Zaburzenia erekcji: jak leczyć i jakie leki działają?

Kilka razy w miesiącu przyjmuję w gabinecie pacjenta, który mówi ze spuszczoną głową: panie doktor, to chyba coś ze mną nie tak .

Mężczyźni w Polsce nadal bardzo niechętnie rozmawiają o zaburzeniach erekcji, a to jest problem medyczny jak każdy inny.

Według danych konsultantów krajowych i szacunków publikowanych na pacjent.gov.pl zaburzenia wzwodu dotyczą około 1,5 miliona polskich mężczyzn, a po pięćdziesiątym roku życia niemal co drugi pacjent zgłasza okresowe problemy ze współżyciem.

Dobra wiadomość jest taka, że w zdecydowanej większości przypadków leczenie działa szybko, skutecznie i jest dostępne legalnie.

Co to właściwie są zaburzenia erekcji?

O zaburzeniach erekcji (ED, erectile dysfunction ) mówimy, gdy mężczyzna nie jest w stanie uzyskać lub utrzymać wzwodu wystarczającego do satysfakcjonującego stosunku, a problem powtarza się przez co najmniej trzy miesiące.

Jednorazowe "wpadki" po alkoholu, po stresującym dniu w pracy albo po pierwszej randce nie są chorobą.

Powtarzalność i wpływ na życie intymne są tym, co odróżnia normalne wahania od stanu wymagającego diagnostyki.

W praktyce klinicznej wyróżniam trzy mechanizmy, które najczęściej leżą u podłoża problemu:

• Naczyniowy: miażdżyca, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze i otyłość uszkadzają śródbłonek tętnic prącia. Wzwód wymaga prawidłowego napływu krwi, więc pierwsze objawy ED często pojawiają się na kilka lat przed zawałem serca. Dla kardiologa erekcja jest swoistym barometrem krążenia.
• Neurogenny: po operacjach prostaty, w stwardnieniu rozsianym, po urazach rdzenia, w zaawansowanej cukrzycy uszkodzeniu ulegają nerwy miedniczne.
• Psychogenny: lęk przed porażką, depresja, konflikty w związku, pornografia internetowa jako jedyny bodziec. Ta grupa dominuje u mężczyzn przed czterdziestką i zwykle daje erekcje poranne, ale zawodzi w kontakcie z partnerką.

Kiedy iść do lekarza?

Nie warto czekać "aż samo przejdzie".

Zalecam konsultację, jeżeli problem trwa dłużej niż trzy miesiące, jeżeli pojawił się nagle, jeżeli występuje ból podczas wzwodu albo jeżeli towarzyszą mu objawy ze strony serca (duszność przy wysiłku, bóle w klatce piersiowej).

Portal Medycyna Praktyczna publikuje szczegółowe wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące diagnostyki ED i warto do nich sięgnąć, jeżeli ktoś chce zrozumieć, co jego lekarz będzie sprawdzał.

Na pierwszej wizycie zlecam zwykle prosty zestaw: morfologię, glukozę na czczo lub HbA1c, lipidogram, TSH, testosteron całkowity pobrany rano między siódmą a dziesiątą, PSA u mężczyzn po pięćdziesiątce.

Mierzę ciśnienie, pytam o leki (niektóre przeciwdepresyjne, beta blokery starszej generacji i diuretyki tiazydowe często pogarszają wzwód) i oceniam obwód w pasie.

Brzuch powyżej 102 cm to potężny czynnik ryzyka ED.

Inhibitory PDE5: jak to działa

Od końca lat dziewięćdziesiątych standardem farmakologicznym są inhibitory fosfodiesterazy typu 5.

Blokują enzym rozkładający cykliczne GMP w ciałach jamistych, przez co podczas podniecenia seksualnego napływ krwi do prącia utrzymuje się dłużej.

Te leki nie działają bez pobudzenia i nie zwiększają libido. Jeżeli mężczyzna nie ma ochoty na seks, tabletka nie sprawi, że ją poczuje.

W Polsce dostępne są cztery substancje czynne, a Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych ujmuje je wszystkie w rejestrze środków stosowanych w ED. Różnią się one szybkością działania, czasem utrzymywania efektu i profilem tolerancji.

Sildenafil

Najstarszy i najszerzej przebadany. Generyczny sildenafil jest dokładnie tą samą substancją co oryginalna Viagra firmy Pfizer, tyle że wielokrotnie tańszą. Początek działania: 30 do 60 minut.

Czas działania: 4 do 6 godzin. Dawki: 25, 50 i 100 mg.

Wchłanianie spada wyraźnie po ciężkim tłustym posiłku, więc pacjentom zalecam branie tabletki na pusty żołądek albo po lekkiej kolacji.

Tadalafil

Tadalafil (oryginał: Cialis ) ma okres półtrwania około 17,5 godziny, przez co jego efekt utrzymuje się do 36 godzin. Stąd popularna nazwa "tabletka weekendowa".

Działanie zaczyna się po około 30 minutach, posiłek nie wpływa na wchłanianie.

Oprócz dawek doraźnych 10 i 20 mg istnieje także dawka codzienna 2,5 lub 5 mg, którą lubię u pacjentów z łagodnym rozrostem prostaty, bo poprawia również strumień moczu.

Wardenafil

Wardenafil działa podobnie do sildenafilu, ale bywa lepiej tolerowany u mężczyzn, którzy przy sildenafilu skarżą się na zaczerwienienie twarzy lub ból głowy. Dostępny w dawkach 5, 10 i 20 mg.

Awanafil

Najnowszy w tej grupie. Spedra zaczyna działać już po 15 do 20 minutach i utrzymuje efekt około 6 godzin. Dla mężczyzn, którzy cenią spontaniczność, to często najlepszy wybór. Dawki: 50, 100 i 200 mg.

Czego nie wolno łączyć z inhibitorami PDE5?

Bezwzględnym przeciwwskazaniem są azotany (nitrogliceryna, isosorbid) stosowane w chorobie wieńcowej, a także leki z grupy stymulatorów cyklazy guanylanowej (riocyguat) w nadciśnieniu płucnym.

Połączenie może doprowadzić do głębokiego spadku ciśnienia i zgonu.

Jeżeli pacjent używa spray'u nitrogliceryny pod język "na wszelki wypadek", musi wiedzieć, że przez 24 godziny po sildenafilu (48 godzin po tadalafil u) jest to zakazane.

Ostrożność zalecam również przy alfa blokerach na prostatę, u pacjentów po świeżym udarze lub zawale oraz przy ciężkiej niewydolności wątroby.

Co z bezpieczeństwem zakupów?

Serwisy, które obiecują "Viagrę bez recepty, dyskretnie, z zagranicy", w ponad 80 procentach sprzedają podróbki.

Analizy publikowane przez Medonet oraz raporty WHO pokazują, że w takich tabletkach znajduje się najczęściej nieznana dawka substancji czynnej, zanieczyszczenia przemysłowe, niekiedy drukarska farba, gips albo pestycydy.

Legalnie inhibitory PDE5 są w Polsce lekami Rp, a część dawek sildenafilu (50 mg) jest dostępna jako OTC po krótkiej konsultacji z farmaceutą lub lekarzem online.

Tabletki sprzedawane w siłowniach, klubach nocnych i przez ogłoszenia pocztowe nie nadają się do połknięcia.

Zmiana stylu życia: leczenie, o którym wszyscy zapominają

Podczas każdej wizyty wracam do podstaw. Około trzech na dziesięciu pacjentów w moim gabinecie odzyskuje satysfakcjonującą erekcję samą modyfikacją stylu życia, bez żadnej tabletki. Co naprawdę działa:

1. Redukcja masy ciała: spadek wagi o 7 do 10 procent u otyłego mężczyzny poprawia parametry wzwodu lepiej niż niejedna dawka leku.
2. Aktywność aerobowa: 150 minut tygodniowo szybkiego marszu, roweru albo basenu.
3. Sen: badania przesiewowe w kierunku obturacyjnego bezdechu sennego u każdego mężczyzny z ED i chrapaniem. Leczenie CPAP bywa spektakularne.
4. Alkohol i tytoń: dwie szklanki piwa wieczorem to zabójca erekcji. Palenie papierosów uszkadza śródbłonek równie skutecznie jak cukrzyca.
5. Rozmowa z partnerką: brak tego kroku potrafi pogrzebać nawet najlepszy lek.

Kategorie, które warto przejrzeć

Jeżeli chcą Państwo zobaczyć szerszy wybór preparatów dostępnych bez recepty w Polsce, zapraszam do kategorii zaburzenia erekcji .

Temat łączy się ściśle z szerszym obszarem zdrowia mężczyzny , w którym znajdą Państwo także artykuły o prostacie, łysieniu androgenowym i niskim testosteronie.

Najczęstsze pytania pacjentów

Czy inhibitor PDE5 można brać codziennie?

Tadalafil 2,5 lub 5 mg tak, pozostałe preparaty przyjmuje się doraźnie. Codzienne niskie dawki bywają dobrym rozwiązaniem u pacjentów, którzy lubią spontaniczność i nie chcą planować aktywności seksualnej.

Dlaczego tabletka nie zadziałała?

Najczęstsze przyczyny: zbyt mała dawka, ciężki posiłek (dotyczy sildenafilu), brak stymulacji seksualnej, alkohol, nieuświadomiona depresja, niskie libido, podrobiony preparat z internetu.

Czy to na stałe?

Rzadko. U około 70 procent mężczyzn z ED naczyniowym leczenie czynników ryzyka plus inhibitor PDE5 przez kilka miesięcy pozwala później na stopniowe odstawianie leku.

Podsumowanie: zaburzenia erekcji są sygnałem z organizmu, nie tylko problemem w sypialni. Jeżeli występują regularnie, warto umówić wizytę u lekarza rodzinnego, zrobić podstawowe badania i omówić dobór preparatu. W zdecydowanej większości przypadków skuteczne leczenie zaczyna się na pierwszej konsultacji.

Aspekt partnerski: leczenie pary, nie tylko mężczyzny

Jedną z największych pomyłek, jakie obserwuję w gabinecie, jest próba "leczenia ED po cichu", bez udziału partnerki.

Mężczyzna bierze tabletkę, kiedy uda mu się wyjść z apteki, a potem czeka, "czy zadziała", z narastającym napięciem.

Często skutkuje to odwrotnie, bo lęk antycypacyjny skutecznie blokuje reakcję erekcyjną nawet przy prawidłowym leku. Włączenie partnerki w proces diagnostyczny i terapeutyczny zmienia perspektywę.

Zamiast "wydolności" rozmawiamy o przyjemności, bliskości i zaufaniu.

Terapia seksualna u par z ED ma mocne dowody skuteczności, a NFZ refunduje wybrane programy psychoterapii w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.

U młodszych pacjentów coraz częściej widzę nowy typ ED: tak zwane zaburzenia wywołane pornografią, gdy mieszczący się w normie wzwód osiągany przy ekranie nie przekłada się na reakcję przy prawdziwej partnerce.

Odstawienie materiałów erotycznych na 8 do 12 tygodni plus praca psychoterapeutyczna często wystarczają, bez potrzeby sięgania po lek.

Czego oczekiwać od konsultacji online

W Polsce coraz więcej pacjentów korzysta z teleporad i konsultacji farmaceutycznych w sprawie ED.

Dobra konsultacja powinna zawierać: wywiad medyczny z pytaniami o choroby serca, cukrzycę, leki, palenie, alkohol, pomiar ciśnienia (pacjent mierzy w domu), wybór preparatu dopasowanego do stylu życia i informację o czerwonych flagach, przy których kierujemy do lekarza kardiologa, urologa albo psychoterapeuty.

Jeżeli konsultacja online trwa 3 minuty i kończy się "wystawieniem recepty na Viagrę", proszę traktować to jako sygnał ostrzegawczy.

Nowe terapie na horyzoncie

Na świecie trwają badania nad pozaustrojową terapią falą uderzeniową o niskiej intensywności (Li-ESWT) w ED pochodzenia naczyniowego.

Pierwsze metaanalizy pokazują poprawę wzwodów u pacjentów, u których same tabletki nie wystarczały. W Polsce zabieg jest dostępny komercyjnie w wybranych ośrodkach urologicznych.

Druga dziedzina to iniekcje do ciał jamistych (alprostadyl, trimix) dla pacjentów po radykalnej prostatektomii. Protezy prącia pozostają ostatnią opcją dla tych, u których wszystkie leki zawiodły.

Co mówić do siebie w trudnym momencie

Ostatnia rzecz, którą chcę dać Państwu na drogę, nie jest recepta ani tabletka. To przypomnienie, że każdy mężczyzna ma w życiu "wpadki" w łóżku.

Reakcja erekcyjna jest delikatna i dzień z niewyspaniem, pracą do trzeciej nad ranem i trzema lampkami wina nie musi kończyć się dobrze.

Jednorazowa porażka nie jest wyrokiem i nie wymaga tabletki. Dopiero powtarzalność, wpływ na relację i jakość życia mówią, że czas spotkać się z lekarzem.

Krótka ściąga dla pacjenta

Jeżeli jedna rzecz ma zostać w pamięci po lekturze tego tekstu, to ta: zaburzenia erekcji u mężczyzny po czterdziestce są jednym z najwcześniejszych sygnałów miażdżycy.

Mniejsze i bardziej wrażliwe na niedokrwienie tętnice prącia "zgłaszają awarię" wcześniej niż duże naczynia wieńcowe czy szyjne.

Dlatego traktuję każdą konsultację z powodu ED jako okazję do pełnej oceny ryzyka sercowo naczyniowego.

Dobrze leczone ciśnienie, niski LDL, odstawienie tytoniu i regularny ruch nie tylko przywracają sprawność seksualną, ale przedłużają życie o lata. Tabletka działa na objaw, styl życia leczy przyczynę.

Przykładowy plan 12 tygodni

Tydzień 1-2: ocena ciśnienia, glukozy, lipidogramu, testosteronu. Pierwsza dawka inhibitora PDE5 dobrana do sytuacji (sildenafil 50 mg, tadalafil 10 mg albo awanafil 100 mg).

Tydzień 3-4: spacery 30 minut pięć razy w tygodniu, ograniczenie alkoholu do maksimum dwóch porcji tygodniowo, spożywanie kolacji co najmniej 3 godziny przed snem.

Tydzień 5-8: dodanie dwóch sesji siłowych w tygodniu (przysiady, martwy ciąg, wyciskanie, wiosłowanie), rozmowa z partnerką o seksualności.

Tydzień 9-12: ocena dawkowania leku, ewentualne przejście na niską dawkę codzienną tadalafilu, konsultacja psychoseksualna, jeżeli czynnik psychogenny dominuje.

Ten schemat sprawdza się u większości moich pacjentów, którzy wracają po 3 miesiącach z wyraźną poprawą.