Zolmitriptan

Zolmitriptan on Prescriptsy

Zolmitriptan wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Zolmitriptan is een tweedegeneratie selectieve serotonine 5-HT1B/1D-receptor-agonist (triptaan) die in Nederland is geregistreerd voor de acute behandeling van matige tot ernstige migraineaanvallen met of zonder aura bij volwassenen.

Het middel werd ontwikkeld door AstraZeneca (oorspronkelijk onder de merknaam Zomig) en kwam in de jaren negentig op de markt als opvolger van sumatriptan, met een betere biologische beschikbaarheid, centrale werking en langere werkingsduur.

Zolmitriptan is in Nederland beschikbaar als generiek geneesmiddel in verschillende toedieningsvormen: filmomhulde tablet (2,5 mg en 5 mg), smelttablet voor orale verstrooiing (Rapimelt, 2,5 mg en 5 mg) en neusspray (5 mg).

Het wordt voorgeschreven door huisartsen, neurologen en spoedeisende-hulp-artsen als tweedelijns farmacotherapie bij migraineaanvallen die onvoldoende reageren op paracetamol, NSAID's of een combinatie daarvan.

Wat is zolmitriptan en hoe werkt het?

Zolmitriptan behoort tot de klasse van de triptanen, een groep geneesmiddelen die specifiek is ontwikkeld voor de acute behandeling van migraine.

Het werkt door selectieve activering van de 5-HT1B- en 5-HT1D-subtypes van de serotoninereceptor, die een hoofdrol spelen in de pathofysiologie van migraine.

Anders dan klassieke pijnstillers zoals paracetamol of NSAID's grijpt zolmitriptan niet in op de pijntransmissie in het algemeen, maar op de specifieke vasculaire en neurogene mechanismen die een migraineaanval veroorzaken.

De pathofysiologie van migraine is complex en wordt gekenmerkt door een combinatie van trigeminovasculaire activatie, neurogene ontsteking, vasodilatatie van meningeale bloedvaten en centrale sensitisatie in de hersenstam.

Tijdens een aanval worden de meningeale arterien verwijd en treedt er een neurogene ontsteking op waarbij vasoactieve peptiden zoals calcitonin gene-related peptide (CGRP), substance P en neurokinine A vrijkomen uit de perifere trigeminus-uiteinden.

Deze peptiden veroorzaken verdere vasodilatatie, plasma-extravasatie en activatie van pijnreceptoren. De gevolgen zijn kloppende hoofdpijn (meestal eenzijdig), misselijkheid, foto- en fonofobie, en soms neurologische verschijnselen zoals aura.

Zolmitriptan grijpt op drie niveaus in.

Ten eerste veroorzaakt activatie van de 5-HT1B-receptor op de gladde spiercellen van de meningeale bloedvaten een selectieve vasoconstrictie, waardoor de verwijde arterien weer contraheren en de kloppende hoofdpijn vermindert.

Ten tweede remt activatie van de 5-HT1D-receptor op de perifere uiteinden van de trigeminus-neuronen de afgifte van CGRP en andere vasoactieve peptiden, waardoor de neurogene ontsteking wordt afgeremd.

Ten derde heeft zolmitriptan, anders dan sumatriptan, een goede penetratie van de bloed-hersenbarriere en kan het de centrale transmissie in de trigeminuskernen in de hersenstam remmen, wat bijdraagt aan een langduriger pijnstillend effect.

Deze drieledige werking maakt triptanen effectiever dan klassieke pijnstillers bij matige tot ernstige migraineaanvallen.

Indicaties in Nederland

Zolmitriptan is in Nederland geregistreerd voor de acute behandeling van migraineaanvallen met of zonder aura bij volwassenen van 18 tot 65 jaar.

Volgens de NHG-standaard Hoofdpijn (M19) zijn triptanen geindiceerd wanneer eenvoudige pijnstillers zoals paracetamol 1000 mg of NSAID's (ibuprofen 600 tot 800 mg, naproxen 500 mg, diclofenac 50 tot 100 mg) onvoldoende effect hebben bij matige tot ernstige aanvallen.

Zolmitriptan wordt niet als profylaxe gebruikt; voor migraineprofylaxe zijn andere geneesmiddelen geschikt (propranolol, topiramaat, candesartan, amitriptyline of, via neuroloog, CGRP-remmers zoals erenumab, galcanezumab of fremanezumab).

Off-label wordt zolmitriptan in Nederland soms ook voorgeschreven voor clusterhoofdpijn, vooral de neusspray-formulering die door zijn snelle werking (binnen 5 tot 15 minuten) geschikt is voor de acute behandeling van clusteraanvallen.

De zuurstof-inhalatie (12 tot 15 liter per minuut via een niet-terugademend masker) blijft echter eerstelijnsbehandeling bij clusterhoofdpijn volgens de NVN-richtlijnen. Sumatriptan subcutaan is alternatief.

Beschikbare vormen en keuze

Zolmitriptan is in Nederland beschikbaar in drie farmaceutische vormen, elk met specifieke voor- en nadelen.

De filmomhulde tablet (2,5 mg en 5 mg) is de standaardvorm, geschikt voor patienten die nog kunnen slikken en geen ernstige misselijkheid hebben.

De werkingsaanvang is 15 tot 30 minuten na inname, met piekspiegel na 1,5 uur.

De smelttablet (Rapimelt) lost binnen seconden op de tong op en kan zonder water worden ingenomen.

Praktisch tijdens een aanval wanneer water niet beschikbaar is of wanneer misselijkheid het slikken van een gewone tablet bemoeilijkt.

De farmacokinetiek is vergelijkbaar met de gewone tablet; de smelttablet werkt dus niet sneller, maar wel praktischer.

De neusspray-formulering (5 mg per spuitje) werkt sneller dan de oraal ingenomen tablet, met werkingsaanvang binnen 5 tot 15 minuten.

Dit maakt de neusspray de voorkeursvorm voor patienten die tijdens hun migraineaanvallen misselijk zijn of braken (waarbij orale inname onbetrouwbaar wordt), voor patienten die zeer snel verlichting nodig hebben (bijvoorbeeld bij snelle progressie van de aanval) en voor patienten met clusterhoofdpijn.

De neusspray heeft een bittere bijsmaak (via achterin de keel) en kan lokaal neusirritatie veroorzaken, maar deze bijwerkingen zijn meestal mild.

Plaats in de Nederlandse zorg

Volgens de NHG-standaard Hoofdpijn is sumatriptan meestal het eerste triptaan dat wordt geprobeerd bij Nederlandse migrainepatienten, vanwege uitgebreide klinische ervaring en lage kosten.

Wanneer sumatriptan onvoldoende werkt, niet wordt verdragen of wanneer de patient om praktische redenen (misselijkheid, braken, clusterhoofdpijn) voordelen ziet van een andere galvorm, wordt zolmitriptan vaak als tweede keuze overwogen.

Ongeveer 30 tot 40 procent van de patienten die niet reageren op sumatriptan, reageert wel goed op zolmitriptan, wat een klinisch zinvol verschil is.

Rizatriptan, almotriptan, naratriptan, eletriptan en frovatriptan zijn andere alternatieven met verschillende farmacokinetische profielen.

Zolmitriptan wordt volledig vergoed uit de Nederlandse basisverzekering (Zvw) op recept, mits voorgeschreven voor een geaccepteerde indicatie.

De kosten vallen onder het eigen risico (385 euro per jaar in 2026). De kostprijs van de generieke variant is ongeveer 1 tot 3 euro per tablet.

De neusspray en smelttablet zijn duurder (5 tot 10 euro per dosis) maar worden eveneens vergoed. Zolmitriptan wordt uitsluitend op recept verstrekt door apotheken aangesloten bij de KNMP.

Effectiviteit en response

Klinische studies hebben aangetoond dat zolmitriptan 2,5 mg bij ongeveer 60 tot 70 procent van de patienten binnen 2 uur significante verlichting geeft (respons gedefinieerd als vermindering van ernstige of matige pijn naar milde of geen pijn).

Bij de dosis 5 mg is de respons iets hoger (65 tot 75 procent) maar zijn ook de bijwerkingen iets frequenter.

Pijnvrijheid binnen 2 uur wordt bereikt bij 25 tot 40 procent van de patienten.

Terugkeer van de hoofdpijn binnen 24 uur (headache recurrence) komt voor bij 25 tot 35 procent van de responders; een herhaaldosis is dan effectief bij de meerderheid.

Factoren die de respons beinvloeden zijn onder meer: tijdstip van inname (hoe vroeger in de aanval, hoe beter de respons), aanwezigheid van aura (triptanen werken na het ontstaan van de hoofdpijn, niet tijdens de aura), ernst van de aanval, individuele variabiliteit in triptaan-respons (ongeveer 30 procent van de patienten heeft geen optimale respons op welk triptaan dan ook) en gebruik van profylaxe.

Veiligheid en cardiovasculair risicomanagement

Het belangrijkste veiligheidsaspect van zolmitriptan, net als bij alle triptanen, is het cardiovasculaire risico door de vasoconstrictieve werking.

Zolmitriptan is gecontraindiceerd bij patienten met ischemische hartziekte, Prinzmetal-angina, cerebrovasculaire aandoening, perifere vaatziekte en onbehandelde ernstige hypertensie.

Bij patienten met cardiovasculaire risicofactoren (mannen ouder dan 40 jaar, postmenopauzale vrouwen, hypertensie, diabetes, dyslipidemie, roken, familiaire voorgeschiedenis) dient voor voorschrijven een cardiovasculair risicoprofiel te worden opgesteld conform de NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement.

In geval van twijfel kan een ECG en/of ergometrie worden overwogen.

Het risico op medication-overuse hoofdpijn (MOH) vraagt specifieke aandacht.

Bij gebruik van zolmitriptan op meer dan 10 dagen per maand gedurende 3 maanden of langer kan een chronische dagelijkse hoofdpijn ontstaan die alleen verdwijnt na volledige staking van alle pijnstillers gedurende minimaal 2 maanden.

Voorlichting over maximaal 9 dagen per maand, en het overwegen van migraineprofylaxe bij patienten met meer dan 4 aanvallen per maand, is essentieel in de huisartsenzorg en neurologische praktijk.

Farmacokinetiek van zolmitriptan

Het farmacokinetische profiel van zolmitriptan is goed gekarakteriseerd en verklaart de klinische eigenschappen.

Na orale toediening wordt zolmitriptan snel en grotendeels geabsorbeerd, met een biologische beschikbaarheid van ongeveer 40 procent, wat aanzienlijk hoger is dan die van sumatriptan (circa 14 procent).

Piekplasmaspiegels worden bereikt binnen 1 tot 1,5 uur na orale inname.

Zolmitriptan wordt voornamelijk in de lever gemetaboliseerd, vooral door het enzym monoamine-oxidase A (MAO-A), dat de stof omzet in de actieve metaboliet N-desmethylzolmitriptan.

Deze metaboliet heeft een 2 tot 6 maal hogere affiniteit voor de 5-HT1B- en 5-HT1D-receptoren dan de moedervorm zolmitriptan zelf, en draagt substantieel bij aan de klinische werking.

Zowel de moedervorm als de actieve metaboliet penetreren de bloed-hersenbarriere en remmen de centrale trigeminovasculaire transmissie.

De halfwaardetijd van zolmitriptan is 2,5 tot 3 uur, terwijl die van de actieve metaboliet iets langer is (ongeveer 3 tot 4 uur).

Dit verklaart waarom zolmitriptan een iets langere werkingsduur heeft dan sumatriptan (halfwaardetijd 2 uur) en een lager percentage hoofdpijn-terugkeer (recurrence) binnen 24 uur.

Uitscheiding vindt voornamelijk plaats via de urine (60 tot 80 procent) en in mindere mate via de feces.

De klaring is gereduceerd bij leverinsufficientie, waardoor dosisaanpassing nodig is bij matige leverfunctiestoornissen en contraindicatie bij ernstige leverinsufficientie.

Migraineprofylaxe en rol van triptanen

Zolmitriptan is uitdrukkelijk alleen voor de acute behandeling van migraineaanvallen, NIET voor profylaxe.

Wanneer een patient meer dan 4 migraineaanvallen per maand heeft, aanvallen heeft die ernstig zijn en lang duren, of onvoldoende reageert op acute behandeling met triptanen en NSAID's, dient migraineprofylaxe te worden overwogen.

Volgens de NHG-standaard Hoofdpijn en de NVN-richtlijn zijn de eerstelijns profylactische middelen: propranolol (betablokker, vooral bij jonge patienten en bij comorbide hypertensie), metoprolol (alternatief voor propranolol), topiramaat (anti-epilepticum, effectief bij ongeveer 50 procent van de patienten), candesartan (angiotensine-II-receptor-antagonist, relatief nieuw maar goed verdragen) en amitriptyline (tricyclisch antidepressivum, vooral effectief bij comorbide spanningshoofdpijn en slaapstoornissen).

Nieuwere migraineprofylactische middelen zijn de CGRP-remmers en CGRP-receptor-antagonisten (erenumab, galcanezumab, fremanezumab, atogepant, rimegepant, ubrogepant).

Deze middelen worden via maandelijkse subcutane injecties of dagelijkse orale inname toegediend en zijn in Nederland beschikbaar via de neuroloog voor patienten met chronische migraine (meer dan 15 hoofdpijn-dagen per maand) of episodische migraine (4 tot 14 aanvallen per maand) die onvoldoende reageren op of niet verdragen hebben minimaal 2 eerstelijns profylactische middelen.

De vergoeding van CGRP-remmers uit de basisverzekering is strikt voorwaardelijk, en de kosten zijn hoog (enkele duizenden euro per jaar per patient).

Interacties met andere geneesmiddelen

Zolmitriptan heeft klinisch belangrijke interacties met verschillende geneesmiddelen.

De belangrijkste zijn: andere triptanen en ergotamine-preparaten (gecontraindiceerd wegens cumulatieve vasoconstrictie), MAO-A-remmers zoals moclobemide en linezolid (gecontraindiceerd wegens risico op serotonerg syndroom), SSRI's en SNRI's (voorzichtigheid wegens risico op serotonerg syndroom), cimetidine (verhoogt de zolmitriptan-spiegel met 40 procent), fluvoxamine en orale anticonceptiva (verhogen de spiegel lichtjes), en fluconazole (interactie via remming van CYP1A2).

Bij gelijktijdig gebruik van cimetidine of fluvoxamine dient de maximale dagdosis zolmitriptan verlaagd te worden naar 5 mg.

Cafeine en alcohol hebben geen directe farmacokinetische interactie, maar alcohol kan migraine verergeren en de sedatieve bijwerkingen van zolmitriptan versterken. Gebruikers worden aangeraden alcohol te vermijden tijdens een migraineaanval.

Migraine en genderaspecten in Nederland

Migraine komt in Nederland bij ongeveer 3 keer zoveel vrouwen voor als bij mannen (levenslange prevalentie ongeveer 25 procent bij vrouwen, 8 procent bij mannen).

Deze gendergerelateerde verschillen zijn deels hormonaal: veel vrouwen hebben menstruatie-gerelateerde migraine (MRM) of menstruele zuivere migraine, waarbij aanvallen samenhangen met de schommelingen van oestrogeen rond de menstruatie.

Bij vrouwen met MRM kan zolmitriptan worden gebruikt voor acute behandeling van de menstruele aanval, eventueel aangevuld met perimenstruele profylaxe (bijvoorbeeld 1 mg frovatriptan tweemaal daags gedurende 5 dagen rond de menstruatie, of estradiol-gel om de oestrogeendaling te dempen).

Bij zwangerschap is zolmitriptan alleen geindiceerd bij strikte noodzaak, omdat de gegevens over veiligheid beperkt zijn. Paracetamol blijft eerstelijnskeuze bij migraine tijdens zwangerschap.

Bij ernstige aanvallen kan na overleg met gynaecoloog en neuroloog sumatriptan worden overwogen, dat van alle triptanen het meeste klinisch ervaring heeft tijdens zwangerschap.

Tijdens borstvoeding dient zolmitriptan 24 uur na inname te worden onderbroken om de baby niet bloot te stellen aan het middel via de moedermelk.

Geen recept van uw huisarts?
Voor stabiele migraine-patiënten kan online consult een efficiënte route bieden. Lees hoe online consult werkt voor Zolmitriptan.