Losartan

Losartan on Prescriptsy

Losartan wordt op Prescriptsy beschreven als onafhankelijke productinformatie.

U leest hier hoe online consultatie werkt, welke medische controles partnerklinieken uitvoeren en welke factoren u kunt vergelijken voordat u een aanbieder kiest.

Wij verkopen zelf geen medicatie, maar helpen u erkende zorgpartners te vergelijken op prijs, leveringssnelheid, service en betrouwbaarheid.

Losartan is een angiotensine II-receptorblokker (ARB) die al meer dan 25 jaar behoort tot de meest gebruikte antihypertensiva ter wereld.

Het middel werkt door selectieve blokkade van de AT1-receptor, waardoor de vaatvernauwende en natrium-retinerende effecten van angiotensine II worden tegengegaan.

In tegenstelling tot ACE-remmers verhoogt losartan de bradykinine-concentraties niet, waardoor het kenmerkende droge hoest van ACE-remmers bij losartan grotendeels achterwege blijft.

Het CBG heeft losartan geregistreerd voor essentiële hypertensie, bescherming van de nieren bij patienten met hypertensie en diabetes mellitus type 2 met proteïnurie, hartfalen bij intolerantie voor ACE-remmers, en de preventie van beroertes bij hypertensieve patienten met linkerventrikelhypertrofie.

Prescriptsy werkt samen met CBG-geregistreerde artsen die online consulten uitvoeren voor hypertensie, hartfalen en cardiovasculair risicobeheer. Meer informatie over gerelateerde middelen vindt u op onze pagina over Valsartan en Lisinopril.

Werkzame stof en farmacologische classificatie van losartan

Losartan kalium (chemische naam: 2-butyl-4-chloro-1-[[2'-(1H-tetrazool-5-yl)-[1,1'-bifenyl]-4-yl]methyl]-1H-imidazool-5-methanol monocaliumzout) was de eerste angiotensine II-receptorblokker die voor klinisch gebruik werd goedgekeurd.

Het werkzame metaboliet E-3174 is 10 tot 40 maal potenter dan losartan zelf en draagt het grootste deel bij aan het therapeutische effect. De ATC-code is C09CA01.

Het werkingsmechanisme onderscheidt zich van ACE-remmers doordat losartan angiotensine II blokkeert ongeacht de synthese-route.

Angiotensine II kan namelijk niet alleen via ACE maar ook via alternatieve enzymen (zoals chymase in hartweefsel) worden gevormd; ACE-remmers blokkeren alleen de ACE-afhankelijke route.

ARB's blokkeren de eindreceptor waardoor alle angiotensine II-productie wordt geblokkeerd.

Bovendien veroorzaken ARB's geen bradykinine-accumulatie en daarmee ook niet de droge hoest en het zeldzame angio-oedeem die ACE-remmers kunnen geven.

Losartan heeft ook een uricosurisch effect: het remt de heropname van urinezuur in de proximale tubulus van de nier via het URAT1-transporteiwit, waardoor de serumuraatspiegels dalen.

Dit gunstige neveneffect maakt losartan bij uitstek geschikt voor patienten met hypertensie en jicht of hyperurikemie.

Geregistreerde indicaties en klinische toepassingen

Essentiële hypertensie

Losartan is geregistreerd voor de behandeling van essentiële hypertensie bij volwassenen en bij kinderen van 6 tot 18 jaar.

Het middel verlaagt zowel de systolische als de diastolische bloeddruk effectief. In combinatie met hydrochloorthiazide wordt een additioneel bloeddrukverlagend effect bereikt.

De NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement positioneert ARB's als gelijkwaardige alternatief voor ACE-remmers, bij voorkeur bij patienten die een ACE-remmer-geïnduceerde hoest ontwikkelen.

Diabetische nefropathie

De RENAAL-studie toonde aan dat losartan 100 mg per dag het risico op verdubbeling van het serumcreatinine, eindstadium nierfalen en overlijden bij patienten met diabetes mellitus type 2, hypertensie en proteïnurie significant verlaagt (met 16%).

Dit effect was onafhankelijk van de bloeddrukdaling, wat duidt op een directe nefroprotectieve werking via RAAS-blokkade.

Het CBG heeft losartan geregistreerd voor deze indicatie als middel van eerste keus.

Hartfalen bij ACE-remmer-intolerantie

Patienten met hartfalen die ACE-remmers niet verdragen vanwege hoest of angio-oedeem, kunnen worden behandeld met losartan.

De Val-HeFT- en ELITE II-studies toonden aan dat losartan de morbiditeit en mortaliteit vermindert bij hartfalen, hoewel de grootte van het effect vergelijkbaar is met maar niet superieur aan captopril.

De startdosis is 12,5 mg met geleidelijke optitrering naar 50 mg per dag.

Preventie van beroerte bij linkerventrikelhypertrofie

De LIFE-studie (Losartan Intervention For Endpoint reduction in hypertension) vergeleek losartan met atenolol bij hypertensieve patienten met echocardiografisch aangetoonde linkerventrikelhypertrofie.

Losartan reduceerde het primaire eindpunt (cardiovasculaire sterfte, myocardinfarct of beroerte) significant meer dan atenolol, met name door een 25% reductie van het beroerterisico.

Bij patienten met hypertensie en LVH is losartan daarmee het antihypertensivum van voorkeur voor beroertepreventie.

Dosering en gebruikswijze in de Nederlandse praktijk

Hypertensie bij volwassenen

De standaard startdosis bij volwassenen is 50 mg eenmaal daags. Bij de meeste patienten wordt hiermee een adequate bloeddrukregeling bereikt.

Bij onvoldoende effect na vier tot zes weken kan de dosis worden verhoogd naar 100 mg eenmaal daags, wat de maximale aanbevolen dosis is.

Bij patienten met volumedepletie, ernstige leverinsufficiëntie of ouderen boven 75 jaar wordt gestart met 25 mg per dag.

Losartan kan worden gecombineerd met andere antihypertensiva, waaronder calciumkanaalblokkers, diuretica en bètablokkers.

Diabetische nefropathie

Bij patienten met diabetes mellitus type 2 en proteïnurie wordt gestart met 50 mg per dag, bij voorkeur op te titreren naar 100 mg per dag.

De RENAAL-studie gebruikte 100 mg als de doeldosis. Monitoring van nierfunctie (eGFR, creatinine) en serumkalium is noodzakelijk bij aanvang en na aanpassing van de dosis.

Hartfalen

Bij hartfalen wordt gestart met 12,5 mg eenmaal daags en wekelijks opgehoogd: 25 mg, 50 mg per dag als onderhoudsdosis. Optitrering geschiedt op geleide van bloeddruk, nierfunctie en serumkalium. De maximale dosis bij hartfalen is 50 mg per dag.

Kinderen van 6 tot 18 jaar

Bij kinderen wordt gedoseerd op basis van het gewicht: 0,7 mg/kg eenmaal daags, maximaal 50 mg per dag.

Een orale suspensie van 2,5 mg/ml kan apotheekbereid worden voor kinderen die tabletten niet kunnen innemen.

Losartan is niet onderzocht bij kinderen met een eGFR lager dan 30 ml/min.

Bijwerkingen en tolerantie van losartan

Losartan heeft een gunstig bijwerkingenprofiel in vergelijking met andere antihypertensiva. De incidentie van droge hoest bedraagt circa 3%, aanzienlijk lager dan de 10 tot 15% bij ACE-remmers.

Dit maakt losartan bij uitstek geschikt als vervangend middel bij ACE-remmer-geïnduceerde hoest.

Duizeligheid en lichte hypotensie komen voor, met name bij aanvang van de behandeling en bij opstaan vanuit liggende positie.

Hyperkaliemie is een klinisch relevante bijwerking, met name bij patienten met verminderde nierfunctie, diabetes mellitus of bij gelijktijdig gebruik van kaliumsparende diuretica of kaliumsupplementen.

Serumkalium dient te worden gecontroleerd bij aanvang en periodiek tijdens behandeling. Nierinsufficiëntie kan optreden bij patienten met bilaterale nierslagaderstenose of met ernstig verminderde nierreserve.

Angio-oedeem, hoewel zeldzamer dan bij ACE-remmers, kan optreden en is levensbedriegend bij betrokkenheid van de tong, glottis of larynx. Bij angio-oedeem dient onmiddellijk 112 te worden gebeld.

Geneesmiddeleninteracties

Kaliumverhogende middelen

Combinatie met kaliumsparende diuretica (spironolacton, eplerenon, amiloride), kaliumsupplementen of kaliumrijke zoutvervangers vergroot het risico op hyperkaliemie significant. Bij combinatie met spironolacton bij hartfalen is frequente monitoring van serumkalium (ten minste tweemaal per jaar, vaker bij aanpassing van de dosis) noodzakelijk.

NSAID's en cox-2-remmers

NSAID's (ibuprofen, diclofenac, naproxen) en selectieve COX-2-remmers verminderen het antihypertensieve effect van losartan en verhogen het risico op acute nierinsufficiëntie, met name bij oudere patienten en patienten met al bestaande nierfunctiestoornissen.

De KNMP adviseert bij combinatie van ARB en NSAID frequente controle van de nierfunctie en een zo kort mogelijke NSAID-kuur.

Lithium

ARB's verhogen de lithiumconcentraties in het bloed door vermindering van de renale lithiumclearance. Bij combinatie dient de lithiumspiegel frequenter te worden gecontroleerd. In ernstige gevallen kan lithiumtoxiciteit optreden.

Dubbele RAAS-blokkade

Combinatie van losartan met een ACE-remmer of aliskiren (dubbele RAAS-blokkade) verhoogt het risico op hypotensie, hyperkaliemie en nierinsufficiëntie zonder een significante extra verlaging van de cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit.

De CBG-SmPC en de KNMP-richtlijn raden deze combinatie af bij patienten met diabetische nefropathie en bij alle patienten met een eGFR lager dan 60 ml/min.

Gebruik in bijzondere situaties

Zwangerschap en lactatie

Losartan is absoluut gecontraïndiceerd tijdens het tweede en derde trimester van de zwangerschap.

Gebruik in het tweede en derde trimester veroorzaakt ernstige fetotoxiciteit: oligohydramnion, foetale renale dysgenese, contracturen van de ledematen, hypoplasie van de schedel en neonatale sterfte zijn beschreven.

Bij vaststelling van zwangerschap dient losartan onmiddellijk te worden gestopt en een alternatief te worden gekozen (methyldopa, labetalol of nifedipine zijn veilige opties).

Het is onduidelijk of losartan overgaat in de moedermelk; borstvoeding wordt afgeraden tijdens losartangebruik.

Ouderen

Bij patienten ouder dan 75 jaar is een lagere startdosis (25 mg) aangewezen vanwege verminderde nierclearance en verhoogd risico op orthostatische hypotensie. Frequente controle van bloeddruk, nierfunctie en elektrolyten is noodzakelijk.

Nierinsufficiëntie

Bij patienten met nierfunctiestoornissen (eGFR 30-60 ml/min) kan losartan worden gebruikt zonder dosisaanpassing maar is intensievere monitoring aangewezen. Bij ernstige nierinsufficiëntie (eGFR lager dan 30 ml/min) wordt losartan in het algemeen niet aanbevolen; dialysepatienten zijn vrijgesteld van het routinematig gebruik.

Leverinsufficiëntie

Bij patienten met lichte tot matige leverfunctiestoornissen (Child-Pugh A of B) is een lagere startdosis (25 mg) aangewezen. Bij ernstige levercirrose (Child-Pugh C) is losartan gecontraïndiceerd vanwege sterk verminderd first-pass-metabolisme en verhoogde plasmaconcentraties.

Vergoeding en beschikbaarheid in Nederland

Losartan valt onder de basisverzekering (Zorgverzekeringswet, Zvw) en wordt vergoed vanuit het geneesmiddelenpakket.

Het middel is beschikbaar als generiek geneesmiddel van meerdere fabrikanten, en ook als vaste combinatiepreparaat met hydrochloorthiazide (losartan/HCTZ in doseringen 50/12,5 mg, 100/12,5 mg en 100/25 mg).

Patienten dienen rekening te houden met het eigen risico van 385 euro per jaar. Bij twijfel over de vergoeding kan de apotheek of zorgverzekeraar worden geraadpleegd.

Praktische adviezen voor patienten

• Neem losartan elke dag op hetzelfde tijdstip in, met of zonder voedsel.
• Sta langzaam op vanuit liggende of zittende positie om duizeligheid door een te lage bloeddruk te voorkomen.
• Gebruik geen NSAID's (ibuprofen, diclofenac, naproxen) of zoutvervangers met kalium zonder overleg met de arts of apotheker.
• Controleer uw bloeddruk regelmatig thuis als u een bloeddrukmeter heeft.
• Informeer uw arts onmiddellijk bij zwelling van het gezicht, de lippen, de tong of de keel (mogelijke angio-oedeem).
• Informeer uw arts bij zwangerschap of zwangerschapswens; losartan moet dan direct worden gestopt.
• Meld bijwerkingen bij Lareb via lareb.nl.

Wetenschappelijke bronnen en richtlijnen

• CBG-SmPC losartan, cbg-meb.nl
• NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement, nhg.org
• KNMP Farmacotherapeutisch Kompas, knmp.nl
• Brenner BM et al. RENAAL-studie. N Engl J Med. 2001;345:861-869
• Dahlöf B et al. LIFE-studie. Lancet. 2002;359:995-1003
• Lareb bijwerkingenrapportages losartan, lareb.nl
• IGJ-richtlijn RAAS-blokkade bij nierinsufficiëntie