Ropinirol

Ropinirol on Prescriptsy

Ropinirol wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Ropinirol is een non-ergoline dopamine D2/D3-receptoragonist die door het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) is geregistreerd voor de behandeling van de ziekte van Parkinson en het matig tot ernstig primair restless legs syndroom (RLS).

Ropinirol werd in 1996 geintroduceerd als alternatief voor de oudere ergoline-derivaten (bromocriptine, pergolide) en heeft belangrijke veiligheidsvoordelen: het mist affiniteit voor serotonerge 5-HT2B-receptoren en veroorzaakt daarom geen cardiale klepfibrose of retroperitoneale fibrose.

In Nederland is ropinirol beschikbaar als tabletten met directe afgifte (0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg, 2 mg en 5 mg) en als tabletten met verlengde afgifte (2 mg, 4 mg en 8 mg), zowel onder de merknaam Requip als als generiek preparaat.

Prescriptsy werkt samen met CBG-geregistreerde artsen die online consulten aanbieden voor neurologische aandoeningen en slaapproblemen. Meer informatie over verwante geneesmiddelen vindt u op onze pagina's over Pramipexol en Gabapentine.

Werkzame stof en farmacologische eigenschappen van ropinirol

Ropinirol is chemisch gezien een 4-[2-(dipropylamino)ethyl]-1,3-dihydro-2H-indool-2-on, beschikbaar als ropinirolhydrochloride. De stof behoort tot de non-ergoline dopamine-agonisten, samen met pramipexol, rotigotine (transdermaal) en apomorfine. De ATC-code is N04BC04.

Na orale inname wordt ropinirol snel en vrijwel volledig geabsorbeerd met een biologische beschikbaarheid van circa 50 procent door first-pass-metabolisme in de lever.

De piekplasmaconcentratie wordt bereikt binnen 1,5 uur bij tabletten met directe afgifte en binnen 6-10 uur bij tabletten met verlengde afgifte.

Ropinirol wordt grotendeels gemetaboliseerd door CYP1A2 tot inactieve metabolieten, die via de urine worden uitgescheiden. De eliminatiehalfwaardetijd bedraagt circa 6 uur.

De farmacologische werking berust op selectieve stimulatie van postsynaptische dopamine D2- en D3-receptoren, met de hoogste affiniteit voor D3 (Ki ongeveer 29 nM) gevolgd door D2 (Ki ongeveer 390 nM).

Deze D3-selectiviteit is relevant bij de behandeling van restless legs syndroom, waarbij D3-receptoren in het mesolimbische systeem een sleutelrol spelen.

In tegenstelling tot ergoline-agonisten (bromocriptine, pergolide, cabergoline) bindt ropinirol niet aan serotonerge 5-HT2B-receptoren in hartkleppen en mesenteriale vaten, waardoor het geen fibrotische reacties induceert.

Dit veiligheidsprofiel heeft geleid tot de voorkeur voor non-ergoline dopamine-agonisten in de huidige richtlijnen.

Ropinirol heeft geen affiniteit voor adrenerge, cholinerge, histaminerge of serotonerge receptoren, waardoor de bijwerkingenpool relatief specifiek is voor dopaminerge effecten. Dit verklaart ook waarom ropinirol geen ergotachtige perifere vasoconstrictie veroorzaakt.

Indicaties en klinische toepassingen in Nederland

Ropinirol heeft twee CBG-geregistreerde indicaties die in de Nederlandse praktijk veelvuldig worden toegepast.

Ziekte van Parkinson

De ziekte van Parkinson is een progressieve neurodegeneratieve aandoening waarbij dopaminerge neuronen in de substantia nigra afsterven, wat leidt tot een dopamine-tekort in het striatum.

Ropinirol wordt gebruikt als monotherapie in de vroege ziekte bij jongere patienten (onder 65 jaar) en als aanvulling op levodopa bij gevorderde ziekte met motorische fluctuaties of on-off-verschijnselen.

De Nederlandse richtlijn Ziekte van Parkinson (2020) adviseert dopamine-agonisten als eerste keus bij jongere patienten om motorische complicaties van langdurig levodopagebruik (dyskinesien, wearing-off) uit te stellen.

De klinische effectiviteit van ropinirol op motorische symptomen (UPDRS-III-score) is bewezen in meerdere gerandomiseerde trials.

De 056-studie toonde aan dat na 5 jaar behandeling met ropinirol minder dyskinesien optraden dan bij levodopa-monotherapie, hoewel de motorische controle iets minder was.

Restless legs syndroom (RLS)

Het primair restless legs syndroom is een chronische neurologische aandoening gekenmerkt door een onaangename drang om de benen te bewegen, vaak in combinatie met sensorische klachten (tintelen, branden, krabbelen), die verergeren in rust en 's avonds of 's nachts optreden.

Bewegen verlicht de symptomen. Ropinirol is geregistreerd voor matige tot ernstige RLS en vermindert zowel de sensorische als de motorische componenten, evenals de slaapverstoring.

De Nederlandse vereniging voor Neurologie (NVN) heeft haar richtlijnen in de afgelopen jaren aangepast en adviseert thans alpha-2-delta liganden (gabapentine, pregabaline) als eerste keus voor chronische RLS-behandeling vanwege het hoge augmentatierisico bij dopamine-agonisttherapie.

Ropinirol blijft een optie bij patienten waarbij alpha-2-delta liganden niet effectief of niet verdragen zijn.

Farmacodynamiek en werkingsmechanisme

Dopamine is de belangrijkste neurotransmitter in de nigrostriatale, mesolimbische en mesocorticale banen.

Bij de ziekte van Parkinson leidt het verlies van dopaminerge neuronen tot een verstoring van de balans tussen de directe en indirecte banen in de basale ganglia, met als klinisch gevolg bradykinesie (traagheid), rigiditeit (stijfheid), tremor en later houdingsinstabiliteit.

Ropinirol omzeilt het tekort aan endogene dopamine door direct te binden aan en te stimuleren van de postsynaptische D2/D3-receptoren in het striatum, waardoor de motorische controle verbetert.

In tegenstelling tot levodopa, dat eerst door overblijvende dopaminerge neuronen moet worden omgezet in dopamine, werkt ropinirol ook bij ernstig neuronverlies en is het niet afhankelijk van de presynaptische omzettingscapaciteit.

Dit maakt ropinirol bijzonder geschikt voor later in het ziekteverloop wanneer levodopa-effectiviteit afneemt.

Daarnaast heeft ropinirol een langere halfwaardetijd dan levodopa (6 uur versus 1,5 uur), wat leidt tot een stabielere dopaminerge stimulatie en minder pulserende receptorbezetting.

Deze continue dopaminerge stimulatie wordt beschouwd als gunstig voor het uitstellen van motorische complicaties.

Bij restless legs syndroom is het werkingsmechanisme minder goed begrepen, maar wordt gedacht dat D3-receptorstimulatie in de spinale, thalamische en mesolimbische dopaminerge banen een rol speelt.

RLS-patienten hebben vaak een laag ferritinegehalte in de liquor cerebrospinalis en veranderingen in het dopaminerge systeem van de hersenstam.

IJzerdeficientie versterkt de symptomen; correctie van lage ferritine-spiegels (onder 75 mcg/l) is een standaardaanbeveling.

Dosering en toediening in de Nederlandse praktijk

Ropinirol dient altijd voorzichtig te worden getitreerd om dosisafhankelijke bijwerkingen (misselijkheid, orthostatische hypotensie, slaperigheid) te minimaliseren. Het Farmacotherapeutisch Kompas biedt gedetailleerde titratieschema's voor beide indicaties.

Ziekte van Parkinson met tabletten directe afgifte

Start met 0,25 mg driemaal daags gedurende week 1.

Verhoog wekelijks: week 2 naar 0,5 mg driemaal daags; week 3 naar 0,75 mg driemaal daags; week 4 naar 1 mg driemaal daags.

Daarna verder ophogen in stappen van 0,5-1 mg per dag op basis van respons, tot de effectieve onderhoudsdosering (meestal 3-9 mg per dag).

Maximum 24 mg per dag verdeeld over drie doses.

Ziekte van Parkinson met verlengde afgifte

Start met 2 mg eenmaal daags gedurende week 1. Verhoog naar 4 mg eenmaal daags in week 2.

Daarna wekelijks ophogen met 2 mg per dag, op geleide van effect, tot de effectieve dosis. Gebruikelijke onderhoudsdosering 8-16 mg per dag; maximum 24 mg per dag.

Tabletten met verlengde afgifte moeten heel worden ingeslikt.

Restless legs syndroom

Start met 0,25 mg eenmaal daags, 1-3 uur voor bedtijd. Verhoog in week 1 naar 0,5 mg.

Daarna wekelijks ophogen (1 mg, 1,5 mg, 2 mg) op geleide van effect. Maximum 4 mg per dag.

Indien onvoldoende effect bij 4 mg, dient de therapie te worden heroverwogen. Geef voorlichting over de symptomen van augmentatie.

Veelvoorkomende bijwerkingen en veiligheidsprofiel

Het bijwerkingenprofiel van ropinirol wordt voornamelijk bepaald door de dopaminerge werking en is goed gedocumenteerd. De meeste bijwerkingen zijn dosisafhankelijk en treden op tijdens de titratiefase.

Gastro-intestinale bijwerkingen

Misselijkheid komt voor bij 40-50 procent van de patienten tijdens de titratie en is de meest voorkomende reden voor staken van de behandeling.

Inname met voedsel, tragere titratie of toevoeging van domperidon (een perifere dopamine-antagonist die de bloed-hersenbarriere niet passeert) kan de klachten verminderen.

Braken, dyspepsie, buikpijn en obstipatie worden ook gemeld.

Neurologische en psychiatrische bijwerkingen

Slaperigheid overdag (somnolentie) treedt op bij 20-30 procent van de patienten en is klinisch zeer relevant voor verkeersveiligheid.

Plotselinge slaapaanvallen zonder waarschuwing (sudden onset of sleep) zijn een zeldzame maar ernstige bijwerking die patienten moet worden uitgelegd voor aanvang.

Hallucinaties, verwardheid en psychotische reacties komen vooral voor bij ouderen, patienten met dementie en bij hoge doseringen.

Impulscontrolestoornissen

Een bijzondere klasse van bijwerkingen bij dopamine-agonisten zijn impulscontrolestoornissen (ICDs), waaronder pathologisch gokken, hyperseksualiteit, dwangmatig winkelen en eetbuien.

De prevalentie varieert van 5 tot 15 procent, is dosisafhankelijk en kan leiden tot ernstige sociale, financiele en relationele problemen.

Screening bij elk consult (liefst met gestructureerde vragenlijsten zoals QUIP-RS) en betrekking van de partner bij het gesprek zijn essentieel.

Bij optreden van ICDs dient dosisverlaging of omzetting naar levodopa te worden overwogen.

Contra-indicaties en waarschuwingen

Ropinirol is gecontraindiceerd bij overgevoeligheid voor de werkzame stof of hulpstoffen en bij ernstige nierinsufficientie zonder dialyse. Bij ernstige leverinsufficientie wordt het gebruik afgeraden.

Voorzichtigheid is geboden bij patienten met bestaande cardiovasculaire aandoeningen (voornamelijk orthostatische hypotensie), psychiatrische voorgeschiedenis en bij ouderen met cognitieve problemen of dementie.

Patienten die motorvoertuigen besturen dienen expliciet te worden geinformeerd over het risico op slaperigheid en plotselinge slaapaanvallen.

Interacties met andere geneesmiddelen

Ropinirol wordt voornamelijk gemetaboliseerd door CYP1A2. Ciprofloxacine, een sterke CYP1A2-remmer, kan de ropinirolspiegels tot tweemaal verhogen; dosisverlaging van ropinirol is aanbevolen. Fluvoxamine en enoxacine zijn ook CYP1A2-remmers.

Roken induceert CYP1A2 en kan de spiegels verlagen; starten of stoppen met roken tijdens ropiniroltherapie kan dosisaanpassing vereisen. Oestrogeenbevattende anticonceptiva en hormoontherapie kunnen de ropinirolspiegels beinvloeden.

Neuroleptica (haloperidol, risperidon, olanzapine) en metoclopramide zijn dopamine-antagonisten en verminderen het therapeutische effect van ropinirol; zo mogelijk vermijden.

Bij dopamine-antagonistische anti-emetica is domperidon de voorkeur omdat dit de bloed-hersenbarriere niet passeert.

Vergoeding en beschikbaarheid in Nederland

Ropinirol is in Nederland vergoed vanuit de basisverzekering (Zorgverzekeringswet) voor de geregistreerde indicaties.

Het generiek preparaat is aanzienlijk goedkoper dan de merknaam Requip en wordt doorgaans door apotheken geleverd op basis van het preferentiebeleid van zorgverzekeraars.

Het eigen risico (385 euro per jaar in 2024) is van toepassing op de eerste afleveringen in het kalenderjaar.

Voor patienten met de ziekte van Parkinson geldt soms een machtigingsvereiste bij specifieke specialite-preparaten. Raadpleeg uw apotheker of zorgverzekeraar voor details over vergoeding.

Ropinirol is uitsluitend op recept verkrijgbaar (UR-geneesmiddel).

Veelgestelde vragen over ropinirol

Kan ik autorijden tijdens behandeling met ropinirol?

Ropinirol kan slaperigheid en plotselinge slaapaanvallen veroorzaken.

Gedurende de eerste weken van de behandeling en na elke dosisverhoging dient u voorzichtig te zijn met autorijden en bedienen van machines.

Bij optreden van slaperigheid overdag of onverwachte slaapaanvallen moet u direct stoppen met autorijden en contact opnemen met uw arts.

Waarom moet ropinirol geleidelijk worden opgebouwd?

Dopamine-agonisten veroorzaken vaak misselijkheid, orthostatische hypotensie en duizeligheid tijdens de eerste weken. Geleidelijke titratie geeft het lichaam tijd om zich aan te passen en vermindert deze bijwerkingen. Te snelle dosisverhoging leidt vaak tot staken van de therapie.

Wat is augmentatie bij RLS?

Augmentatie is een paradoxale verergering van RLS-symptomen tijdens langdurige dopamine-agonisttherapie.

Symptomen treden eerder op de dag op, breiden zich uit naar armen en romp, en nemen toe in intensiteit. Dosisverhoging verergert de situatie.

Bij augmentatie moet de behandeling worden heroverwogen, meestal met overstap naar een alpha-2-delta ligand zoals gabapentine of pregabaline.

Mag ik alcohol drinken tijdens gebruik van ropinirol?

Alcohol versterkt de slaperige en sederende werking van ropinirol en verhoogt het risico op duizeligheid en valincidenten. Beperk alcoholgebruik tot maximaal 1 consumptie per dag of vermijd het geheel tijdens de titratiefase.

Wat doe ik als ik een dosis vergeet?

Neem de vergeten dosis zodra u eraan denkt, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Neem nooit een dubbele dosis om een vergeten dosis in te halen.

Conclusie

Geen recept van uw huisarts?
Voor stabiel ingestelde gebruikers kan een online consult bij een EU-arts een efficiënte route bieden voor herhaalrecepten. Lees hoe online consult werkt voor Ropinirol.

Ropinirol is een goed onderzochte non-ergoline dopamine-agonist met een gevestigde plaats in de behandeling van de ziekte van Parkinson en het matig tot ernstig restless legs syndroom. Zorgvuldige titratie, voorlichting over slaperigheid en impulscontrolestoornissen, en regelmatige monitoring zijn essentieel voor veilig en effectief gebruik. Raadpleeg uw neuroloog, huisarts of KNMP-apotheker voor persoonlijk advies over dosering, bijwerkingen en interacties.