioprine op een kwart van de gebruikelijke dosis.
• Ciclosporine: allopurinol verhoogt de ciclosporinespiegel; controleer de talspiegel en pas de dosis indien nodig aan.
• Vitamine K-antagonisten (acenocoumarol, fenprocoumon): verhoogd anticoagulerend effect; controleer INR vaker bij start en aanpassing.
• Theofylline: allopurinol kan de theofyllineklaring verminderen; monitor theofyllinespiegels.
• Thiazidediuretica: verhoogd risico op overgevoeligheidsreacties bij combinatiegebruik.
• Didanosine: serumconcentratie van didanosine kan stijgen; overleg met een specialist bij HIV-behandeling.

Gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding

Over het gebruik van allopurinol tijdens de zwangerschap zijn slechts beperkte gegevens beschikbaar bij mensen. Dierproefstudies hebben aanwijzingen voor teratogeniciteit gegeven bij hoge doses.

Allopurinol dient tijdens de zwangerschap alleen te worden gebruikt indien de verwachte voordelen opwegen tegen de mogelijke risico's voor het ongeboren kind.

Bij vrouwen die zwanger willen worden, is het raadzaam de behandeling te heroverwegen of alternatieve opties te bespreken met een specialist.

Allopurinol en oxypurinol gaan over in moedermelk; borstvoeding wordt afgeraden tijdens gebruik van allopurinol, tenzij de behandelend arts een expliciete afweging heeft gemaakt.

Vergoeding en zorgverzekering in Nederland

Allopurinol is opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) en valt onder de basisverzekering op grond van de Zorgverzekeringswet (Zvw) bij chronisch verhoogd urinezuur met klinische manifestaties zoals recidiverende jichtaanvallen of tofeuze jicht.

Het middel valt in de zogenaamde bijlage 1A van de GVS-regeling.

Patienten betalen de apotheekmarge en eventueel het eigen risico (in 2024 vastgesteld op 385 euro per jaar), maar de geneesmiddelkosten zelf worden vergoed.

De KNMP (Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie) biedt aanvullende informatie via knmp.nl. Praktische informatie voor patienten is beschikbaar via apotheek.nl en thuisarts.nl.

Online consult en allopurinol via Prescriptsy

In Nederland is het mogelijk om via gecertificeerde platforms een online consult aan te vragen voor allopurinol, indien een arts dit gepast acht.

Prescriptsy werkt samen met BIG-geregistreerde artsen die uw medische voorgeschiedenis, nierfunctie en eventuele co-medicatie beoordelen voordat een recept wordt uitgesteld.

Een online consult is geschikt voor patienten met een bekende diagnose van jicht of hyperurikemie die een herhaalrecept nodig hebben of willen starten met urinezuurverlagende therapie na eerder overleg met een huisarts of reumatoloog.

De behandelend arts zal vragen naar uw jichthistorie, recent laboratoriumonderzoek (serumuraat, nierfunctie, bloedbeeld) en uw overige medicatie.

Op basis hiervan wordt een gepersonaliseerde behandeling voorgesteld, inclusief titratieschema en adviezen over leefstijlmaatregelen zoals beperking van alcoholconsumptie, aanpassing van het dieet (minder orgaanvlees, schaaldieren, suikerhoudende frisdranken) en adequate vochtinname.

Leefstijladviezen bij jicht en hyperurikemie

Allopurinol is een medicamenteuze behandeling die het meest effectief is in combinatie met leefstijlmaatregelen gericht op het verlagen van de urinezuurproductie en het bevorderen van de renale uitscheiding:

• Voeding: beperk de inname van purinerijke producten zoals rood vlees, orgaanvlees (lever, nier, hersenen) en bepaalde vissoorten (sardines, mosselen). Vermijd hoog-fructose maissiroop en suikerhoudende frisdranken.
• Alcohol: beperk alcoholconsumptie sterk, in het bijzonder bier en sterke drank. Wijn heeft een lagere invloed op urinezuurspiegels, maar ook hiermee dient matig te worden omgegaan.
• Vochtinname: drink minimaal twee liter water per dag om renale klaring van urinezuur te bevorderen en nierstenen te voorkomen.
• Lichaamsgewicht: streef naar een gezond lichaamsgewicht; afvallen vermindert de urinezuurproductie, maar doe dit geleidelijk want snel gewichtsverlies kan juist een jichtaanval uitlokken.
• Co-morbiditeiten: behandel hypertensie, hyperlipidemie en insulineresistentie adequaat; losartan en fenfibrate hebben aanvullende uraatverlaging als bijkomend effect.

Bewaking en follow-up

Effectieve behandeling met allopurinol vereist regelmatige monitoring. Het serumuraatgehalte wordt in de titratiefase maandelijks bepaald; na het bereiken van de streefdosis volstaat halfjaarlijkse controle.

Nierfunctie en bloedbeeld worden voor aanvang en periodiek gecontroleerd. Bij verhoogde leverenzymwaarden in de eerste behandelmaanden wordt de dosering herzien en eventueel gestopt.

Patienten worden aangespoord bijwerkingen te melden via het nationale bijwerkingenregistratiesysteem van Lareb (lareb.nl).

Regelgevend kader in Nederland

Allopurinol is in Nederland geregistreerd door het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) en valt onder de geneesmiddelenwet. Voorschrijven is voorbehouden aan artsen met een BIG-registratie.

Apotheken die allopurinol afleveren, zijn gehouden aan de normen van de IGJ (Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd) en de KNMP-richtlijnen voor farmaceutische zorg.

Online aanbieders van geneesmiddelen dienen te beschikken over een vergunning van de IGJ en zijn herkenbaar aan het Europees logo voor legale online verkoop van geneesmiddelen.

Voor vragen over vergoeding kunt u terecht bij uw zorgverzekeraar of de website van het Zorginstituut Nederland (zorginstituutnederland.nl). De CBG-productteksten (SmPC en bijsluiter) zijn te raadplegen via cbg-meb.nl.

Bronnen en verdere informatie

• CBG, College ter Beoordeling van Geneesmiddelen: cbg-meb.nl
• KNMP Farmacotherapeutisch Kompas: knmp.nl
• Lareb, Nederlands bijwerkingencentrum: lareb.nl
• Thuisarts.nl, patiënteninformatie jicht
• Apotheek.nl, geneesmiddelinformatie allopurinol
• EULAR aanbevelingen voor de behandeling van jicht (2016, herzien 2022)

Geen recept van uw huisarts?
Voor stabiele jicht-patiënten kan online consult een route bieden. Lees hoe herhaalrecept Allopurinol via online consult werkt.