Gabapentine

Gabapentine on Prescriptsy

Gabapentine wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Gabapentine is een gabapentinoïde dat door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) is geregistreerd in Nederland als adjuvant anti-epilepticum bij partiële aanvallen en als analgeticum voor neuropathische pijn bij volwassenen.

Ondanks zijn structurele gelijkenis met gamma-aminoboterzuur (GABA) werkt gabapentine niet via GABA-receptoren, maar via binding aan de alfa-2-delta-subeenheid van spanningsafhankelijke calciumkanalen.

Gabapentine is in Nederland beschikbaar als capsules (100 mg, 300 mg, 400 mg), tabletten (600 mg, 800 mg) en als orale oplossing.

Prescriptsy ondersteunt patiënten in Nederland bij toegang tot neurologische behandelingen via gecertificeerde artsen. Gerelateerde behandelingen zijn beschikbaar op onze pagina's over Pregabaline en Duloxetine.

Werkzame stof en farmacologische klasse van gabapentine

Gabapentine (1-(aminomethyl)cyclohexaanazijnzuur) is een cyclisch GABA-analoog dat in 1993 werd geïntroduceerd als anti-epilepticum (Neurontin, Pfizer).

De chemische structuur bevat een cyclohexaanring met een aminomethylgroep en een azijnzuurgroep, vergelijkbaar met de structuur van GABA, maar met toegevoegde lipofiele eigenschappen die de bloed-hersenbarrièrepenetratie vergemakkelijken.

Gabapentine behoort tot de klasse van gabapentinoïden, samen met pregabaline (Lyrica) dat een vergelijkbaar werkingsmechanisme heeft maar een hogere orale biologische beschikbaarheid en lineaire farmacokinetiek toont.

Na orale inname wordt gabapentine geabsorbeerd via een verzadigbaar transportsysteem (L-aminozuurtransporter 1, LAT1) in de dunne darm.

De biologische beschikbaarheid is dosisafhankelijk en daalt bij hogere doses: bij 300 mg bedraagt de biologische beschikbaarheid circa 60%, bij 1600 mg slechts circa 35%.

Dit non-lineaire farmacokinetisch profiel onderscheidt gabapentine van pregabaline en heeft implicaties voor de dosisresponsrelatie. Gabapentine wordt niet gemetaboliseerd en wordt volledig onveranderd uitgescheiden via de nieren.

De plasmahalf-waardetijd van gabapentine is 5 tot 7 uur, wat de noodzaak verklaart voor driemaal daagse dosering om stabiele plasmaconcentraties te handhaven.

Het maximale dosisinterval zonder dosis mag niet meer dan 12 uur bedragen, omdat langere intervals kunnen leiden tot significante schommelingen in plasmaconcentratie en daarmee risico op aanvallen bij epilepsie of pijnpieken bij neuropathie.

Werkingsmechanisme van gabapentine

Het primaire werkingsmechanisme van gabapentine is binding aan de alfa-2-delta-subeenheid (A2D) van spanningsafhankelijke calciumkanalen (VGCC), met name aan A2D-1 en in mindere mate aan A2D-2.

De A2D-subeenheid is een regulerende subeenheid die de distributie en activiteit van VGCC-complexen in neuronmembranen regelt.

In het normale zenuwstelsel is de A2D-subeenheid betrokken bij het transport van VGCC naar het presynaptische membraan.

Bij neuropathische pijn en bij epilepsie worden A2D-1-subeenheden overgeëxprimeerd in sensorische en centrale neuronen die betrokken zijn bij pijntransmissie en aanvalsgeneratie.

Dit leidt tot een overmaat aan functionele VGCC op presynaptische terminals, verhoogde calciuminstroom en daarmee verhoogde neurotransmitterafgifte (glutamaat, substance P, CGRP).

Gabapentine bindt aan de overgeëxprimeerde A2D-subeenheden en blokkeert het transport van nieuwe VGCC naar het membraan, wat leidt tot vermindering van calciuminstroom en neurotransmitterafgifte bij geactiveerde neuronen.

Het cruciale inzicht is dat gabapentine selectief werkt op overgeëxprimeerde A2D-subeenheden (pathologische toestand) terwijl normale neurotransmissie relatief gespaard blijft.

Dit verklaart de therapeutische selectiviteit: gabapentine onderdrukt pijnoverdrachtende en epileptische activiteit zonder de normale sensorische functie volledig te blokkeren.

In vitro remt gabapentine ook de centrale sensitisatie in het ruggenmerg door remming van synaptische plasticiteit (wind-up fenomeen), een mechanisme dat de onderhoud van chronische neuropathische pijn verklaart.

Indicaties voor gabapentine in Nederland

Gabapentine is in Nederland geregistreerd voor twee primaire indicaties conform de SmPC goedgekeurd door het CBG en wordt ingezet conform de NHG-standaard Pijn en de NICE-richtlijn Neuropathic Pain.

Adjuvante therapie bij partiële epilepsie: gabapentine is geregistreerd als add-on therapie bij volwassenen en kinderen van 6 jaar en ouder met partiële aanvallen (focale aanvallen, ook eenvoudige en complexe partiële aanvallen) met of zonder secundaire generalisatie tot tonisch-klonische aanvallen.

Het wordt toegevoegd aan het bestaande anti-epileptische schema wanneer de aanvallen onvoldoende worden gecontroleerd met een of twee eerstelijns anti-epileptica (valproïnezuur, carbamazepine, levetiracetam).

Gabapentine als monotherapie bij epilepsie is off-label in Nederland (niet geregistreerd voor dit gebruik, hoewel klinische data beschikbaar zijn).

Neuropathische pijn bij volwassenen: gabapentine is geregistreerd voor de behandeling van perifere neuropathische pijn bij volwassenen.

De meest bestudeerde en veelvoorkomende indicaties zijn diabetische polyneuropathie en postherpetische neuralgie (langdurige pijn na gordelroos/herpes zoster).

Het Farmacotherapeutisch Kompas en de Nederlandse richtlijnen beschouwen gabapentine als een van de eerstekeuzebehandelingen voor neuropathische pijn, samen met pregabaline, duloxetine en amitriptyline.

De NICE-richtlijn Neuropathic Pain, die in Nederland als referentie wordt gebruikt, plaatst gabapentine en amitriptyline als eerstekeuzeopties bij neuropathische pijn.

Off-label indicaties waarvoor evidence bestaat maar die niet officieel zijn geregistreerd in Nederland zijn: fibromyalgie (niveau B-bewijs voor pijnverlichting), rusteloze benen-syndroom (enige onderbouwing), en als adjuvans bij alcoholontwenning (beperkte evidence).

Deze toepassingen vinden alleen plaats na expliciete afweging door de behandelend arts.

Gabapentine bij neuropathische pijn: vergelijking met pregabaline

Gabapentine en pregabaline behoren beide tot de gabapentinoïden en hebben een vergelijkbaar werkingsmechanisme via A2D-subeenheidsblokkade.

Pregabaline heeft een lineaire farmacokinetiek (biologische beschikbaarheid circa 90% over het gehele dosisspectrum) en een lagere noodzakelijke doseringsfrequentie (tweemaal daags).

Gabapentine heeft een non-lineaire farmacokinetiek (lagere biologische beschikbaarheid bij hogere doses) en dient driemaal daags te worden ingenomen.

Klinische vergelijkingsstudies tonen vergelijkbare pijnverlichting voor gabapentine en pregabaline bij neuropathische pijn.

De keuze is mede afhankelijk van kosteneffectiviteit: gabapentine is in Nederland goedkoper dan pregabaline, wat een reden kan zijn om bij nieuwe patiënten te starten met gabapentine.

Bij onvoldoende pijnverlichting of slechte tolerantie kan worden gewisseld naar pregabaline.

Beide gabapentinoïden hebben sedatie, duizeligheid en gewichtstoename als meest voorkomende bijwerkingen. Gabapentine veroorzaakt bij sommige patiënten meer gastro-intestinale bijwerkingen (misselijkheid, diarree) dan pregabaline. Pregabaline heeft een snellere titratie mogelijk en werkt bij sommige patiënten sneller dan gabapentine.

Dosering en gebruikswijze van gabapentine

Gabapentine dient altijd te worden getitreerd via een stapsgewijs schema om bijwerkingen te beperken.

Het titratieschema voor de meeste indicaties is: dag 1: 300 mg eenmaal daags; dag 2: 300 mg tweemaal daags; dag 3: 300 mg driemaal daags.

Daarna wekelijks ophogen met stappen van 300 mg per dosis tot de therapeutische dosis.

Gabapentine capsules en tabletten kunnen worden ingenomen met of zonder voedsel.

De drie dagelijkse doses dienen op vaste tijdstippen te worden ingenomen, met maximaal 12 uur tussen de doses.

Langere onderbrekingen (meer dan 12 uur zonder dosis) verhogen het risico op aanvallen bij epilepsie en op pijnpieken bij neuropathische pijn.

Bij vergeten dosis: neem de vergeten dosis zo snel mogelijk in.

Als het bijna tijd is voor de volgende dosis en het interval kleiner is dan 4 uur, sla de vergeten dosis over en hervat het normale schema.

Neem nooit twee doses tegelijk in. Raadpleeg uw arts of apotheker bij twijfel.

Bij epilepsie dient elke dosiswijziging van gabapentine te worden uitgevoerd in overleg met de neuroloog of de behandelend specialist.

Abrupt staken is gecontra-indiceerd vanwege het risico op status epilepticus.

De afbouw dient te verlopen over minimaal 7 tot 14 dagen met stappen van maximaal 300 mg per afbouwstap.

Gabapentine en de Nederlandse zorgverzekering

Gabapentine is in Nederland opgenomen in het GVS (Geneesmiddelenvergoedingssysteem) en wordt vergoed via de basisverzekering bij de geregistreerde indicaties (partiële epilepsie en neuropathische pijn bij volwassenen) op recept.

Gabapentine is als generiek geneesmiddel beschikbaar in Nederland na het verlopen van het merkartikel-patent van Neurontin; generieke gabapentine is aanzienlijk goedkoper dan pregabaline (Lyrica).

Het eigen risico van €385 per jaar (2024) is van toepassing.

Voor off-label indicaties (bijv.

fibromyalgie, rusteloze benen) is vergoeding via de basisverzekering doorgaans niet automatisch geregeld; de behandelend arts dient een aanvraag in te dienen bij de zorgverzekeraar of de patiënt dient zelf de kosten te dragen.

Raadpleeg uw zorgverzekeraar en uw arts over de vergoedingsstatus bij uw specifieke situatie.

Bewaren en veilig gebruik van gabapentine

Bewaar gabapentine capsules en tabletten bij een temperatuur beneden 30 graden Celsius, droog en buiten direct zonlicht. Bewaar het middel buiten het bereik en zicht van kinderen.

Gebruik gabapentine niet na de uiterste gebruiksdatum op de verpakking. Lever ongebruikte of verlopen gabapentine in bij de apotheek voor milieuveilige verwerking.

Gabapentine heeft een misbruikpotentieel. Bewaar het geneesmiddel op een veilige plaats en geef het nooit door aan anderen.

Bij vermoeden van misbruik of afhankelijkheid bij uzelf of een naaste: neem contact op met uw arts of apotheker. LAREB en de verslavingszorg kunnen ook ondersteuning bieden.

Draag een medicatiepas bij u als u gabapentine gebruikt voor epilepsie, zodat hulpverleners bij een aanval op de hoogte zijn van uw medicatie. Informeer uw apotheker en andere artsen (inclusief tandarts en spoedeisende hulp) over het gebruik van gabapentine. Bij accidentele inname door kinderen of overdosering: bel het Vergiftigingen Informatie Centrum op 0800-0099 (24 uur bereikbaar). In levensbedreigende situaties: bel 112.

Gabapentine: misbruikpotentieel en veiligheidsmaatregelen in Nederland

Gabapentine staat in toenemende mate in de aandacht vanwege het misbruikpotentieel. Internationaal zijn gevallen beschreven van recreatief gebruik (gecombineerd met opiaten voor versterkt euforisch effect) en van afhankelijkheid bij patienten met een voorgeschiedenis van middelenmisbruik. LAREB heeft meerdere meldingen ontvangen van afhankelijkheid en onthoudingsverschijnselen bij patienten die gabapentine gebruiken. In het Verenigd Koninkrijk is gabapentine al geclassificeerd als Schedule 3 Controlled Drug; in Nederland is dit nog niet het geval, maar de discussie over aanscherping van de regelgeving is gaande bij het ministerie van VWS en de IGJ.

Patiënten met een voorgeschiedenis van opiaat- of benzodiazepineafhankelijkheid dienen gabapentine alleen te gebruiken bij een dwingende klinische indicatie en onder nauw medisch toezicht.

Regelmatige evaluatie van de noodzaak van voortgezet gebruik is essentieel; gabapentine dient nooit voor onbepaalde tijd te worden gecontinueerd zonder expliciete herbeoordeling door de arts.

Bij tekenen van afhankelijkheid of misbruik: raadpleeg uw huisarts of de verslavingszorg. BRIJDER (Parnassia Groep) en andere Nederlandse verslavingszorginstelling bieden gespecialiseerde begeleiding bij gabapentine-afhankelijkheid.

Geen recept van uw huisarts?
Voor stabiel ingestelde gebruikers kan een online consult bij een EU-arts een efficiënte route bieden voor herhaalrecepten. Lees hoe online consult werkt voor Gabapentine.

Bij accidentele inname door kinderen of overdosering: bel het Vergiftigingen Informatie Centrum op 0800-0099. Bij levensbedreigende ademhalingsdepressie door combinatie met opiaten: bel 112 en informeer de hulpverleners over het gabapentinegebruik. Naloxon is niet werkzaam bij zuivere gabapentine-overdosering maar kan helpen bij gecombineerde opiaat-gabapentineoverdosering. Ondersteunende behandeling (ademwegbeheer, beademing) is de hoeksteen van de opvang bij ernstige gabapentine-overdosering.