Oestrogel

Oestrogel on Prescriptsy

Oestrogel wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Oestrogel is een transdermale gel die estradiol 0,06% bevat en wordt gebruikt als hormoonvervangingstherapie (HVT) bij vrouwen in de menopauze.

Door de transdermale toedieningsweg komt estradiol rechtstreeks in de bloedbaan terecht, waarbij het first-pass levermetabolisme wordt omzeild.

Dit heeft voordelen ten opzichte van orale oestrogeenpreparaten, met name wat betreft de tromboserisico's en de effecten op de leverfunctie.

Oestrogel is door het CBG geregistreerd voor de behandeling van oestrogeendeficiëntiesymptomen bij postmenopauzale vrouwen en voor de preventie van osteoporose in specifieke gevallen.

Prescriptsy biedt toegang tot online medische consulten voor vrouwen die vragen hebben over de overgang en hormoonvervangingstherapie. Meer informatie vindt u ook op de pagina's van het Thuisarts.nl platform en de NHG-standaard De overgang.

Werkzame stof en farmacologische classificatie van Oestrogel

Oestrogel bevat estradiol hemihydraat, een synthetisch equivalent van het endogene oestradiol (17beta-estradiol), het biologisch meest actieve oestrogeen bij de vrouw.

Estradiol behoort tot de klasse van oestrogenen en heeft de ATC-code G03CA03. Het middel is geformuleerd als een waterige hydro-alcoholische gel met een estradiolconcentratie van 0,06 procent.

Na transdermale toepassing wordt estradiol door de huid geabsorbeerd en bereikt het een stabiele serumspiegel zonder de grote pieken en dalen die optreden bij orale toediening.

Estradiol bindt met hoge affiniteit aan oestrogeenreceptoren alfa (ERalpha) en beta (ERbeta), die aanwezig zijn in talrijke weefsels, waaronder het hypothalamus-hypofyse-gonadale systeem, botweefsel, het cardiovasculaire stelsel, de huid, de hersenen en het urogenitale systeem.

Via activatie van deze receptoren moduleert estradiol de genexpressie en reguleert het een breed scala aan fysiologische functies die afhankelijk zijn van oestrogeen voor hun optimale werking.

De biologische beschikbaarheid van transdermaal estradiol is hoog en consistent, in tegenstelling tot orale estradiol waarbij uitgebreid first-pass metabolisme in de lever leidt tot omzetting in estron en estronconjugaten.

De transdermale route resulteert in een gunstigere estradiol-estron verhouding en heeft minder effect op leversyntheseeiwitten (zoals sex hormone-binding globulin (SHBG) en coagulatiefactoren), hetgeen bijdraagt aan het gunstigere vasculaire veiligheidsprofiel.

Menopauzale symptomen: pathofysiologie en therapeutische rationale

De menopauze wordt gedefinieerd als het uitblijven van menstruaties gedurende twaalf of meer achtereenvolgende maanden als gevolg van ovariële uitputting.

De bijbehorende daling van de oestrogeen- en progesteronproductie leidt tot een uitgebreid spectrum van klachten.

Vasomotore symptomen zoals opvliegers (hot flushes) en nachtelijk zweten zijn de meest kenmerkende en bij de meeste vrouwen ook de meest belastende klachten.

Ze worden veroorzaakt door instabiliteit van het thermoregulatiecentrum in de hypothalamus als gevolg van oestrogeendeficientie en de daarmee gepaard gaande verhoogde noradrenerge activiteit.

Urogenitale atrofie is een progressieve aandoening die ontstaat door oestrogeendeficientie in het urogenitale stelsel. Vaginale droogheid, dyspareunie (pijnlijke gemeenschap), recidiverende urineweginfecties en stressurine-incontinentie zijn frequente en invaliderende klachten.

Systemische HVT met Oestrogel verlicht urogenitale klachten, hoewel voor uitsluitend urogenitale atrofie de voorkeur uitgaat naar lokale oestrogeenpreparaten (cremes, zetpillen, ringen) om systemische blootstelling te minimaliseren.

Slaapstoornissen, stemmingswisselingen, concentratieproblemen en verminderd welbevinden zijn frequent geassocieerde klachten die sterk de kwaliteit van leven beinvloeden.

Estradiol oefent rechtstreeks effect uit op het centrale zenuwstelsel en heeft invloed op serotonerge en dopaminerge neurotransmissie, wat de gunstige effecten van HVT op slaap en stemming verklaart.

Geregistreerde indicaties en therapeutisch gebruik in Nederland

Het CBG heeft Oestrogel geregistreerd voor twee primaire indicaties.

De eerste en voornaamste indicatie is de behandeling van symptomen van oestrogeendeficientie bij vrouwen in de menopauze, met name vasomotore symptomen (opvliegers, nachtelijk zweten) en urogenitale klachten.

De behandeling is geindikeerd wanneer de symptomen invaliderend zijn en de kwaliteit van leven significant beinvloeden.

De tweede indicatie is de preventie van osteoporose bij postmenopauzale vrouwen met verhoogd fractuurrisico die intolerabel zijn voor, of een contra-indicatie hebben voor, andere osteoporosebehandelingen (bisfosfonaten, denosumab, raloxifen, teriparatide).

Oestrogeen remt osteoklastactiviteit en vertraagt botresorptie, wat leidt tot behoud van de botmineraaldichtheid.

Het gebruik van HVT uitsluitend voor osteoporosepreventie wordt alleen aanbevolen na zorgvuldige risico-batenafweging, gezien de bijbehorende risico's van systemische oestrogeentherapie.

De NHG-standaard De overgang beveelt shared decision making aan bij de start van HVT.

Hierbij worden de individuele symptoombelasting, de risicofactoren voor borstkanker, cardiovasculaire ziekte en trombose, en de persoonlijke voorkeuren van de vrouw meegenomen in de beslissing.

HVT wordt niet aanbevolen uitsluitend ter preventie van hart- en vaatziekten of dementie.

Transdermale toediening: voordelen ten opzichte van orale oestrogenen

De transdermale toedieningsweg van Oestrogel biedt een aantal klinisch relevante voordelen ten opzichte van orale oestrogeenpreparaten. Het meest significante voordeel is de lagere impact op de hemostase.

Orale oestrogenen stimuleren de leverproductie van stollingsfactoren en verlagen de concentraties van anti-stollingseiwit (antitrombine III, proteïne S), wat bijdraagt aan een verhoogd risico op veneuze trombo-embolie (VTE).

Transdermaal oestrogeen vermijdt dit first-pass levereffect en is in meerdere observationele studies geassocieerd met een significant lager VTE-risico dan orale preparaten, hoewel gerandomiseerde prospectieve studies beperkt zijn.

Een tweede voordeel is de stabielere serumconcentratie van estradiol. Orale toediening resulteert in hoge piekwaarden kort na inname, gevolgd door een snelle daling.

Transdermale toepassing levert een constante absorptie en daarmee stabiele serumspiegel, wat bij sommige vrouwen leidt tot betere symptoomcontrole en minder bijwerkingen gerelateerd aan piekconcentraties.

Transdermaal oestrogeen heeft ook minder effect op SHBG, triglyceriden en C-reactief proteïne (CRP) dan orale oestrogenen, wat relevantie heeft voor vrouwen met hypertriglyceridemie, inflammatoire aandoeningen of een verhoogd cardiovasculair risico.

Bij vrouwen met migraines kan de stabielere oestrogeenspiegel van transdermaal oestrogeen eveneens voordelen hebben ten opzichte van het cyclische gebruik van orale preparaten.

Combinatie met progestageen: bescherming van het endometrium

Bij vrouwen met een intacte uterus (die geen hysterectomie hebben ondergaan) moet systemisch oestrogeen altijd worden gecombineerd met een progestageen.

Oestrogeen stimuleert de proliferatie van het endometrium; zonder adequate progestageensuppletie leidt dit tot endometriumhyperplasie en op termijn tot endometriumcarcinoom.

De toevoeging van een progestageen induceert secretoire transformatie van het endometrium en beschermt daarmee tegen de proliferatieve effecten van oestrogeen.

Er zijn twee schema's voor de combinatietherapie.

Bij cyclische (sequentiele) therapie wordt het progestageen gedurende 12 tot 14 dagen per maand toegevoegd; dit leidt doorgaans tot maandelijkse onttrekkingsbloedingen die voor de vrouw als bevestiging van endometriumbescherming dienen.

Bij continue gecombineerde therapie worden oestrogeen en progestageen dagelijks samen ingenomen, wat na een periode van aanpassing (usually drie tot zes maanden) leidt tot amenorroe en door veel vrouwen wordt geprefereerd.

De keuze van het progestageen is klinisch relevant.

Micronized progesteron (Utrogestan) en dydrogesteron (Duphaston) zijn de meest gebruikte progestagenen in Nederland en worden beschouwd als het meest gunstige veiligheidsprofiel te hebben wat betreft borstkankerrisico en cardiovasculaire effecten, in vergelijking met synthetische progestagenen (medroxyprogesteronacetaat, norethisteronacetaat).

De KNMP Kennisbank en de NHG-standaard geven actueel advies over de optimale combinatie.

Risico-batenafweging bij langdurig gebruik van Oestrogel

Het gebruik van HVT is de afgelopen decennia onderwerp geweest van uitgebreide wetenschappelijke discussie, voornamelijk aangewakkerd door de resultaten van de Women's Health Initiative (WHI) studie uit 2002.

In de WHI werd een verhoogd risico gevonden op borstkanker, beroertes, hartinfarcten en longembolieen bij gebruik van gecombineerde oestrogeen-progestageentherapie.

Latere heranalyses en meer recente studies hebben echter aangetoond dat de risico's sterk afhankelijk zijn van het tijdstip van start van HVT (het zogenoemde "timing hypothesis"), de leeftijd van de vrouw, de duur van gebruik, het type preparaat en de toedieningsweg.

De huidige wetenschappelijke consensus, zoals verwoord in de aanbevelingen van de International Menopause Society (IMS), de European Menopause and Andropause Society (EMAS) en de NHG, is dat HVT veilig en effectief is voor de meeste gezonde vrouwen jonger dan 60 jaar die beginnen met HVT binnen tien jaar na de menopauze, en dat de voordelen in termen van symptoomverlichting, kwaliteit van leven en botbescherming opwegen tegen de risico's voor deze groep.

De risico-batenverhouding verslechtert bij oudere vrouwen, bij langdurig gebruik en bij vrouwen met meerdere cardiovasculaire risicofactoren of een verhoogd borstkankerrisico.

Jaarlijkse evaluatie van de behandeling, waarbij de arts samen met de patiente de indicatie voor voortgetting van HVT bespreekt, is essentieel.

De NICE-richtlijn Menopause (2015, herzien 2019) en de NHG-standaard benadrukken dat voor vrouwen met invaliderende menopauzesynptomen de voordelen van kortdurende HVT duidelijk opwegen tegen de risico's.

Osteoporose en de rol van oestrogeen bij botgezondheid

Postmenopauzale osteoporose is een direct gevolg van oestrogeendeficientie.

Oestrogeen speelt een cruciale rol in de handhaving van de botmineraaldichtheid (BMD) door remming van osteoklastdifferentiatie en -activiteit via de RANK/RANKL/OPG-signaalroute.

Na de menopauze versnelt botresorptie aanzienlijk: in de eerste vijf tot tien jaar na de menopauze kan de botdichtheid met 1 tot 3 procent per jaar dalen, wat het risico op wervelfracturen, heupfracturen en polsfracturen verhoogt.

HVT met Oestrogel vertraagt of stopt dit verlies van botmineraaldichtheid effectief.

Observationele studies tonen een reductie van het heupfractuurrisico met 25 tot 30 procent aan bij langdurig gebruik van HVT.

In de WHI-studie werd een significante reductie van osteoporotische fracturen aangetoond.

Na het staken van HVT neemt het beschermende effect op de botdichtheid echter snel af, wat pleit voor handhaving van behandeling bij vrouwen die uitsluitend voor botbescherming worden behandeld, of overschakeling naar een niet-hormonaal alternatief na evaluatie.

Bij vrouwen met vastgestelde osteoporose (T-score lager dan -2,5 op DEXA-scan) of een hoog fractuurrisico (FRAX-score) zijn bisfosfonaten (alendronzuur, risedronzuur) of denosumab doorgaans eerstekeusebehandeling, tenzij er sprake is van contra-indicaties of intolerantie, waarbij HVT een goed alternatief is.

Praktische instructies voor gebruik van Oestrogel

Dagelijks gebruik op een vast tijdstip helpt een stabiele serumconcentratie te handhaven. Breng de gel aan op een schone, droge huid van de onderbuik, bovenbeen of bovenarm.

Spreid de gel over een zo groot mogelijk oppervlak (twee handpalmen) om absorptie te optimaliseren en huidirritatie te minimaliseren. Vermijd aanbrengen op de borsten en de genitalia.

Laat de gel volledig drogen (2 tot 3 minuten) voordat u kleding aantrekt. Was de handen direct na gebruik om onbedoelde oestrogeenoverbrenging te voorkomen.

Oestrogel is verkrijgbaar in een pompverpakking waarbij een pompdruk overeenkomt met 1,25 gram gel (0,75 mg estradiol) of in individuele zakjes van 2,5 gram.

Uw apotheker kan u informeren over de beschikbare verpakkingsvormen en de bijbehorende doseerinstructies. Bewaar Oestrogel bij een temperatuur beneden 25 graden Celsius, buiten bereik van kinderen.

Bij vergeten dosis: breng de gel alsnog aan zodra u hieraan denkt, mits dit niet te dicht op de volgende geplande dosis is.

Sla de vergeten dosis over als het tijd is voor de volgende dosis. Gebruik nooit een extra dosis om een vergeten dosis te compenseren.

Geneesmiddeleninteracties van belang voor Oestrogel

Enzyminducerende geneesmiddelen die CYP3A4 induceren kunnen de plasmaspiegel van estradiol verlagen en daarmee de werkzaamheid van Oestrogel verminderen.

Voorbeelden zijn: rifampicine, carbamazepine, fenytoïne, fenobarbital, primidon, nevirapine, efavirenz en sint-janskruid (Hypericum perforatum).

Bij gelijktijdig gebruik van deze middelen kan de klinische respons op HVT afnemen; overleg met uw arts is noodzakelijk.

Ritonavir en nelfinavir (HIV-proteaseremmers) kunnen estradiolspiegels verlagen ondanks dat zij bekende CYP3A4-remmers zijn; dit is vermoedelijk te verklaren door inductie van glucuronosyltransferasen.

CYP3A4-remmers zoals ketoconazol, itraconazol, eryhtromycine en grapefruitsap kunnen de estradiolspiegel verhogen. Klinische relevantie van deze interacties is individueel variabel maar dient te worden meegewogen.

Oestrogeen kan de effecten van anticoagulantia (warfarine, acenocumarol, fenprocoumon) beinvloeden; INR-controle bij start of staken van HVT is aanbevolen.

Bij gebruik van antidiabetische middelen kan aanpassing van de dosering nodig zijn, aangezien oestrogeen de insulinegevoeligheid beinvloedt.

Raadpleeg altijd uw arts en apotheker over alle geneesmiddelen die u gebruikt, inclusief vrij verkrijgbare middelen en supplementen.

Speciale patiëntgroepen en Oestrogel gebruik in Nederland

Vrouwen met premature ovariële insufficiëntie (POI): vrouwen die de menopauze bereiken voor het 40e levensjaar hebben een verhoogd risico op cardiovasculaire ziekte, osteoporose en cognitieve achteruitgang door langdurige oestrogeendeficientie.

HVT wordt in deze groep sterk aanbevolen, niet alleen voor symptoombestrijding maar ook voor bescherming van bot, hart en cognitie.

De behandeling dient te worden voortgezet tot de gemiddelde menopauzeleeftijd (rond 51 jaar), waarna een nieuwe risico-batenafweging plaatsvindt.

Vrouwen met een verhoogd borstkankerrisico (BRCA-mutatie, sterke familiegeschiedenis): het gebruik van HVT bij vrouwen met een genetisch of familiair verhoogd borstkankerrisico is controversieel en vereist gespecialiseerd multidisciplinair overleg.

Bij vrouwen die profylactische bilaterale mastectomie hebben ondergaan, is het borstkankerrisico sterk verminderd en kan HVT veilig worden overwogen.

Vrouwen na behandeling voor oestrogeenafhankelijke tumoren (endometriumcarcinoom, borstkanker): gebruik van systemische HVT is bij actieve of recent behandelde oestrogeenafhankelijke kanker gecontraïndiceerd.

Bij vrouwen die borstkanker hebben doorgemaakt is de positie van HVT complex en dient altijd multidisciplinair te worden besproken met de behandelend oncoloog.

Vergoeding en toegang in Nederland: Oestrogel valt onder de basisverzekering (Zorgverzekeringswet) wanneer het wordt voorgeschreven voor geregistreerde indicaties. De huisarts of gynaecoloog schrijft het voor; de apotheker begeleid de patiente bij het correct gebruik van de gel. Het eigen risico (385 euro per jaar in 2024) is van toepassing tenzij sprake is van een aanvullende verzekering of collectief contract. Informeer bij uw zorgverzekeraar over de vergoeding van HVT-preparaten.