Colchicine

Colchicine on Prescriptsy

Colchicine wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Wat is Colchicine en waarvoor wordt het gebruikt?

Colchicine is een geneesmiddel met anti-inflammatoire eigenschappen dat al eeuwenlang wordt gebruikt voor de behandeling van jicht.

De werkzame stof colchicine wordt gewonnen uit de herfstijloos (Colchicum autumnale), een plant die al in de oudheid bekend was om zijn medicinale eigenschappen.

In Nederland is colchicine geregistreerd bij het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) en uitsluitend verkrijgbaar op recept.

Het wordt voorgeschreven voor twee hoofdindicaties: de behandeling van acute jichtaanvallen en de profylactische behandeling van periodiek koortssyndroom, in het bijzonder familiaire mediterrane koorts (FMF).

Colchicine heeft een nauwe therapeutische breedte, hetgeen betekent dat het verschil tussen een therapeutische en een toxische dosis relatief klein is.

Zorgvuldige dosering en medische begeleiding zijn dan ook van wezenlijk belang.

Jicht is een veelvoorkomende inflammatoire gewrichtsaandoening die wordt veroorzaakt door de neerslag van urinezuurkristallen (monosodiumuraat) in en rondom gewrichten.

In Nederland lijden naar schatting 300.000 tot 400.000 mensen aan jicht, met een duidelijke voorkeur bij mannen van middelbare leeftijd en ouderen.

De aandoening veroorzaakt plotseling optredende, buitengewoon pijnlijke gewrichtsontsteking, klassiek aan het eerste metatarsofalangeale gewricht (de grote teen), maar ook aan het spronggewricht, de knie, de voet en de vingers.

Colchicine is een van de drie eerstelijnsbehandelingen voor acute jicht naast NSAID's en corticosteroïden, zoals vastgelegd in de NHG-standaard Artritis.

Werkingsmechanisme van colchicine

Colchicine oefent zijn anti-inflammatoire werking uit via meerdere complementaire mechanismen, die alle gericht zijn op het onderdrukken van de ontstekingsreactie die wordt uitgelokt door urinezuurkristallen.

Het primaire werkingsmechanisme van colchicine is het binden aan tubuline, het bouwsteeneiwit van de mitotische spoelas en de celmotiliteitsstructuren (microtubuli).

Door aan tubuline te binden verhindert colchicine de polymerisatie van tubuline tot microtubuli.

Dit heeft verstrekkende gevolgen voor neutrofiele granulocyten, de witte bloedcellen die verantwoordelijk zijn voor de acute jichtontsteking.

Neutrofielen zijn afhankelijk van intact microtubuli-netwerk voor hun migratie, fagocytose en de afgifte van pro-inflammatoire mediatoren.

Door de microtubuli-functie te verstoren remt colchicine de migratie van neutrofielen naar het ontstoken gewricht.

Daarnaast remt colchicine de activering van het NLRP3-inflammasome, een intracellulaire eiwitcomplex dat een centrale rol speelt bij de herkenning van urinezuurkristallen en de productie van interleukine-1-beta (IL-1beta), een krachtig pro-inflammatoir cytokine.

Door de NLRP3-activering te blokkeren vermindert colchicine de productie van IL-1beta en daarmee de cascade van ontsteking die het gewricht beschadigt en de typische verschijnselen van een jichtaanval veroorzaakt.

Bij FMF en andere periodieke koortssyndromen remt colchicine soortgelijke inflammatoire paden, maar de exacte mechanismen bij deze aandoeningen zijn complexer en omvatten ook modulering van het contactsysteem en de adhesie van leukocyten aan het endotheel.

Indicaties en toepassing in de Nederlandse praktijk

Colchicine is in Nederland geïndiceerd voor:

• Behandeling van acute jichtaanvallen: colchicine vermindert de pijn, zwelling en roodheid van het aangedane gewricht binnen 12 tot 24 uur na aanvang van de behandeling
• Profylaxe van recidiverende jichtaanvallen: bij patienten die starten met urinezuurverlagende therapie (allopurinol, febuxostat) neemt het risico op een aanval aanvankelijk toe; colchicine kan gedurende de eerste drie tot zes maanden van de urinezuurverlagende therapie worden gebruikt als profylaxe
• Familiaire mediterrane koorts (FMF): colchicine is de hoeksteen van de profylactische behandeling van FMF en voorkomt aanvallen van koorts, serositis en gewrichtsontsteking, maar ook de langetermijncomplicatie amyloïdose
• Pericarditis: in toenemende mate wordt colchicine ook gebruikt bij de behandeling van acute en recidiverende pericarditis, in combinatie met NSAID's

Dosering en gebruik van Colchicine

De dosering van colchicine verschilt per indicatie en is afhankelijk van de nierfunctie en het gewicht van de patient.

Acute jichtaanval: de aanbevolen dosering bij acute jicht is een lage-dosisregime. Neem bij het begin van de aanval 1 mg colchicine, gevolgd door 0,5 mg na één uur.

Deze dosis van in totaal 1,5 mg per aanval is gelijkwaardig effectief als hogere doses maar veroorzaakt significant minder gastro-intestinale bijwerkingen.

Herstart de colchicine niet eerder dan drie dagen na de laatste dosis.

Profylaxe van jicht bij aanvang urinezuurverlagende therapie: 0,5 mg eenmaal of tweemaal daags gedurende drie tot zes maanden.

Bij patienten ouder dan 70 jaar of met een GFR van 35-49 ml/min: 0,5 mg om de dag of eenmaal daags.

Bij GFR van 10-34 ml/min: maximaal 0,5 mg eenmaal daags.

FMF: de gebruikelijke dosering is 1-2 mg per dag, ingenomen in een of twee doses. De dosis wordt individueel ingesteld op basis van de aanvalsfrequentie, gewicht en nierfunctie.

Bij kinderen wordt de dosering berekend op basis van lichaamsgewicht (0,3-1,8 mg/dag afhankelijk van leeftijd en gewicht).

Pericarditis: 0,5 mg tweemaal daags gedurende drie maanden bij een gewicht van meer dan 70 kg (eenmaal daags bij 70 kg of minder). De behandelingsduur bedraagt gewoonlijk drie maanden bij een eerste episode en zes maanden bij recidiverende pericarditis.

Nierfunctie en dosisaanpassingen

Colchicine wordt grotendeels renaal uitgescheiden en de klaring is sterk afhankelijk van de nierfunctie. Bij verminderde nierfunctie neemt de halfwaardetijd van colchicine toe en stijgt het risico op toxiciteit. De volgende dosisaanpassingen worden aanbevolen:

• GFR 35-49 ml/min: gebruik met voorzichtigheid; maximaal 0,5 mg per dag bij profylaxe; vermijd gebruik gedurende 3 dagen na elke behandelingskuur voor acute jicht
• GFR 10-34 ml/min: dosis halveren; maximaal 0,5 mg per dag; regelmatige monitoring vereist
• GFR minder dan 10 ml/min of dialyse: colchicine is gecontra-indiceerd vanwege het hoge risico op cumulatieve toxiciteit

Vergoeding en verstrekkingsbeleid in Nederland

Colchicine valt in Nederland onder de Zorgverzekeringswet (Zvw) en is opgenomen op de vergoedingslijst (Formularium) voor de geregistreerde indicaties.

Patienten betalen het reguliere eigen risico (385 euro per jaar in 2025) voordat de verzekeraar de kosten vergoedt.

De KNMP Kennisbank en de farmacotherapeutisch kompas geven gedetailleerde informatie over de vergoeding per indicatie.

Voor FMF kan een aanvullende aanvraag bij de zorgverzekeraar nodig zijn indien de dosering afwijkt van de geregistreerde indicatie.

Patienten die vragen hebben over de vergoeding worden geadviseerd contact op te nemen met hun zorgverzekeraar of apotheker.

Bijwerkingen van Colchicine

De meest voorkomende bijwerkingen van colchicine zijn gastro-intestinaal van aard en zijn dosisafhankelijk.

Het lage-dosisregime (1 mg + 0,5 mg) dat tegenwoordig wordt aanbevolen voor acute jicht heeft de incidentie van ernstige bijwerkingen aanzienlijk verminderd ten opzichte van de vroeger gebruikte hogere doses.

Zeer vaak (meer dan 10 procent van de gebruikers bij hogere doses): diarree, braken en buikkramp. Bij het lage-dosisregime is de frequentie van gastro-intestinale bijwerkingen vergelijkbaar met placebo.

Vaak (1-10 procent): misselijkheid, buikpijn, opgezette buik en braken.

Soms (0,1-1 procent): spierzwakte, spierkramp en verhoogde spierkrampen, met name bij langdurig gebruik. Neuropathie (zenuwbeschadiging), die zich kan manifesteren als tintelingen, gevoelloosheid of zwakte in de extremiteiten. Leukopenie en thrombocytopenie bij langdurig gebruik.

Zelden (minder dan 0,1 procent): rhabdomyolyse (ernstige spierafbraak), met name bij gelijktijdig gebruik van statines, cyclosporine of andere CYP3A4-remmers. Aplastische anemie (ernstige beenmergonderdrukking). Perifere neuropathie en myopathie bij langdurig gebruik.

Contra-indicaties en waarschuwingen

Colchicine is gecontra-indiceerd bij:

• Overgevoeligheid voor colchicine of een van de hulpstoffen
• Ernstige nierfunctiestoornis (GFR minder dan 10 ml/min) of nierdialyse
• Ernstige leverinsufficiency
• Bloeddiathese (bloedingsneiging) of beenmergonderdrukking

Interacties met colchicine

Colchicine is een substraat van CYP3A4 en P-glycoproteïne (P-gp). Interacties met remmers van deze enzymen en transporters zijn klinisch significant en kunnen leiden tot ernstige toxiciteit:

• Sterke CYP3A4-remmers (claritromycine, erytromycine, ketoconazol, itraconazol, ritonavir): verhogen de plasmaconcentratie van colchicine sterk; gelijktijdig gebruik is gecontra-indiceerd bij patienten met nier- of leverfunctiestoornis; bij normale nierfunctie: dosis colchicine halveren
• P-gp-remmers (ciclosporine, verapamil, diltiazem, kinidine): verhogen de colchicineconcentraties; gelijktijdig gebruik vereist dosisreductie en nauwlettende monitoring
• HMG-CoA-reductaseremmers (statines): verhoogd risico op myopathie en rhabdomyolyse bij gelijktijdig gebruik
• Digoxine en andere P-gp-substraten: colchicine kan de plasma-spiegels van digoxine verhogen
• Fibraten (gemfibrozil): verhoogd risico op myopathie

Gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding

De veiligheid van colchicine tijdens de zwangerschap is niet volledig vastgesteld in gecontroleerde klinische studies, maar beschikbare data bij vrouwen met FMF die colchicine gebruikten gedurende de zwangerschap suggereren geen significant verhoogd risico op aangeboren afwijkingen.

De beslissing om colchicine tijdens de zwangerschap voort te zetten, wordt individueel genomen in overleg met de behandelend arts, op basis van de afweging van de risico's van niet-behandelde ziekte versus de risico's van het geneesmiddel.

Bij mannen wordt het geadviseerd om reproductieve informatie te bespreken met de arts, aangezien studies bij dieren chromosomale afwijkingen in spermatozoa hebben beschreven bij hoge doses.

Colchicine wordt uitgescheiden in de moedermelk in lage concentraties. Op grond van beschikbare gegevens worden geen nadelige effecten bij de zuigeling verwacht.

De beslissing om borstvoeding voort te zetten tijdens colchicinegebruik dient te worden genomen in overleg met de behandelend arts.

Monitoring tijdens gebruik

Bij langdurig gebruik van colchicine (met name bij FMF) worden regelmatige laboratoriumcontroles aanbevolen:

• Volledig bloedbeeld (leukocyten, thrombocyten, hemoglobine): elk half jaar bij stabiel gebruik
• Nierfunctie (kreatinine, eGFR): jaarlijks of vaker bij pre-existente nierfunctiestoornis
• Leverfunctie (ALAT, ASAT): bij klinische indicatie
• Spierkrampen of spierzwakte: direct de arts waarschuwen; bepaal CK bij verdenking op myopathie

Overdosering van colchicine

Overdosering van colchicine is een medisch spoedsituatie met een hoge mortaliteit als het niet tijdig wordt behandeld.

Symptomen van toxiciteit treden typisch op in drie fasen: de eerste 24 uur kenmerken zich door ernstige gastro-intestinale klachten (bloederige diarree, braken), gevolgd door multisysteemfalen (cardiotoxiciteit, beenmergonderdrukking, nierfalen) en herstel bij overlevenden na 1-2 weken.

Er bestaat geen specifiek antidotum. Bij vermoeden van overdosering: direct 112 bellen en het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum raadplegen via 0800-0099.

Bronnen en verdere informatie

• CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen): cbg-meb.nl
• KNMP Kennisbank: knmp.nl
• NHG-standaard Artritis: nhg.org
• Lareb bijwerkingencentrum: lareb.nl
• Thuisarts.nl: thuisarts.nl

Geen recept van uw huisarts?
Voor jicht-patiënten kan online consult een route bieden. Lees hoe online consult werkt voor Colchicine.