Dutasteride

Dutasteride on Prescriptsy

Dutasteride wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Dutasteride is een dubbele 5-alfa-reductaseremmer die beide isovormen (type 1 en type 2) van het enzym 5-alfa-reductase remt.

Het wordt in Nederland als generiek geneesmiddel voorgeschreven voor mannen met benigne prostaathyperplasie (BPH) die last hebben van matige tot ernstige klachten van de onderste urinewegen (LUTS: Lower Urinary Tract Symptoms).

Het CBG heeft dutasteride geregistreerd op basis van uitgebreide klinische programma's (ARIA, ARIA-CS, CombAT). Het originator-geneesmiddel is Avodart (GlaxoSmithKline).

Prescriptsy werkt samen met BIG-geregistreerde artsen die de indicatie voor dutasteride beoordelen en het geneesmiddel voorschrijven wanneer dit medisch geïndiceerd is. Aanverwante middelen op onze website zijn Avodart, finasteride en tamsulosine.

Werkzame stof en farmacologische klasse van dutasteride

Dutasteride behoort tot de klasse van 5-alfa-reductaseremmers (5-ARI), een geneesmiddelenklasse die het enzym 5-alfa-reductase remt en daarmee de vorming van dihydrotestosteron (DHT) blokkeert.

DHT is een krachtig androgeen dat gevormd wordt uit testosteron in prostaatweefsel, huid en lever, en dat de groei en functie van het prostaatklierweefsel aandrijft.

Verhoogde DHT-activiteit in de prostaat draagt bij aan de cellulaire hypertrofie en hyperplasie die kenmerkend zijn voor BPH.

Het onderscheidende kenmerk van dutasteride ten opzichte van finasteride is de dubbele remming: dutasteride remt zowel 5-alfa-reductase type 1 (de isovorm in huid, lever en andere weefseltypen) als type 2 (de dominante isovorm in prostaatweefsel).

Finasteride remt vrijwel uitsluitend type 2. Dit resulteert in een diepere verlaging van het serum-DHT: dutasteride verlaagt serum-DHT met meer dan 90% versus circa 70% met finasteride.

De klinische relevantie van dit verschil in DHT-reductie is onderwerp van debat.

Klinische studies toonden dat dutasteride een iets groter effect heeft op prostaatvolumereductie en mogelijk een iets betere verbetering van urinestroom geeft, maar de klinische superioriteit op eindpunten als acute urineretentie en chirurgiebehoefte is gering ten opzichte van finasteride.

Werkingsmechanisme van dutasteride bij benigne prostaathyperplasie

De prostaat is een exocriene klier die testosteron omzet in DHT via het enzym 5-alfa-reductase type 2, dat in prostaatepitheel en stromacellen sterk tot expressie komt.

DHT bindt de androgeenreceptor (AR) met circa vijf maal hogere affiniteit dan testosteron en activeert transcriptie van androgeen-responsieve genen die prostaatcelgroei stimuleren.

Bij BPH is er een onevenwichtigheid tussen celgroei en celdood (apoptose), resulterend in een netto toename van prostaatweefsel.

Dutasteride bindt irreversibel aan beide isovormen van 5-alfa-reductase en remt de omzetting van testosteron in DHT.

Dit verlaagt de intraprostatische DHT-concentratie met meer dan 95%, vermindert de groeiprikkels op prostaatcellen en bevordert apoptose van hyperplastisch epitheelweefsel.

Het gevolg is een gemiddelde prostaatvolumereductie van 25 tot 30% over een behandelperiode van 2 jaar, met doorgaans maximaal effect na 6-12 maanden.

De vermindering van prostaatvolume vermindert de statische component van urethrale obstructie door de fysieke volumereductie.

Dutasteride heeft geen direct effect op de dynamische component (glad spiertonus in prostaatstroma), waarvoor alfa-adrenerge blokkers zoals tamsulosine worden ingezet.

Dit is de rationale voor combinatietherapie bij mannen met zowel volumegerelateerde obstructie als dynamische obstructiecomponenten.

Klinische effectiviteit van dutasteride bij BPH

De ARIA (Avodart Research International Assessment) studieprogramma's onderzochten dutasteride 0,5 mg versus placebo bij mannen met matig-ernstige BPH en een prostaatvolume van minimaal 30 ml.

Na 2 jaar behandeling verminderde dutasteride de IPSS-score (International Prostate Symptom Score) significant meer dan placebo, verbeterde de maximale urineflowsnelheid (Qmax) gemiddeld 2,2 ml/s meer dan placebo, en verminderde het risico op acute urineretentie met 57% en de kans op chirurgie met 48%.

De CombAT (Combination of Avodart and Tamsulosin) studie vergeleek combinatietherapie (dutasteride 0,5 mg + tamsulosine 0,4 mg) met monotherapie met dutasteride of tamsulosine bij 4844 mannen over 4 jaar.

Combinatietherapie was superieur aan beide monotherapieën op de primaire eindpunten symptoomverbeteringen, risico op acute urineretentie en chirurgiebehoefte.

Dit heeft geleid tot registratie van Duodart (dutasteride/tamsulosine vaste combinatiecapsule) door het CBG.

Op de lange termijn (4 jaar in de ARIA-extensie) bleef het effect op prostaatvolumereductie stabiel en werden geen nieuwe veiligheidssignalen geïdentificeerd.

Therapieontrouw is het grootste klinische probleem bij langdurige BPH-behandeling; patiënteneducatie over het belang van dagelijkse inname en de geleidelijke aard van het therapeutisch effect is essentieel.

Dutasteride en haaruitval: off-label gebruik

Androgeenpatroon kaalheid (androgenetische alopecia) bij mannen is grotendeels DHT-gemedieerd.

Dutasteride heeft, als gevolg van de diepe DHT-reductie, ook effecten op de haarzakjes van de hoofdhuid en is in klinische studies effectiever gebleken dan finasteride bij het remmen van haaruitval en het stimuleren van haargroei bij mannen met androgenetische alopecia.

In Korea en Japan heeft dutasteride een geregistreerde indicatie voor androgenetische alopecia.

In Nederland is dutasteride voor haaruitval niet geregistreerd door het CBG (off-label gebruik). De NHG-standaard en NVDV-richtlijn voor androgenetische alopecia vermelden finasteride als de farmacologische eerstekeus bij mannen.

Dutasteride kan off-label worden overwogen door artsen die dit klinisch verantwoord achten, maar voorschrijven buiten de geregistreerde indicatie draagt aanvullende verantwoordelijkheid voor arts en patiënt en vereist uitdrukkelijke informatie aan de patiënt over de off-label status.

BPH: symptomen en diagnose

Benigne prostaathyperplasie treedt op bij de meerderheid van de mannen boven de 50 jaar.

De prevalentie neemt toe met de leeftijd: circa 50% van de mannen van 60 jaar heeft histologisch bewijs van BPH, oplopend tot 90% bij mannen van 85 jaar.

Niet alle mannen met histologische BPH hebben ook klinische klachten.

Klachten van de onderste urinewegen (LUTS) bij BPH worden ingedeeld in obstructieve (hesitantie, zwakke straal, nadruppelen, gevoel van incomplete blaaslediging) en irritatieve (nocturia, urgentie, frequentie) symptomen.

De IPSS-vragenlijst (International Prostate Symptom Score) kwantificeert de ernst: een score van 8-19 is matig, 20-35 is ernstig.

Dutasteride is geïndiceerd bij mannen met een IPSS van 8 of hoger in combinatie met een vergroot prostaatvolume.

De NHG-standaard Mictieklachten bij mannen adviseert lichamelijk onderzoek (rectaal toucher), urineonderzoek, PSA-meting en waar mogelijk echografie van de prostaat of meting van uroflowmetrie en residuvolume bij de eerste beoordeling.

Dutasteride wordt doorgaans gestart door de huisarts, maar bij diagnostische onzekerheid of bijkomende factoren (vermoeden carcinoom, blaasproblematiek) is verwijzing naar een uroloog aangewezen.

Vergoeding van dutasteride in Nederland

Generiek dutasteride is opgenomen in het vergoedde geneesmiddelenpakket van de Zorgverzekeringswet voor de geregistreerde indicatie (BPH). Het valt onder het preferentiebeleid: zorgverzekeraars vergoeden de goedkoopste aanbieder van dutasteride.

De kosten van generiek dutasteride zijn aanzienlijk lager dan het oorspronkelijke merkmiddel Avodart. Raadpleeg uw apotheker voor actuele vergoedingsinformatie en de specifieke leverancier die uw verzekeraar vergoedt.

De eigen bijdrage wordt verrekend met het wettelijk eigen risico van 385 euro per jaar.

Bijwerkingen van dutasteride

Seksuele bijwerkingen vormen de meest klinisch relevante categorie.

Erectiele disfunctie, verminderd libido en ejaculatiestoornissen treden op bij 4 tot 7% van de gebruikers in klinische studies, met de hoogste incidentie in het eerste behandelingsjaar.

Voor een deel van de mannen verminderen deze bijwerkingen bij continuering van de behandeling.

Gynaecomastie, zwelling en gevoeligheid van borstklierweefsel, treedt op bij circa 1 tot 2% van de gebruikers.

Het EMA heeft een aanvullende waarschuwing in de productinformatie opgenomen voor mammacarcinoom bij mannen als zeldzame maar beschreven bijwerking van dutasteride en finasteride, hoewel het causale verband niet is bewezen.

Post-dutasteride-syndroom: een subgroep van mannen rapporteert persisterende seksuele bijwerkingen (erectiele disfunctie, verminderd libido, ejaculatiestoornissen) en cognitieve klachten (wazig denken) na het staken van dutasteride of finasteride.

Het EMA heeft in 2023 de productinformatie aangepast om artsen en patiënten te informeren over dit risico.

Meld persisterende bijwerkingen aan uw arts en bij Lareb (meldknop op lareb.nl).

Interacties van dutasteride

Dutasteride wordt uitgebreid gemetaboliseerd door het leverenzym CYP3A4 en in mindere mate door CYP3A5. Gelijktijdig gebruik van krachtige CYP3A4-remmers kan de plasmaconcentratie van dutasteride verhogen.

Klinisch relevante remmers zijn ketoconazol en itraconazol (antimycotica), ritonavir en andere HIV-proteaseremmers, clarithromycine en, in mindere mate, verapamil en diltiazem.

Bij gebruik van deze middelen dient de arts de dutasterideveiligheid te bewaken.

Dutasteride is niet significant renaal geklaard en heeft geen klinisch relevante interacties met renaal uitgescheiden geneesmiddelen. Er zijn geen klinisch significante farmacokinetische interacties beschreven met alfa-blokkers (tamsulosine, alfuzosine), wat de veiligheid van combinatietherapie ondersteunt.

Praktische adviezen voor dutasteride gebruik

Slik de capsule heel door zonder kauwen of openen.

Indien de capsule per ongeluk geopend wordt en de inhoud in contact komt met de mondholte of slokdarm, spoel dan grondig met water.

Vrouwen in de vruchtbare leeftijd mogen dutasteridecapsules nooit aanraken vanwege huidabsorptie en teratogeen risico.

Houd uw PSA-controles bij zoals afgesproken met uw huisarts of uroloog. Dutasteride verlaagt de PSA-waarde kunstmatig, waardoor de PSA-screening voor prostaatcarcinoom anders geïnterpreteerd moet worden. Informeer iedere arts die u PSA meet over uw dutasteridegebruik.

Doneer geen bloed tijdens gebruik en de 6 maanden daarna. Meld uw dutasteridegebruik altijd bij de bloedbank bij vragen over donorgeschiktheid.

Bespreek met uw arts na 3 tot 6 maanden behandeling wat het effect is op uw IPSS-klachten en of de urineflow is verbeterd; dit is het juiste moment voor beoordeling van effectiviteit.

Bij vragen of bijwerkingen: neem contact op met uw huisarts of apotheker. In spoedeisende situaties belt u 112. Voor vergiftigingsvragen belt u het Vergiftigingen Informatie Centrum: 0800-0099 (24/7 bereikbaar).

Dutasteride: stap-voor-stap behandelplan

Na het starten van dutasteride wordt doorgaans een eerste follow-up gepland na 3 tot 6 maanden.

Tijdens dit consult worden de IPSS-score en maximale urineflow opnieuw gemeten en vergeleken met de uitgangswaarden.

Patiënten dienen te begrijpen dat dutasteride een trage werkingsonset heeft en dat geduld noodzakelijk is.

Mannen die een alfa-blokker naast dutasteride gebruiken (combinatietherapie) kunnen de alfa-blokker na 6 tot 12 maanden onder medische begeleiding proberen te staken, mits het prostaatvolume adequaat is verkleind en de symptomen goed onder controle zijn.

Jaarlijkse controle van PSA, IPSS en urineflow is aanbevolen bij langdurig gebruik.

Meld nieuwe klachten zoals hematurie of pijnlijke mictie altijd aan uw arts, deze kunnen wijzen op andere aandoeningen die nader onderzoek vereisen.

Bewaar dutasteride op kamertemperatuur (beneden 30°C), in de originele verpakking. Lever niet gebruikte capsules in bij uw apotheek voor verantwoorde verwerking. Gooi geneesmiddelen nooit weg via het riool of het gewone afval.